Coronascepsis jaagt kiezers Forum voor Democratie weg

Tweede Kamerverkiezingen De PVV krabbelde op in de peilingen. Kan FVD dat ook? De kandidatenlijst en de standpunten van de partij zitten in de weg.

Boerenvoorman en FVD-kandidaat Jan Cees Vogelaar zaterdag bij de presentatie van de eerste tien kandidaat-Kamerleden in Ahoy in Rotterdam.
Boerenvoorman en FVD-kandidaat Jan Cees Vogelaar zaterdag bij de presentatie van de eerste tien kandidaat-Kamerleden in Ahoy in Rotterdam. Foto SEM VAN DER WAL/ANP

„Heel zonde” zou Thierry Baudet het vinden, als de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen alleen maar om corona draait. De lijsttrekker van Forum voor Democratie zei het dit weekend in een leeg Ahoy, uitgestorven vanwege de coronaregels. Hij had er net de kandidatenlijst van FVD gepresenteerd. „Uiteindelijk gaan de verkiezingen over wat we op heel veel vlakken willen doen. Ik zou me er heel erg tegen verzetten als het zo’n mono-issueverkiezing wordt.”

De coronacrisis speelt Forum voor Democratie parten. Anderhalf jaar geleden werd de partij, opgericht in 2016 en met twee zetels in de Kamer, de grootste bij de Provinciale Statenverkiezingen. Daarna waren er schokken: de breuk met Henk Otten, het vertrek van senatoren en Statenleden. En de motor blijft sputteren. De eigenzinnige coronakoers van Baudet valt slecht bij een deel van de achterban en zijn leiderschap roept ook binnen de partij weerstand op.

Oud-chauffeur van Fortuyn

De nieuwe kandidatenlijst – met bekende namen als Baudet, Hiddema en overstapper Wybren van Haga en oud-LPF’ers Joost Eerdmans en Hans Smolders, de oud-chauffeur van Pim Fortuyn – is daar het nieuwste voorbeeld van. Dat komt vooral door de naam van fractiemedewerker Freek Jansen, op plek zeven. Hij is de baas van de jongerenafdeling van Forum, de JFVD, en schreef na de Statenverkiezingen mee aan Baudets overwinningsspeech. Hij is omstreden vanwege zijn banden met radicaal-rechtse figuren en ideeën. Zo schoof hij ooit samen met Baudet aan voor een besloten diner met de extreem-rechtse ideoloog Jared Taylor en leden van het extreem-rechtse genootschap Erkenbrand.

Zonde of niet, voorlopig lijkt het moeilijk corona te verdringen als hét hoofdonderwerp. Tijdens debatten en via het eigen FVD Journaal schrijven Baudet, Hiddema en Van Haga de ernst van corona – als enigen in de Kamer – af als „overdreven paniek”. Baudet omschreef Viruswaarheid-aanvoerder Willem Engel in een uitzending als „een van de mensen die wij achter de schermen steunen”. Zelf sprak hij vorige maand met een megafoon demonstranten toe die zich voor de Kamer hadden verzameld om tegen de coronanoodwet te protesteren.

Het waren moeilijke maanden voor het ‘anti-establishment’, zo merkte ook PVV-leider Geert Wilders. Net als Baudet verzette hij zich luidkeels tegen de kabinetsaanpak: die was eerst te slap en vervolgens juist te zwaar. Zonder succes. Ook de meer sceptische en cynische kiezers bleken aanvankelijk bereid hun scepsis op te bergen en het kabinet te steunen.

Lees ook (april 2020): Wilders en Baudet steunen het kabinet, met tegenzin

Enkele maanden later kan het verschil nauwelijks groter zijn. Waar Baudet van vrijwel alle maatregelen af wil en zijn aanhang ziet slinken, combineert Wilders begrip voor de ernst van het virus met bekende stokpaardjes rond concrete zaken: de capaciteit van ziekenhuizen en intensive cares, testbeleid, zorgsalarissen.

Zijn politieke ervaring en gevoel komt hem daarbij goed van pas. Toen de coalitie deze zomer op een dag stemmen tekort kwam om een motie over hogere zorgsalarissen tegen te houden, trok SP-leider Lilian Marijnissen een hoofdelijke stemming uit schappelijkheid in. Wilders diende hem wel in, waarna een deel van de overgebleven Kamerleden van de coalitie het op een lopen zette. De stemming kon niet doorgaan, maar de coalitie stond er lelijk op – en Wilders schitterde als oppositieleider.

Coronakritiek zonder coronascepsis: het is een vruchtbare strategie. Zo liet opinieonderzoek van Maurice de Hond zien dat de PVV veel kiezers ziet toestromen uit de FVD-achterban. Die groep stemde in 2019 nog op Forum, maar houdt nu – tegen de partijkoers in – veel rekening met het virus. Andersom stappen coronasceptische kiezers zelden over naar FVD.

De PVV is in de peilingen weer onbetwist de tweede partij, nog geen anderhalf jaar nadat het alle zetels in het Europees Parlement kwijtraakte.

Zit zo’n herrijzenis erin voor Forum? In november 2018 scoorden FVD in peilingen ook niet veel meer dan tien zetels. Vijf maanden later was de steun verdubbeld.

Op de golven van het nieuws over het Marrakesh-pact van de VN (over migratie), onvrede over het Klimaatakkoord en de aanslag in Utrecht wist de partij zich te profileren. Het kán. Maar zo lang de coronapandemie het nieuws domineert, is een wederopstanding ver weg.