Reportage

Boomfoto’s en zerken gaan mooi samen

Bomenproject Fotograaf Mark Kohn legde in close-up de ziel van bomen vast. De foto’s hangen nu tussen de graven op De Nieuwe Ooster in Amsterdam.

Foto Mark Kohn

Op een keer meende fotograaf Mark Kohn (1961) een stem in het bos te horen. Zojuist had hij een foto gemaakt van een stuk boombast voor zijn serie Trees that Bark / Bomen in Beeldspraak. De stem zei: „Hé Mark, je bent die boom helemaal vergeten te bedanken.”

Deze gebeurtenis typeert de aandacht en toewijding van Kohn voor zijn bomenproject. In 2017 begon de in Diemen woonachtige fotograaf, die bekendheid verwierf met portretten van schrijvers, wetenschappers en kunstenaars, met het fotograferen van bomen – nooit de boom in zijn volle omvang, maar juist van elke boom een detail: de schors of bast op ooghoogte. Kohn: „In die tijd had ik net een nieuwe camera gekocht met hoge resolutie. Ik wist niet wat ik zag nadat ik eerst bloemen en daarna boomschors fotografeerde: de rijkdom aan kleur, de ongekende detaillering.”

Foto uit de serie ‘Trees that Bark / Bomen in Beeldspraak’ van Mark Kohn, tot volgende zomer te zien op begraafplaats De Nieuwe Ooster. Foto Mark Kohn

Kohn maakt van de close-ups uitvergrotingen, afgedrukt op canvas of aluminium. Eerder hing de serie op De Hoge Veluwe naast Museum Kröller-Müller, dat zorgde voor een mooi beeld: boomfoto’s temidden van de bomen zelf. En de foto’s verwierven hierdoor iets van een museumstatus. Nu zijn ze te zien op begraafplaats en gedenkpark De Nieuwe Ooster in de Amsterdamse Watergraafsmeer. „Door bomen te gaan fotograferen ben ik gaan nadenken over wat leven is”, zegt hij tijdens een rondwandeling op de begraafplaats bij de reusachtige rode beuk, waaronder Jan Mens en Jacques Perk liggen. „Ik heb het idee dat een stuwende energie mij in beweging houdt. Als dat voor mij geldt, dan geldt dat voor alles wat leeft, andere mensen, planten, dieren – en dus ook bomen.” De gezichten die Kohn in bomen fotografeert is een manier om empathie te wekken in de hoop dat mensen ze meer gaan waarderen. „Ik ben geneigd te zeggen: ‘Wat je een boom aandoet, doe je ook jezelf aan’.”

Eerbied

De boompanelen staan bescheiden opgesteld op de begraafplaats, langs de paden, tussen de bomen zelf, op eerbiedige afstand van de grafstenen. Ze zijn bevestigd op een slank paaltje en draaien rond in de wind. Naast elke portretfoto van een boom staat een gedicht afgedrukt van Myrte Leffring of Vicky Francken. Die eerbied is noodzakelijk, de foto’s of gedichten mogen volgens Kohn „niet conflicteren met de graven zelf. Voor nabestaanden is dit een heilige plek, dat moet je respecteren. Het beeld in combinatie met de poëzie biedt troost in verdriet, reflectie.”

Foto Mark Kohn

In die opzet is Kohn beslist geslaagd. Het is aan de toeschouwer wat hij of zij erin wil zien: een abstract schilderij, een vertoornd gezicht met fronsende wenkbrauwen, ogen die je vragend aankijken, een vulkaanlandschap. Op de andere helft staan de gedichten te lezen, afgedrukt tegen een welbewust onscherpe achtergrond van een bosfoto, waardoor het groen en de woorden lijken te vervloeien met de omgeving. Eerst vallen de panelen nauwelijks op, totdat je er een hebt ontdekt, transparant bijna in het grotere geheel van het park.

Kohn fotografeerde de bomen zowel in zijn woonplaats Diemen als elders in Nederland, bijvoorbeeld de Hortus Botanicus in Leiden, maar ook in Duitsland, Engeland en Frankrijk.

Wohlleben als inspiratiebron

Een van zijn inspiratiebronnen is de Duitse boswachter Peter Wohlleben die met zijn boek Het verborgen leven van bomen de lezer deelgenoot maakt van „talloze communicatiekanalen tussen bomen”, aldus Kohn. „Het is net of er door een bos telefoonlijnen lopen. Bomen helpen en beschermen elkaar, ze kunnen elkaar ook waarschuwen als er gevaar dreigt. Net als Wohlleben ‘vermenselijk’ ik bomen, alleen ik doe dat met foto’s.”

Kohn zegt „nog net niet met bomen te praten, maar als ik zo alleen door een bos loop dan ervaar ik wel de aanwezigheid van al die bomen om me heen, de krachtbron die ze bezitten.”

Een deel van de foto’s hangt in de wachtruimte naast de grote aula. De foto’s op de locaties rond de zerken passen er wonderwel. Bomen en begraafplaatsen of kerkhoven zijn in de funeraire cultuur sterk met elkaar verbonden. Het arboretum dat de begraafplaats óók is, in 1892 aangelegd door hovenier en landschapsdeskundige L.A. Springer, telt 940 verschillende soorten bomen en heesters op een totaal van 3.500, waaronder ook gekweekte treurbomen als treurberken, treuriepen, treurwilgen.

Foto Mark Kohn

Een begraafplaats als De Nieuwe Ooster is niet alleen de laatste rustplek van dierbaren, het is ook een gedenkpark voor nabestaanden dat traditiegetrouw rond Allerzielen, 2 november, ’s avonds is opengesteld voor een herdenking met lichtjes. Dit jaar is dat niet mogelijk, wel krijgt de avond een andere invulling die Herinnering Verlicht heet. Iedereen wordt verzocht een herdenkingslichtje voor het raam te plaatsen. Op maandagavond 2 november is er een live radio-uitzending vanuit de aula. Zo ontstaat er in de stad, langs de grachten en straten, toch een idee van gezamenlijk herdenken.

Trees that Bark / Bomen in Beeldspraak, t/m zomer 2021, De Nieuwe Ooster (Kruislaan 126, Amsterdam). Zie ook www.kohn.nl/bomen. Herinnering Verlicht, maandag 2 november. www.herinneringverlicht.nl
Lees ook dit interview met boswachter Peter Wohlleben, schrijver van het boek Het verborgen leven van bomen: ‘Ik wilde alle bomen helpen’

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.