Vitamine D tegen Covid-19? De wetenschap is er nog niet uit

Coronavirus Mensen met een lage vitamine D-spiegel worden ernstiger ziek van het coronavirus. Maar is er wel een oorzakelijk verband?

Zonneaanbidders in Sint Petersburg, afgelopen voorjaar. De huid maakt vitamine D aan onder invloed van zonlicht.
Zonneaanbidders in Sint Petersburg, afgelopen voorjaar. De huid maakt vitamine D aan onder invloed van zonlicht. Foto EPA

Kan het slikken van extra vitamine D beschermen tegen corona? De wetenschap heeft daarop nog geen definitief antwoord. Veel Nederlanders lijken daarop niet te willen wachten: bij drogisterijen en apotheken is deze herfst opvallend meer vraag naar vitamine D-supplementen dan in andere jaren, meldde het Algemeen Dagblad vorige week. De krant citeerde daarbij een aantal wetenschappers die bevestigden dat het zinvol zou zijn preventief extra vitamine D te slikken. Daarmee begeven ze zich op glad ijs, want er ligt hier een kip-of-ei-probleem op de loer. Ja, mensen met een laag gehalte vitamine D in het bloed worden ernstiger ziek van het nieuwe coronavirus, maar wat is hier oorzaak en gevolg?

Grote kans op vertekening

Wat er ligt is niet meer dan een aantal „aanwijzingen” dat een tekort aan vitamine D een rol kan spelen bij de bevattelijkheid voor het coronavirus of de ernst van de ziekte. Dat is diverse keren in zogeheten observationele studies geconstateerd. Lastig is dat mensen die extra risico lopen op Covid-19 vaak óók een lage spiegel vitamine D hebben. Het gaat om ouderen, mensen met overgewicht, mensen met een onderliggende ziekte, of mensen die door hun slechtere economische omstandigheden meer risico lopen besmet te raken. Een lagere vitamine D status hangt sowieso samen met een minder goede gezondheid. Dat maakt de kans op vertekening groot.

Wetenschappelijke studies rond Covid-19 en vitamine D rapporteerden meer dan eens grote effecten, maar die moeten niet argeloos geïnterpreteerd worden als bewijs voor het nut van vitamine D-supplementen in deze pandemie. Zo laat een grote Israëlische studie onder ruim 7.800 mensen zien dat een vitamine D-tekort het risico op ziekenhuisopname vanwege Covid-19 verdubbelde. Dat gold althans voor de tien procent van de deelnemers die in de drie maanden dat de studie liep tenminste één keer positief testte op SARS-CoV-2. En dat verband was statistisch significant, meldden de auteurs. Maar dat gold ook voor het verband met leeftijd (boven de vijftig jaar), het behoren tot het mannelijk geslacht of het hebben van een lage sociaal-economische positie in de maatschappij.

Een recent gepubliceerd Spaans onderzoek uitgevoerd in maart in een ziekenhuis in Santander laat zien dat meer dan 80 procent van de Covid-19 patiënten een laag vitamine D- gehalte in het bloed had. Maar het gaat hierbij om metingen bij mensen die al met ernstige klachten in het ziekenhuis waren opgenomen, dus het is de vraag of de infectie zelf niet de daling in het vitamine D-gehalte heeft veroorzaakt. Een duidelijk verband tussen de concentratie vitamine D in het bloed en het risico dat een patiënt op de IC belandt of komt te overlijden, konden de Spanjaarden niet ontdekken.

In het artikel vermelden de onderzoekers ook nog een groep van 19 opgenomen coronapatiënten die voorafgaand aan hun ziekenhuisopname vitamine D-supplementen slikten. Dat leek hen echter geen extra bescherming te bieden, maar volgens de auteurs kan dat komen doordat deze groep relatief ook minder gezond was (en om die reden dus al supplementen kreeg).

Een groot Amerikaanse onderzoek onder bijna 200.000 mensen liet zien dat mensen die positief testen op corona gemiddeld een grotere kans hebben ook een tekort te hebben aan vitamine D. Maar een harde conclusie dat vitamine D beschermt tegen coronabesmetting durven ze niet te trekken: ze beschouwen hun onderzoek als opmaat naar gecontroleerde studies die de invloed van vitamine D op het besmettingsrisico onderzoeken.

Visolie

En dat onderzoek komt eraan. Uit de Amerikaanse databank van klinische studies clinicaltrials.gov blijkt dat er inmiddels al tientallen vergelijkende studies naar het verband tussen Covid-19 en vitamine D-status zijn gestart. En er staan er nog tientallen andere in de startblokken. Ze zullen van alles in kaart proberen te brengen, van het mogelijk effect op de bevattelijkheid voor het virus, tot het genezend effect op mensen die al ziek zijn en de invloed op de sterfte aan Covid-19.

In Noorwegen staat een grote studie met 80.000 beoogde deelnemers op stapel om komende winter het effect van een supplement met visolie (dat net als levertraan in voorbije jaren veel vitamine D bevat) te vergelijken met een maïsolie-capsule, als placebo.

Een snel antwoord op de vraag of extra vitamine D zin heeft tegen corona is echter niet te verwachten. Ook de interpretatie van effectiviteitsstudies is lastig, omdat de toediening van dit vitamine niet onder goed gecontroleerde omstandigheden kan plaatsvinden. Mensen nemen vitamine D immers ook op uit hun voeding én ze maken de stof in de huid zelf aan.