Opinie

President Trump tart de regels van de democratie

Verkiezingen VS

Commentaar

Democratische verkiezingen zijn gebonden aan regels. In een volwassen democratie zijn die regels helder en gedragen politici en hun aanhang zich ernaar. Sinds woensdagochtend is het de vraag of de Verenigde Staten zich kunnen handhaven in de divisie van staten waar staatsrecht en kiezer met eerbied worden behandeld.

De toespraak waarin de zittende president, Donald Trump, zijn overwinning claimde tart democratische regels en gewoonten op twee manieren. Trump zei dat hij, wat hem betreft, had gewonnen op een moment dat nog lang niet alle stemmen waren geteld en nog geen enkele instantie zich aan een einduitslag waagde. Dat is ongebruikelijk, dat getuigt niet van respect voor de kiezers wier stemmen nog geteld moeten worden.

Een onverbloemde aanval op de democratie zat in het tweede deel van zijn boodschap. Mocht ik niet winnen, dan is er sprake van fraude, suggereerde de president. Hij sprak van een „major fraud on the American people”, massaal kiezersbedrog, zonder ook maar een snipper bewijs te leveren. Om toch zijn recht te halen kondigde Trump aan naar het Amerikaanse Hooggerechtshof te zullen stappen.

De president, die nooit veel respect heeft getoond voor de democratische instellingen in zijn land, is klaarblijkelijk ook bereid om het belangrijkste moment in een democratie, de constitutioneel verankerde raadpleging van de kiezer in combinatie met een geordende machtsoverdracht, in zijn voordeel te kneden.

Hij probeert daarbij gebruik te maken van het feit dat kiesprocedures per staat verschillen en dat definitieve uitslagen lang op zich kunnen laten wachten. Het is denkbaar dat de uitslagen in eerste instantie wijzen op winst voor Trump, maar dat later te tellen poststemmen alsnog winst voor Biden kunnen opleveren.

In de uitspraken kon je de bekende vechtersbaas Trump zien die het vooral om zichzelf te doen is. Klassiek-Trump was ook de vaagheid waarmee hij zijn aantijging omgaf. Hij suggereerde dat het tellen van stemmen gestaakt moest worden in staten waar hij op winst stond en er doorgeteld moest worden waar hij niet op winst stond. En welk Hof bedoelde hij? De staten hebben hun eigen regels voor verkiezingen, juridische gevechten over die regels worden dan ook in eerste instantie in die staten gevoerd.

Maar het ging natuurlijk niet om de feiten, het ging om de suggestie van bedrog, om de suggestie dat hem en zijn aanhang iets wordt afgenomen.

Het is te hopen dat de komende uren de Republikeinse Partij en vicepresident Pence afstand nemen van kandidaat Trump mocht hij daadwerkelijk onconstitutionele wegen gaan bewandelen. De race was op het moment van zijn toespraak nog niet gelopen. De kans dat hij ook zonder aantijgingen van fraude zou winnen is alleszins denkbaar.

Democratie is een kwetsbare instelling die steeds opnieuw verdedigd moet worden. Zelfs op tweehonderd jaar ervaring kun je niet blind vertrouwen. Democratie vereist waakzaamheid en onderhoud. Dat onderhoudswerk is een taak voor velen –burgers, media, rechters. Politici hebben een bijzondere verantwoordelijkheid. Zij moeten niet alleen kunnen winnen, maar ook kunnen verliezen. Zij moeten het toneel kunnen verlaten zonder het systeem te beschadigen. Donald Trump heeft laten zien dat hij daartoe niet in staat is.

Update: dit commentaar is in de middag van 4 november geactualiseerd