Gianni Grot (links) en Akwasi Ansah. „De publieke omroep probeert al ruim dertig jaar vergeefs een betere afspiegeling van de samenleving te bieden.”

Foto Merlijn Doomernik

Interview

Akwasi Ansah en Gianni Grot: ‘Als je alle kleuren mengt, krijg je zwart’

Akwasi Ansah en Gianni Grot Meer kleur, meer geaardheden, meer andersgelovigen: dat wil Omroep Zwart bereiken als publieke zender. Oprichters Akwasi Ansah en Gianni Grot: „Het gaat niet alleen om kleur.”

‘Ik was een groot zwart vraagteken in een wit landschap”, zegt Akwasi over zijn eerdere avonturen in Hilversum. „Waar moest ik naartoe? Ik paste nergens bij”. De rapper en dichter werd warm ontvangen in de televisiewereld, hij kreeg mooie aanbiedingen, maar die liepen vaak op niets uit. „Ik ga niet lopen janken,” zegt hij, „ik wil nu kijken hoe we onze geliefde publieke omroep sterker kunnen maken”.

Akwasi richtte onlangs een eigen omroep op, samen met filmmaker Gianni Grot. Omroep Zwart. Als ze erin slagen om vóór nieuwjaar vijftigduizend leden te werven, kan hun omroep worden toegelaten tot de publieke zenders. Ze maken een goede kans, ze hebben een maand nadat de werving begon al ruim twintigduizend leden.

De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap geeft iedere vijf jaar nieuwe omroepen de mogelijkheid tot Hilversum door te dringen, en zendtijd te krijgen op de publieke zenders, met het bijbehorende overheidsgeld (minimaal 3,4 miljoen). De omroepen die naar voren treden, zeggen stuk voor stuk dat de publieke televisie niet alle Nederlandse bevolkingsgroepen vertegenwoordigt. De nieuwe omroepen vertegenwoordigen de moslims, de Indische Nederlanders, de radicaal-rechtse Nederlanders, de mensen van kleur. Gianni Grot: „Er zijn deze keer vijftien initiatieven; ongekend veel. Dat betekent dat veel mensen zich niet herkennen op televisie, dat er een gevoel van urgentie leeft in de samenleving om dat te veranderen.”

De Amsterdamse rapper-dichter Akwasi Ansah (32) en filmmaker Gianni Grot (32) kennen elkaar zo’n tien jaar, uit de tijd dat ze allebei workshops gaven voor Studio West, de toenmalige kweekvijver voor podiumtalent in Amsterdam-West. Grot was toen nog choreograaf: „We hebben samen wel eens iets gemaakt voor De Wereld Draait Door.” Akwasi deed spoken word – een poëzievoordracht – Grot bedacht de bijbehorende dans. Ze hebben allebei tv-ervaring en praten al jaren over een eigen zender. Grot: „Ik dacht eigenlijk meer aan video on demand, als Netflix of Videoland – dat heeft de toekomst. Maar inmiddels ben ik een doorgewinterde kenner van het omroepbestel.”

Waarom een aparte omroep voor zwarte mensen?

Akwasi: „Wij zijn twee zwarte mannen, maar Omroep Zwart is niet alleen voor zwarte mensen. Onze omroep wil er zijn voor alle mensen die niet gehoord of gezien worden.”

Dat zegt Arnold Karskens van kandidaat-omroep Ongehoord Nederland ook. Je moet je toch onderscheiden?

Akwasi: „Maar Karksens staat niet voor de LGBTQ+-gemeenschap, voor de mensen van kleur, voor de Molukse gemeenschap, voor mensen met een ander geloof, zoals moslims. En wij wel. Die mensen vinden geen aansluiting, ze zien hun waarden niet terug op tv. Het is een behoorlijke kloof, hè.”

Tussen zwart en wit?

Akwasi: „Nee, het gaat niet alleen om kleur. Het gaat er ook om dat je bijvoorbeeld nooit een astroloog met een andere geaardheid op tv ziet. Of een presentator in een rolstoel. De samenleving is veranderd, dus de omroep moet mee veranderen.”

Grot: „We hebben het over honderdduizenden mensen die meedraaien in de samenleving, die belasting betalen, en dus ook betalen voor de publieke omroep. Maar die de kans niet krijgen om zelf televisie te maken, en zichzelf niet terugzien op tv. Dus waar betalen ze dan voor?”

Maar het heet toch Omroep Zwart?

Akwasi: „Wij hebben de moeilijkste naam van alle omroepen. Zwart heeft nogal een negatieve connotatie. Maar daar willen we juist wat aan doen. We willen zwart een nieuwe definitie geven. Zwart staat bij ons voor verbinding. Als je alle kleuren mengt, krijg je zwart. Zwart absorbeert alle kleuren.”

Onze leden zijn trouwens vooral vrouwen van westerse afkomst

Omroep Zwart, zo leggen de twee uit, wil de representatie op tv van de diverse minderheden verbeteren, die opgeteld een flink deel van de bevolking vormen. Volgens onderzoek zijn op tv voornamelijk witte mensen te zien, en weinig mensen van kleur, van andere geaardheden, geloofsovertuigingen of mensen met een beperking. De tv biedt zo ook een eenzijdig beeld van Nederland, vinden zij. Buitendien, je heb rolmodellen nodig om je aan op te trekken. Als een zwart meisje op televisie een zwarte vrouwelijke advocaat ziet, zal zij eerder geneigd zijn om te denken dat zij ook advocaat kan worden.

Akwasi: „Het gaat om beeldvorming. Je wil je als kijker identificeren met iemand op wie je een beetje lijkt.”

Grot: „Ongezien maakt onbemind. De publieke omroep probeert al meer dan dertig jaar vergeefs een betere afspiegeling van de samenleving te bieden, maar ze vinden geen aansluiting.”

Omdat de leiding van de publieke omroep bestaat uit witte mensen?

Grot: „Als de sleutelfiguren gemêleerd zouden zijn, zou het inderdaad wat smoother gaan.”

Hebben jullie je als kijkers ook niet herkend op de televisie?

Akwasi: „De programma’s die ik keek, waren niet van de publieke omroep. Ja, Studio Sport, daar zag je dan Humberto. Dat is iemand die een oom zou kunnen zijn. Het gaat niet alleen om kleur, maar ook om cultuur. Ik identificeerde me wel met voetballers, ook witte. Ik vond Boudewijn Zenden geweldig op de vleugels. Maar als we buiten voetbalden, was mijn witte buurjongen Bergkamp, en dan was ik Kluivert.”

Grot: „Ik keek naar Waynehead, een animatieserie over een jongen met een waterhoofd en een klompvoet.”

Akwasi: „Een Afro-Amerikaanse jongen, trouwens.”

Grot: „Nederlandse voorbeeldfiguren ontbraken in mijn jeugd. Ik keek op naar iemand als Will Smith, maar dat is een Amerikaan, die staat toch ver van mijn bed. Hoe mooi zou het zijn als we die voorbeeldfiguren in de Nederlandse samenleving zouden hebben?”

Akwasi: „Het gaat er trouwens niet om dat wij persoonlijk gehoord worden. Wij hebben genoeg podia om van ons te laten horen. En ik ben niet bepaald onzichtbaar. Het gaat om al die andere talenten die de weg naar Hilversum niet vinden. Hun willen we een poort bieden.”

Lees ook een eerder interview met Akwasi, over een verblijf in Ghana: ‘Terug naar de roots van mijn huid en mijn bloed’

Wat gaan jullie maken?

Akwasi: „Nederland is rijk aan culturen. Ik wil graag een actualiteitenprogramma over de werelden binnen Nederland die veel mensen niet kennen. De werktitel is: Journaal op Zwart.”

Grot: „Ik dacht aan een sportprogramma met vrouwen aan tafel. En een dramaserie waar de mensen uit de LHBTQ+-gemeenschap goed gerepresenteerd worden. Een Amerikaans voorbeeld voor mij is Euphoria, over een verslaafd tienermeisje dat verliefd wordt op haar transgender vriendin.”

Op het documentairefestival IDFA, in november in Amsterdam, houdt Omroep Zwart een avond waarop ze laten zien welke kant ze op willen. Akwasi: „We laten drie documentaires zien. I Don’t Feel at Home Anywhere Anymore is van Viv Li, een Chinees-Belgisch meisje dat zich dus nergens thuisvoelt. Perfect Picture is van een Libanees meisje, Hala El Kouch, die uit gebroken glas een familieportret probeert te maken. De derde is een van de meest ontroerende, en die houd ik voor nu even geheim, want die moet je gewoon zien.”

Omroep Zwart werd opgericht in juni, in de hoogtijdagen van Black Lives Matter (#BLM), de internationale antiracistische protesten die volgden op de dood van Afro-Amerikaan George Floyd, slachtoffer van politiegeweld. Ook in Nederland vonden demonstraties plaats.

Is Omroep Zwart voortgekomen uit #BLM?

Akwasi: „Nee, het idee voor de omroep is ouder, daar denken we al tien jaar over na. Omroep Zwart is veel breder dan #BLM. Wat de protesten wel duidelijk maakten, is hoeveel mensen zich niet gehoord voelen. En hoe groot de urgentie is om iets aan het racisme te doen. Onze leden zijn nu trouwens vooral vrouwen van westerse afkomst. Die hebben een sensor voor: hier gebeurt iets onrechtvaardigs, we doen mee.”

Grot: „Black Lives Matter is een signaal dat de samenleving verandering wil. Het racismeprobleem is hierdoor wel in het licht komen te staan. Ons viel op hoe groot de onwetendheid en het onbegrip zijn. Mede daarom zijn we hiermee begonnen, opdat we elkaar beter gaan begrijpen.”

Akwasi sprak in juni op de #BLM-demonstratie in Amsterdam, die was georganiseerd door Kick Out Zwarte Piet, een actiegroep die ageert tegen Zwarte Piet, als symbool van Nederlands racisme. Akwasi zei onder meer: „Op moment dat in november, dat ik een Zwarte Piet zie; ik trap hoogstpersoonlijk op zijn gezicht.” Dit leidde tot veel verontwaardiging. Het Openbaar Ministerie stelde dat dit opruiing was, maar heeft de zaak voorwaardelijk geseponeerd na een excuusbrief van Akwasi. Hierna kwamen oude tweets van Akwasi boven water waarin hij met geweld tegen Sint en Piet dreigde. Momenteel loopt een artikel-12-procedure, waarbij het hof via een klachtenbrief wordt gevraagd alsnog tot vervolging over te gaan.

Waarom heeft u dat gezegd?

Akwasi: „Het was in een opwelling. Ik werd overweldigd doordat er zoveel mensen stonden, zoveel mensen met zoveel pijn; dat nam ik allemaal mee. Ik dacht: wanneer stopt al het leed nou? Ieder jaar zeggen ze weer tegen je: ‘Laten we hier over praten’, maar het komt nooit goed uit, en je wordt niet serieus genomen. Daar dacht ik allemaal aan en toen schoot ik uit mijn slof.”

In uw dichtbundel schrijft u een jeugdherinnering aan Zwarte Piet. Uw leraar maakte een racistische opmerking tegen u. Was Zwarte Piet altijd al een steen des aanstoots?

Lees ook het artikel ‘Vervolging forceren in naam van de rechtsstaat’ – over de juridische nasleep van Akwasi’s uitspraak

Akwasi: „Nee. Op je zesde kan je dat nog niet duiden. Ik heb altijd genoten van het Sinterklaasfeest. Lootjes trekken, surprises maken – je wil niet weten hoeveel sinterklaasgedichten ik heb geschreven. Ik werd als kind nageroepen: ‘Zwarte Piet!’ Het deed me wel beseffen dat ik anders was, dat ik niet leek op mijn witte vriendjes. Pas als jonge tiener ging ik mezelf vragen stellen. Waarom zette Zwarte Piet bijvoorbeeld een Surinaams accentje op?”

Grot: „Naarmate je je meer verdiept in je roots, merk je: hé, dit is niet oké. Dan leg je parallellen tussen Zwarte Piet en zwarte karikaturen.”

Hoe denkt u nu over uw uitspraak?

Akwasi: „Achteraf gezien was het helemaal niet handig. Er zijn zoveel andere manieren waarop ik dat beter had kunnen zeggen.”

Dacht u op dat moment echt: ik schop er een in zijn gezicht?

Akwasi: „Natuurlijk niet, het was overdrachtelijk bedoeld. Dat soort dingen zou ik nooit doen. Waarom stelt u die vragen? Ik heb er een verklaring over geschreven. Daar staat toch alles in?”

Wilde u met die verklaring niet gewoon van die zaak af?

Akwasi (verbaasd): „Zo is het helemaal niet gegaan. Dus u dacht dat ik het niet meende? Natuurlijk meende ik het.”

Grot: „Ik las juist in die verklaring: ‘Ik merk dat er mensen gekwetst zijn, en dat was niet mijn bedoeling, want zo zit ik niet in elkaar.’ Aan beide kanten worden mensen gekwetst en sturen ze weg van elkaar. Wij willen ze weer samenbrengen.”

Akwasi: „Die uitspraak past ook niet bij me. Ik wil juist verbinding brengen. Ik werk altijd vanuit het positieve. Omroep Zwart moet zo’n positieve bijdrage worden.”