Tweede golf, weer krimp economie

de pauze-economie Economische krimp dient zich aan. Steun, teleurstelling en reorganisaties horen daarbij. Met of zonder nieuwe lockdown.

Op het Amsterdamse Rembrandtplein zijn alle horecagelegenheden gesloten, sinds het kabinet in oktober nieuwe coronamaatregelen aankondigde.
Op het Amsterdamse Rembrandtplein zijn alle horecagelegenheden gesloten, sinds het kabinet in oktober nieuwe coronamaatregelen aankondigde. Foto Remko de Waal/ANP

De kroeg twee straten verderop had een paar dagen geleden een hele uitstalling buiten staan. Van bierviltjes tot glazen en waxinelichthouders. Op een A4’tje stond: Neem mee, gratis en veel plezier ermee.

In de horeca gaan de lichten voorlopig niet weer aan, maakte ‘coronaminister’ Hugo de Jonge (CDA) vorige week terloops duidelijk. En zo is het ook met de economie. En ook dat is bijna terloops gebeurd. Bedrijven en consumenten zijn stilletjes een nieuwe fase ingegaan. Een fase van geknakte verwachtingen, afnemende kooplust en de pijnlijke realisatie dat de pandemie niet voorbij is als straks de lichtjes in de kerstboom branden.

„We zitten in veel lastiger vaarwater dan we acht tot tien weken geleden dachten”, zei minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA) dinsdag al bij de presentatie van nieuwe steunmaatregelen. Het begint bijna normaal te worden: nieuwe besmettingsgolf, nieuwe maatregelen, nieuwe overheidssteun.

Spectaculaire groei

De wekenlange golf van steeds meer besmettingen heeft de hoop van ministers en ondernemers op verlossend herstel de bodem ingeslagen. De officiële statistieken laten nog wel een spectaculaire groei zien in het derde kwartaal. De Verenigde Staten en verschillende Europese landen, waaronder Frankrijk en Duitsland, boeken recordgroeicijfers. In Nederland wijzen bijvoorbeeld de verkopen in de detailhandel in september (bijna 8 procent hoger) nog de weg omhoog.

Dat hoopvolle nieuws is alweer achterhaald door nieuwe beknotting van het (economisch) leven in verschillende landen. „Het moet wel heel gek lopen in Europa, wil het vierde kwartaal niet een economische krimp opleveren”, zegt ING-econoom Bert Colijn. Hij wijst op het actuele pessimisme in de Europese dienstensector en op de sluiting van bijvoorbeeld alle niet-essentiële detailhandel in Frankrijk en België. Europese krimp bijt in de Nederlandse export. Die is goed voor ongeveer 30 procent van de jaarlijkse productie van goederen en diensten.

Stijgend ziekteverzuim, zoals in de gezondheidszorg en de industrie, waar mensen wachten op een test(uitslag) of besmet zijn, remt de groei ook nog eens.

De angst in het bedrijfsleven is dat het kabinet ook in Nederland nieuwe beperkingen zal opleggen. Ondernemersvereniging MKB-Nederland zet zich schrap. Voorzitter Jacco Vonhof wijst de geplande verschraling van de loonkostensubsidie NOW van de hand. Die subsidie helpt bedrijven werknemers in dienst te houden. Maar met de tweede golf kan het sombere scenario van het Centraal Planbureau realiteit worden. „Dan kun je die verschraling ook niet meer doorvoeren”, zei hij tegen NRC. In die CPB-raming, die een lockdown veronderstelt als in het tweede kwartaal, krimpt de economie nogmaals. Zij het minder dan de 8,5 procent in de maanden van de eerste lockdown.

Lees ook: Vier redenen waarom we zeker nog tot eind 2021 niet van het coronavirus af zijn

De reorganisaties komen

Hoe reageren bedrijven en consumenten? Eerder bleek uit onderzoek van ABN Amro dat oplopende besmettingen consumenten rap ontmoedigen. En dat gaat nu weer zo. De bestedingen op basis van pinbetalingen lagen begin vorige week 17 procent onder het niveau van een jaar geleden, vertelt ABN Amro-econoom Nora Neuteboom. Tijdens de eerste lockdown, die 8,5 procent economische krimp gaf, was dat min 20 procent. ING ziet een teruggang met 13 procent van pinbetalingen in de week tot 26 oktober.

In het bedrijfsleven dienen reorganisaties zich aan. Heineken kan niet leveren aan gesloten horecabedrijven en komt met kostenreducties. In de industrie wil een op de drie bedrijven reorganiseren, bleek vorige week uit een enquête van branchevereniging FME.

De Nederlandse sportscholenexploitant Basic-Fit moest in België en Frankrijk tijdelijk 462 fitnesscentra sluiten vanwege lokale overheidsmaatregelen. Dat is de helft van het totaal.

Eerder al kwamen uit de getroffen reiswereld nieuwe, teleurgestelde berichten. KLM-president Pieter Elbers zag geen herstel in de loop van de laatste maanden van 2020. Dat brengt nieuwe personeelskrimp dichterbij. Reisondernemer John Fentener van Vlissingen, vooral actief in internationale zakenreizen, denkt dat het wel vijf jaar duurt voordat zijn omzet op het niveau van 2019 terug is, zei hij tegen Het Financieele Dagblad.

Lees ook: Kun je opnieuw besmet raken? En 17 andere vragen over het coronavirus

Verschillen groeien

De tweede besmettingsgolf en de overheidsmaatregelen vergroten opnieuw ook de verschillen in de economie. Dat geldt om te beginnen voor werkenden. De steun voor bedrijven om werknemers in dienst te houden loopt door tot medio 2021.

Maar in de meest getroffen sectoren, zoals horeca, toerisme en cultuur, werken juist veel zelfstandigen en uitzendkrachten die soms buiten de regeling vallen. Zij zijn aangewezen op hun eigen financiële buffers en op hun financiers, zoals banken.

De banken hebben bedrijven uitstel gegeven van aflossing. Inmiddels gaat dat om 3,1 miljard euro voor samen 129.000 bedrijven meldde de Nederlandse Vereniging van Banken vrijdag. Mooi voor nu, maar hoe lang houden banken en bedrijven dat vol, vragen economen zich af.

Ook de verschillen binnen de economie groeien. De dienstensector lijdt onder de beperking van bezoekersaantallen of een complete sluiting, maar industriële bedrijven, ook in Frankrijk en Duitsland, blijven vooralsnog open. Dat is dan weer een lichtpuntje. Maar het is geen hosanna: in de Nederlandse maakindustrie rekent men massaal op omzetdalingen tot in 2021, blijkt uit de FME-enquête.

De meest extreme verschillen ontstaan tussen de getroffen sectoren en bedrijven die volop groeien.

Uit de resultaten over het derde kwartaal van beursgenoteerde bedrijven kun je wel afleiden wie dat zijn en wat ze doen. Dat gaat van maaltijdbezorger Just Eat Takeaway en supermarktketens Albert Heijn/Ahold en Jumbo tot en met leveranciers aan de technologiesector, zoals chipmachinefabrikant ASML (Veldhoven) en toeleverancier Besi (Duiven).

En welke bedrijven zijn het die nu zelf coronatesten inkopen voor hun personeel omdat de GGD overbelast is? Ook daar zie je de namen van de winnaars, zoals ASML en Ahold.