Opinie

Waar een klein land veel te groot in kan zijn

De Rechtsstaat

Criminaliteit, het wordt interessanter naarmate je het van dichterbij bekijkt. Zet een stap terug en de vraag is wat er van overblijft. Tegelijk met de nieuwe Criminaliteit en Rechtshandhaving, de cijferbijbel van de rechtsstaat, las ik in NRC over de productie van crystal meth. „De beste drugslabs staan in Nederland”, zo blijkt. Het spul wordt hier inmiddels zo professioneel gestookt dat de politie alle ketelbouwers is gaan waarschuwen. Weiger bestellingen, ga hier niet in mee. Crystal meth, levensgevaarlijk en zwaar verslavend, blijkt veelbelovend voor ‘onze’ harddrugssector die niet alleen xtc wil exporteren.

Waar een klein land veel te groot in kan zijn – zo’n verhaal past naadloos in het beeld van bederf door de georganiseerde criminaliteit. Waarin corruptie bij de douane hardnekkig blijft. De overheid antwoordt met taskforces en extra opsporingsprogramma’s. Media kijken scherp mee, Netflix maakte de serie Undercover, waarin de Brabantse penoze smoel kreeg.

De opsporing boekt na jaren malaise nu aansprekende successen, met de ontsleuteling van cryptotelefoons (Ennetcom), het kraken van een criminele chatdienst (Encrochat), het kapen van een criminele marktplaats (Hansamarkt). Ook het Marengoproces is vooruitgang. Dat gaat over liquidaties vanaf 2015 en niet uit 1993 en 2006, zoals in het Passageproces.

Maar intussen ontstaat er geen schaarste, geen prijsopdrijving, geen tekorten voor afnemers. In de opsporing heerst dan ook scepsis over het nut van de ‘war on drugs’. Opsporing en strafrecht groeien wel mee. Internationale samenwerking blijkt de sleutel. Techniek speelt een veel grotere rol, van hacking, data-analyse en sensing tot dna en ‘hum.int.’ ofwel infiltratie, kroongetuigen en uitlokking.

Lees ook:Strijd tegen de drugshandel levert niets aanwijsbaars op

De documentaire Cannabis, nu op 2Doc, laat fraai zien hoe al deze ellende ontstond. De toffe jongens van toen, die de hasjhandel ontdekten. De naïef gebleken minister van Justitie die coffeeshops legaliseerde en zo de miljoenenomzetten mogelijk maakte. En er daarna „op rekende” dat ook de teelt wel zou worden gereguleerd. Quod non. De Tilburgse wietmiljonair Van Laarhoven die wilde rentenieren in Azië, maar door het OM keihard werd ‘weggetipt’ aan de Thaise justitie.

Cannabis hangt van de dubbele bodems, valse bewondering en opgelegde verontwaardiging aan elkaar. De drugsbranche, half verboden, half toegestaan, die de buitenlandse markt ontdekt. Naarmate hun advocaten vaker aan het woord mogen, gaat ‘cliënt Johan’ meer tegenstaan, wat duidelijk niet de bedoeling is. Cannabis legde de basis voor xtc en nu voor crystal meth, met uitlopers naar wapens, mensensmokkel, liquidaties, motorbendes, afvaldumping, ondermijning, etc. Er is inmiddels zóveel zwart geld bij particulieren beland, dat Justitie de omgekeerde bewijslast bepleit. Wie z’n centen niet kan verklaren, is het kwijt aan de Staat. Elders bekend als ‘non-conviction based confiscation’. Ook dat is ondermijning, van burgerrechten – met dank aan de wietjongens.

Intussen is me nog altijd niet duidelijk hoe groot die drugswereld nu écht is. In Criminaliteit en rechtshandhavinglees ik dat van alle geregistreerde misdrijven in 2019 precies 2 procent drugshandel betrof. Van alle geregistreerde verdachten was 7 procent met drugs bezig. Van alle uitgedeelde vrijheidsstraffen betrof 9 procent drugs. Alleen in detentiejaren valt drugs op. 20 procent van alle opgelegde jaren-in-de- cel betreft drugs. In de gevangenis nemen drugsdaders evenveel ruimte in als in de beeldvorming, of het nu dankzij Netflix is of de journalistiek. Noem het het Breaking Bad-effect. Volgens de statistiek nam de drugscriminaliteit het afgelopen decennium in omvang af, en wel met 22 procent. Dat is in lijn met de afname van álle criminaliteit. Die daalde ten opzichte van 2009 met 35 procent. Slachtofferenquêtes bevestigen steevast het beeld. Mensen maken minder misdaad mee, ongeacht of ze er mee naar de politie gaan of niet. De rechter legt minder straffen op – maar liefst 42 procent minder dan in 2009. En tegelijkertijd kampt de strafrechtspraak met achterstanden en de samenleving met ondermijning. De resterende zaken werden bewerkelijker, de drugsbranche invloedrijker.

Heette dat niet de Wet van Behoud van ellende?

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.