Wat kwam er terecht van Trumps beloftes aan Amerika?

Verkiezingsbeloftes Bij zijn aantreden deed Trump een groot aantal beloftes. Welke is hij vier jaar later nagekomen en welke niet?

Aanhangers van de Amerikaanse president Trump wachten in de stromende regen op het vliegveld van Lansing, Michigan op de aankomst van hun presidentskandidaat.
Aanhangers van de Amerikaanse president Trump wachten in de stromende regen op het vliegveld van Lansing, Michigan op de aankomst van hun presidentskandidaat. Foto Chip Somodevilla/Getty Images

Als presidentskandidaat in 2016 presenteerde Donald Trump een ‘contract met Amerika’, een lijst van 28 beloftes die hij „vanaf de eerste dag” als president zou beginnen te vervullen. Sindsdien heeft Trump veel nieuwe beloftes gedaan, maar hoe zit het met het nakomen ervan?

„Bent u beter af dan vier jaar geleden?”, luidde een inmiddels beroemde vraag van een andere Republikein, Ronald Reagan, in 1980 aan Amerikaanse kiezers. Als Trump die vraag nu zou stellen, zou het antwoord waarschijnlijk luiden: aanvankelijk ja, maar uiteindelijk nee.

Volgens een peiling vorige week van de Financial Times en de Peterson Foundation vinden Amerikanen ongeveer even vaak dat zij onder Trump beter dan slechter af zijn. 46 procent, een kleine meerderheid, vindt dat de president de economie heeft geschaad, 44 procent vindt dat hij de economie heeft geholpen.

Dat oogt als een op zijn best lauwwarm oordeel. Maar corona heeft daar een enorme invloed op gehad. In februari, voordat het virus toesloeg, voelde 38 procent zich beter af, tegen maar 29 procent die slechter af meende te zijn. Toen deed de president het in de ogen van veel Amerikanen helemaal niet zo slecht. De werkloosheid was begin dit jaar gedaald van 4,9 procent in 2016 tot 3,7 procent – al groeide het aantal banen met maar een kwart van de door Trump beloofde 25 miljoen.

De economische groei bedroeg in Trumps eerste drie jaar gemiddeld 2,5 procent. Het modale inkomen steeg, gecorrigeerd voor inflatie met 0,8 procent per jaar.

De coronacrisis, en vooral de bestrijding daarvan, vaagde al dit voordeel weg. De werkloosheid stijgt nu 8,9 procent bij een economische krimp van ruim 4 procent. En dat is wat de kiezer ziet en onthoudt.

Nagekomen Niet nagekomen

Belastingen verlagen, staatsschuld terugdringen

Trump maakte de belofte de belasting te verlagen vrijwel meteen waar, ten koste overigens van een begrotingstekort dat opliep tot maar liefst 6,4 procent in 2019 – zeer ongebruikelijk in tijden van voorspoed. Macro-economisch was de lastenverlichting niet optimaal, omdat het rijkste deel van de bevolking, dat de meeste voordelen genoot, het extra geld niet of nauwelijks uitgeeft. Het bedrijfsleven zag de winst door de lagere lasten wel flink stijgen, en dat droeg weer bij aan de beursrecords waar Trump zijn succes graag aan afmeet.

Lees ook: Biden: meer belasting voor rijken

Aangezien de rijkste 1 procent van de bevolking de helft van alle aandelen bezit, kan de beursstijging bijdragen aan een ‘K-vormige’ recessie: daarbij is het economisch herstel vooral weggelegd voor de rijken, en hebben minder welvarende Amerikanen het nakijken.

Het al hoge begrotingstekort zorgde intussen voor een slechte uitgangspositie toen de coronacrisis toesloeg. Steunmaatregelen en gemiste belastinginkomsten laten het begrotingstekort nu exploderen tot een ongekende 18,7 procent van het bbp, voorspelt het IMF. De Amerikaanse staatsschuld, 131 procent van het bbp volgens internationale maatstaven, is nu van ‘Italiaanse’ proporties.

Nagekomen

Nieuw handelsbeleid

De president beloofde een veel straffer handelsbeleid, en heeft geleverd. NAFTA, het vrijhandelsverdrag tussen de VS, Canada en Mexico is opengebroken en omgedoopt tot USMCA. Europa is geconfronteerd met strengere eisen voor wederkerigheid, sancties en tarieven – en sloeg overigens terug: geen brie uit Frankrijk, dan ook geen Harley-Davidson motoren uit Amerika. De VS blokkeren nieuwe benoemingen bij Wereldhandelsorganisatie WTO, waardoor geschillenbeslechting bij handelsconflicten nu zo goed als stil ligt. Maar de grootste slag werd geleverd met China. Er kwamen tarieven op 200 miljard dollar aan Chinese invoer, telecombedrijf Huawei en chipmaker ZTE werden geweerd en op dit moment speelt de ontkoppeling van het Amerikaanse deel van sociaal medium TikTok.

Of dat per saldo gunstige of ongunstige gevolgen heeft voor de VS valt nog te bezien. The Washington Post berekende dat er nu minder banen in de industrie zijn dan toen Trump begon. Maar daar zal de coronacrisis ook een rol bij hebben gespeeld.

Wat China betreft vindt een deel van de Democratische partij het waarschijnlijk heimelijk best dat Trump hier de kolen uit het vuur heeft gehaald. De rivaliteit tussen wereldmacht Amerika en opkomende macht China is een van de schaarse onderwerpen die partijlijnen overschrijden.

Nagekomen

Deregulering, ruim baan voor olie en gas

De aankondiging in 2017 dat de VS uit het klimaatakkoord van Parijs zouden stappen, doordrong de buitenwereld er direct van dat de president economische bedrijvigheid boven milieu en klimaat stelt. Binnen de VS zelf zijn de maatregelen vergaand. Denktank Brookings Institution heeft een interactieve databank van alle dereguleringsmaatregelen onder Trump. De meeste daarvan gaan over milieu en klimaat. The New York Times telde, op basis van onderzoek van Harvard, bijna honderd regelingen die zijn of worden teruggedraaid. De Environmental Protection Agency verzwakte emissiestandaards, het ministerie van Binnenlandse Zaken draaide bescherming van kwetsbare natuurgebieden terug en de olie- en gasindustrie wordt minder in de weg gelegd. Meest pregnante voorbeeld: het openstellen van een deel van de Arctic National Wildlife Refuge in Alaska voor de olie- en gasindustrie. Dat grootste natuurgebied van de VS is 60 jaar lang beschermd geweest. In zijn streven naar minder regels heeft de president woord gehouden, tragisch of niet.

Nagekomen

Verandering van de samenstelling van de rechterlijke macht

Als kandidaat beloofde Trump in 2016 dat hij een nieuw lid van het hoogste gerechtshof zou kiezen uit een lijstje rechters die volgens Trump „de wetten en de grondwet zullen handhaven”. Voor de goede Republikeinse verstaander betekent ‘de grondwet handhaven’ vooral: conservatieve keuzes maken.

Sinds zijn aantreden heeft Trump drie rechters in het Supreme Court benoemd, 53 aan hoven van beroep en 162 aan federale rechtbanken – relatief veel meer dan andere recente presidenten. ‘Zijn’ rechters zijn gemiddeld: wit, man en jong – rond de 48 jaar. Zo houdt Trump tot ver na zijn presidentschap een grote, conservatieve greep op de rechtbanken.

Niet nagekomen

Afschaffen Obamacare en vervangen door nieuw zorgstelsel

Trump wilde het zorgstelsel van president Obama afbreken. In de Senaat struikelde zijn poging over één stem. Daarna heeft Trump Obamacare aangevochten voor de rechter. Hij kon er onderdelen van verbieden, maar niet het geheel. Vlak na de presidentsverkiezingen buigt het hoogste gerechtshof zich over Obamacare.

Nog altijd zijn zo’n 20 miljoen Amerikanen via Obamacare verzekerd. Heeft Trump zijn belofte gehouden en een nieuw zorgstelsel opgetuigd? Nee. Hij belooft al jaren dat hij het „over een paar weken” zal presenteren, maar er lijkt geen stap in die richting ondernomen.

Niet duidelijk

Reductie Amerikaanse troepenmacht in ‘eindeloze oorlogen’

Trump zou de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Afghanistan en het Midden-Oosten verminderen, om „een eind aan de eindeloze oorlogen” te maken. Is dat gelukt? Onduidelijk. Het ministerie van Defensie weigert de precieze omvang van de Amerikaanse militaire aanwezigheid te onthullen. The Washington Post heeft een rechtszaak tegen het ministerie aangespannen om de cijfers te krijgen. Voorlopig is het telkens bij aankondigingen van een troepenreductie gebleven.

Niet nagekomen

Een eind aan illegale immigratie

Migratie was het grote thema van Trumps campagne in 2016. Hij zou een muur bouwen aan de zuidgrens en Mexico zou ervoor betalen. Hij zou migranten uitzetten die zonder vergunning in het land verbleven. Net als hun in de VS geboren kinderen, de ‘Dreamers’.

Maar Mexico betaalde de muur niet, het Congres ook niet, dus moest Trump geld van bestaande begrotingen halen. Volgens de grenspolitie is inmiddels 351 mijl (565 kilometer) muur gebouwd, grotendeels renovatie van bestaande barrières. (Trump had eerst 1.000 mijl beloofd en daarna 450 mijl in zijn „eerste termijn”.)

Van de naar schatting 11 miljoen illegaal in de VS verblijvende vreemdelingen heeft deze regering er enkele honderdduizenden uitgezet. Het hoogste gerechtshof verbood intrekking van de wet die de Dreamers beschermt.

Overige beloftes

Niet nagekomen
‘Lock her up!’, scandeerden Trumps aanhangers bij rally’s (ze roepen het nog). Trump beloofde strafvervolging van zijn rivaal Hillary Clinton, wegens verduistering van bewijsmateriaal op haar privé-mailserver. Clinton is niet vervolgd.

Nagekomen
Eerdere Amerikaanse presidenten hadden het beloofd, Trump heeft het gedaan: hij verplaatste de Amerikaanse ambassade in Israël naar de hoofdstad Jeruzalem.

Nagekomen
Terugtrekking uit internationale verdragen en instituties is een andere belofte die Trump is nagekomen. De VS zegden het Klimaatakkoord van Parijs op en de overeenkomst die Iran moest weerhouden van het ontwikkelen van kernwapens. In 2018 stapten de VS uit de Mensenrechtenraad van de VN. Deze zomer stapten de VS uit de Wereldgezondheidsorganisatie.