‘Europa beter voorbereid dan bij de eerste golf’

Eurogroep en coronacrisis Midden in tweede coronagolf spraken ministers van Financiën over de sombere vooruitzichten. Met het herstelfonds moet het Europarlement nog akkoord gaan.

Het gebouw van de Europese Commissie in Brussel. De Eurogroep sprak dinsdag opnieuw over het herstelplan.
Het gebouw van de Europese Commissie in Brussel. De Eurogroep sprak dinsdag opnieuw over het herstelplan. Foto Olivier Hoslet / EPA

De woorden waren minstens zo groot als de euforie. Na moeizame onderhandelingen bereikten Europese regeringsleiders eind juli een „historisch akkoord” over een herstelfonds van in totaal 750 miljard euro. Voor het eerst kreeg de Europese Commissie toestemming op grote schaal geld te lenen, om het vervolgens grotendeels als subsidies naar lidstaten te laten stromen.

Iets meer dan drie maanden later is van de feeststemming weinig meer over. De tweede golf kwam sneller en harder dan gevreesd en nu vrijwel alle Europese lidstaten hun economie weer deels op slot hebben gegooid, lijken ‘herstel’ en ‘wederopbouw’ ver weg.

Helpt het herstelfonds Europa nu door de tweede golf? Of is het juist alweer achterhaald en is méér nodig? Dinsdag overlegden ministers van Financiën van de eurozone (Eurogroep) over de sterk verslechterde economische vooruitzichten. Vorige week toonden de kwartaalcijfers over de eurozone nog een krachtig herstel, maar de voorspellingen voor het vierde kwartaal worden bijna met de dag somberder. Donderdag komt de Europese Commissie met haar halfjaarlijkse economische vooruitblik.

Ministers beloofden na afloop zich krachtig te blijven inspannen om de klap op te vangen en dat van het afbouwen van financiële steun voorlopig geen sprake kan zijn. „Europa heeft zich nu beter voorbereid dan tijdens de eerste golf”, aldus Eurogroep-voorzitter Paschal Donohoe, minister in Ierland, na afloop.

Van nieuwe steunmaatregelen is (nog) geen sprake. „We hebben het pakket dat is afgesproken niet eens in kannen en kruiken”, zei de Duitse minister Olaf Scholz dinsdag. „Dat is de taak waarvoor we nu staan – dus niet het omvormen van waar we het al eens over zijn geworden.”

Crisishulp maand vertraagd

Juist daar zijn er op dit moment zorgen. Na maanden onderhandelen is er nog altijd geen akkoord met het Europarlement over het hele steunpakket van 1.800 miljard euro, waar ook de Europese meerjarenbegroting onder valt. Vooral de eis bepaalde EU-programma’s op te hogen met extra miljarden is voor lidstaten onacceptabel.

Dat er uiteindelijk een akkoord komt betwijfelt niemand. Maar de slepende onderhandelingen zorgen er wel voor dat de eerste fondsen uit het nieuwe herstelfonds hoe dan ook vertraagd zijn. Het zogeheten ReactEU-programma, directe crisishulp, zou er eigenlijk al vanaf januari moeten staan. Maar door het uitstel komt het geld nu op z’n vroegst halverwege februari beschikbaar.

Rampzalig is die vertraging niet, benadrukken politici en diplomaten. Het grootste en belangrijkste deel van het herstelpakket zijn immers de ‘enveloppen’ met geld die vooraf al aan de lidstaten zijn toegewezen. Voordat ze hun ‘eigen’ deel ontvangen, moeten eerst nog de plannen die landen daarvoor maken worden goedgekeurd door de Commissie. Op z’n vroegst zouden de eerste bedragen pas volgende zomer worden overgemaakt.

Ondertussen zijn nog altijd miljarden aan noodleningen beschikbaar uit het pakket dat lidstaten in april al overeenkwamen. Maar de animo daarvoor blijft gering. De voorwaarden mogen flink versoepeld zijn, in met name Zuid-Europa worden Europese leningen nog altijd geassocieerd met het harde begrotingsregime uit de vorige crisis.

Toch is het pakket als achtervang belangrijk, benadrukt een diplomaat. „Dat landen het nog niet nodig hebben is mooi. Het is een vangnet, voor onvoorziene omstandigheden.”

Al wel geld voor werktijdverkorting

Een succesje is ondertussen het SURE-programma: een pot van in totaal 100 miljard euro waaruit lidstaten kunnen lenen om werktijdverkortingsprogramma’s van te betalen. Voor die leningen bleek onder lidstaten wel groot enthousiasme, en de eerste miljarden worden deze maand overgemaakt. Bovendien toonden ook beleggers grote belangstelling voor deze nieuwe door de Commissie uitgegeven Europese obligaties: de animo overtrof haast veertien keer het aanbod.

Het is een klein lichtpuntje, nu de economische vooruitzichten voor Europa steeds duisterder worden: ook voordat het herstelfonds echt in werking is, versterken de gemaakte afspraken wel het vertrouwen in de eurozone. Dinsdag sprak Eurocommissaris Paolo Gentiloni de hoop uit dat de klap door betere voorzorgsmaatregelen nu minder hard aankomt dan dit voorjaar. Maar, voegde hij toe: onzekerheid over hoe lang deze ‘golf’ duurt maakt de schade ook moeilijker te voorspellen.