Aanpakken Big Tech is lastige klus voor Brussel

Mededinging Brussel prepareert een ‘kerstpakket’ aan nieuwe wetgeving om de macht van Big Tech in te snoeren. Maar politiek ligt dat lastig.

Foto Kenzo Tribouillard

De weersvoorspelling voor de grote techbedrijven dit najaar: veel donkere wolken en dreigend noodweer aan beide kanten van de Atlantische Oceaan. De vraag is nu vooral waar de bliksem het eerst en het hardst zal inslaan.

Wie de Amerikaanse presidentsverkiezingen komende week ook wint, zeker is dat het politieke klimaat voor techbedrijven de afgelopen maanden een stuk killer is geworden.

Zo kondigde het Amerikaanse ministerie van Justitie vorige week aan Google aan te klagen voor machtsmisbruik.

Intussen maakt ook Brussel haast met nieuwe wetgeving die de macht van Big Tech moet gaan inperken. Begin december staat een ‘kerstpakket’ aan nieuwe wetgeving gepland, dat de techsector op allerlei manieren moet gaan insnoeren. Het omvat nieuwe regels voor datagebruik, marktmacht, desinformatie, illegale inhoud.

Oplopende druk

Dat de druk op de techbedrijven wordt opgevoerd, was afgelopen week goed zichtbaar. Maandag was er eerst het in Amsterdam gevestigde Booking.com, dat hard uithaalde naar Europese plannen die de „zeldzame Europese tech-succesverhalen knevelen”. Later in de week berichtte de Financial Times dat Google een campagne tegen Brussel voorbereidt om de ‘onredelijke beperkingen’ die eraan zouden komen.

De reactie van Eurocommissaris Margrethe Vestager: „We luisteren naar alle kritiek. Of het nu Europese of Amerikaanse bedrijven zijn.” En, voegt ze rustig toe: „Waar ik vooral goed naar heb geluisterd, zijn alle ceo’s die in Brussel juist kwamen vragen om méér regelgeving.”

Lees ook: Een eerder interview met Margrethe Vestager

Vestager, vicevoorzitter van de Europese Commissie en verantwoordelijk voor zowel mededinging als digitaal beleid, sprak de topmannen van bedrijven als Facebook, Google en Apple het afgelopen jaar allemaal. Ze vroegen haar om duidelijke regels. Maar dat Brussel haar pijlen nu in het bijzonder richt op de allermachtigste bedrijven stelt de topmannen ongetwijfeld weinig gerust.

Digitale monopolies

In een videogesprek met Europese kranten vertelt de Deense in grote lijnen over de plannen. Kern is dat Brussel een lijst met criteria wil opstellen, die bepalen of een bedrijf een ‘poortwachtersfunctie’ heeft. Zulke poortwachters, waar bedrijven als Facebook en Google zonder twijfel onder vallen, moeten aan meer eisen voldoen dan kleinere spelers.

„Digitale markten blijken gevoelig voor monopolievorming”, zegt Vestager. „Het probleem van poortwachters is dat ze de regels zelf kunnen bepalen. Dat betekent dat we daar moeten inbreken en hun regels opleggen die ze zelf eigenlijk hadden moeten stellen. Een overduidelijk ‘do’ voor zo’n speler kan zijn dat je ervoor zorgt dat mensen die je platform gebruiken hun data kunnen meenemen. En een ‘don’t’ dat je je eigen diensten niet mag voortrekken op je platform.”

De voorstellen zijn even langverwacht als omstreden. Overal in Europa is brede steun voor een fermere aanpak van Big Tech – zelfs het liberale Nederland riep de Commissie onlangs op de marktmacht van techbedrijven aan te pakken. Toch is het voor Brussel spitsroeden lopen om een vergaande inmenging in de markt te verzoenen met de Europese open economie.

Ook binnen de Commissie zie je dit terug. Naast Vestager staat de Franse Eurocommissaris Thierry Breton (interne markt), die zich voortdurend in ronkende taal uitlaat over het ‘breken’ van bedrijven en een autonomer Europa. Het is een publiek geheim dat Vestager en Breton achter de schermen wel eens botsen.

Lees ook: ‘Strategische autonomie’ is nu het buzzword in Brussel

Tijdens het gesprek wordt Vestager meermaals gevraagd op uitspraken van Breton te reageren. „Ik heb dat interview niet helemaal gelezen”, zegt ze dan, om te vervolgen met háár uitleg van de nieuwe regels te komen.

Breton: bedrijven breken

Vooral de nadruk die Breton in het openbaar legt op de mogelijkheid technologiebedrijven op te breken, wil Vestager nuanceren. „Als we een dusdanige schending van het mededingingsrecht constateren, dan kunnen we nu ook al een bedrijf opbreken”, zegt ze. „Maar het is een enorm vergaande sanctie. Het lukt bijna nooit dat rond te krijgen. En je loopt het risico dat er een nieuw monopolie ontstaat, dus je kunt het beter met duidelijke regels voorkomen en dempen.”

Hoewel ook de VS dus inmiddels een hardere aanpak voorbereidt, ligt het verwijt dat Europa vooral Amerikaanse bedrijven wil knevelen voortdurend op te loer. En daarmee dreigen ook Amerikaanse vergeldingsmaatregelen.

Vestager zegt zich hier weinig zorgen over te maken. „Wat belangrijk is: dit is geen protectionisme. We kijken voortdurend of wat we voorbereiden in lijn is met internationale regels. Het is heel redelijk te zeggen: als je toegang wilt tot onze markt, dan is het aan ons om de regels te bepalen. Het gaat niet om de vlag waaronder een bedrijf opereert, het gaat om je marktgedrag en hoe groot je verantwoordelijkheid binnen die markt is. Als we dat uitleggen, dan verwacht ik ook dat anderen het begrijpen en respecteren. Het is heel belangrijk dat onze democratie iets te zeggen krijgt over hoe onze digitale democratie en markt eruit zien.”