Opinie

Amerikaanse verkiezingen zijn democratische test

Verenigde Staten

Commentaar

Lange rijen bij stembureaus wijzen normaal gesproken op groot enthousiasme bij kiezers. Na een vier jaar durend experiment met de politieke outsider Donald J. Trump als president, blijken veel Amerikanen bereid uren te wachten om hun stem te kunnen uitbrengen – voor of tegen hem. Nog vóór de officiële verkiezingsdag hadden al bijna evenveel mensen hun keuze gemaakt als totaal in 2016. Dat is, ondanks alles, een hoopvol teken. Terwijl Trump het vertrouwen in politiek en democratie op verbijsterende wijze op de proef heeft gesteld, blijft een groot aantal kiezers oprecht geloven in de veerkracht van het Amerikaanse bestel en in de waarde van hun stem.

Het laat onverlet dat bij de verkiezingen van deze dinsdag in de eerste plaats de geloofwaardigheid van die Amerikaanse democratie op het spel staat. Want de meanderende mensenslingers in staten als Georgia zijn de laatste weken ook symbool geworden voor iets anders: ‘voter suppression’, de hordes die de laatste jaren steeds openlijker worden opgeworpen om kiezen te bemoeilijken op plaatsen waar Democratische stemmen in het verschiet liggen. Dat de zittende president sinds kort bovendien doelbewust twijfel zaait over het al dan niet accepteren van de uitslag, brengt het land dat zich graag ziet als bakermat van de kiezersdemocratie, in een ongekende en mogelijk zelfs onveilige situatie.

Op enkele plekken, vaak in buurten met veel Afro-Amerikanen, zijn stembureaus verdwenen of leidde gebrek aan materialen of medewerkers tot langere wachttijden. In sommige county’s ontbreken kiezers op stemlijsten, of zijn de regels voor inschrijving op het laatste moment veranderd. En in een jaar waarin een groot aantal kiezers uit angst voor corona waarschijnlijk per post wil stemmen, zijn er staten die precies dat bemoeilijkt hebben of de periode waarin die stemmen moeten binnenkomen bekort hebben. Om nog maar te zwijgen over nep-brievenbussen of andere trucs om kiezers om de tuin te leiden.

Lees ook: Hoe beïnvloedt corona de verkiezingen en 20 andere vragen over de race naar het Witte Huis

Door het stemmen per post en de kans op fraude die dat volgens Trump met zich meebrengt, kan een betrouwbare uitslag nog wel even op zich laten wachten. Een hertelling van een deel van de stemmen, zoals in 2000 in Florida toen het verschil tussen Al Gore en George W. Bush ‘too close to call’ was, ligt in sommige zwaarbevochten kiesdistricten op de loer. Het anachronistische electoral college, dat via het getrapte Amerikaanse systeem in werkelijkheid de president kiest, kan een sleutelrol gaan spelen. Sommige kiesmannen hebben aangekondigd bij enige twijfel over het verkiezingsverloop in hun staat niet zomaar voor de kandidaat te kiezen met de meeste stemmen.

Dat het vervolgens nog de vraag is of de zittende president het Witte Huis aan een eventuele opvolger laat en niet voorbarig de winst claimt, is een onzekerheid die tot enige jaren geleden niemand voor mogelijk had gehouden. „We zullen zien wat er gebeurt”, zei Trump over zijn bereidheid om te doen wat voor al zijn voorgangers in de moderne geschiedenis zo vanzelfsprekend was. Zo’n uitspraak werkt goed als cliffhanger in de realityshow waar de president zijn bekendheid aan te danken heeft, maar geeft geen pas in een democratie waarvan de ontwikkelingen over de hele wereld van dichtbij gevolgd worden.

Het belang van een goede afloop van deze verkiezingen kan in dat licht niet onderschat worden. In 2000 waren de vergelijkingen met democratisch minder solide staten al niet van de lucht. Angst voor fraude, een mogelijk onwillige verliezer en de kans op geweld zouden in andere landen genoeg aanleiding zijn geweest voor bemoeienis van buiten. De VS hebben wereldwijd een voorbeeldfunctie. Het democratische Westen kan het zich niet veroorloven dat de VS trekjes van een bananenrepubliek gaan vertonen.