Analyse

Straks is heel Europa ‘rood’

EU-overleg Het woord proberen regeringsleiders nog te vermijden. Maar ook zonder officiële lockdown draait Europa steeds verder op slot.

Voorzitter van de Europese Raad, Charles Michel, neemt zijn gezichtsmasker af tijdens een persconferentie in Brussel, 16 oktober.
Voorzitter van de Europese Raad, Charles Michel, neemt zijn gezichtsmasker af tijdens een persconferentie in Brussel, 16 oktober. Foto Olivier Mattys/Reuters

Het was onlangs nog een kleine doorbraak: de Europese afspraken over een gezamenlijk kleursysteem voor reisrestricties. Maar amper drie weken later domineert op de Europese kaart slechts een kleur: rood.

De nieuwe coronagolf raakt Europa vele malen sneller en harder dan overheden verwachtten – of misschien beter: hoopten. De afgelopen weken volgden overal opnieuw vergaande maatregelen: horecasluiting, sportverbod, avondklok. Het woord proberen regeringsleiders, behoedzaam voor een steeds gefrustreerder bevolking, nog te vermijden. Maar ook zonder officiële ‘lockdown’ draait Europa steeds verder op slot.

Déjà vu’s naar dit voorjaar zijn moeilijk te onderdrukken. „We zijn terug op het niveau van maart en april, en in veel gevallen al ver daar voorbij”, erkende voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen deze week. Op de vraag hoe het zo ver heeft kunnen komen, kwam ze tijdens een persconferentie woensdag alleen met een aarzelend antwoord. Von der Leyen wees naar de exit-strategieën, die te snel werden uitgerold, en de zomer, waarin algemene maatregelen te sterk wegzakten. Maar, erkende ze: een tweede golf is karakteristiek voor een pandemie. En bovenal was haar boodschap: „Door de ervaring die we nu hebben, zijn we nu echt beter voorbereid.”

Medische coördinatie

Is dat zo? De paniek bij het nemen van besluiten, de snelheid waarmee ziekenhuizen overspoeld raken: het lijkt allemaal akelig veel op de donkere weken dit voorjaar. Net als de lappendeken aan maatregelen en de onmacht van Brussel – niet bevoegd over gezondheidsbeleid – om tot een gezamenlijke aanpak van het coronavirus te komen.

Lees ook: Heel Frankrijk vanaf maandag opnieuw in lockdown

Tegelijk toont de tweede golf ook Europese coördinatie op terreinen waar dat voorheen onmogelijk leek. Deze donderdag voeren regeringsleiders een video-overleg over de corona-uitbraak en anders dan in het voorjaar gaat het nu ook expliciet over afspraken op ‘medisch’ gebied. Bovenaan de agenda staat een betere coördinatie van het Europese testbeleid, dat door een vlugge uitrol van sneltesten een nieuwe impuls moet krijgen. Europese samenwerking is daarvoor cruciaal, benadrukte voorzitter van de Europese Raad Charles Michel deze week in een blog. Hij riep op tot snelle afspraken over een gezamenlijke Europese keurmerk van tests en distributie. „Het kan niet zo zijn dat we een herhaling van de situatie van dit voorjaar zien bij de race om mondkapjes”, aldus Michel.

Ook de Europese Commissie vestigt hoop op een grootschalige Europese teststructuur. Daartoe maakt ze nu eerst 100 miljoen euro vrij voor aankoop van sneltests die over de lidstaten verdeeld worden. Genoeg is dat zeker niet. Om de productie van dit soort tests verder te bevorderen, moet er daarnaast snel een Europese standaard komen, waarna een gezamenlijke aanbesteding kan worden uitgeschreven. Tests en eventuele vaccins moeten worden vrijgesteld van btw en invoerheffingen.

Ieder zijn eigen experts

Zowel Michel als Von der Leyen willen bovendien snel Europese afspraken over quarantaines. Dit bleek tot nu toe moeilijk: lidstaten varen elk op hun eigen medische experts, en de opvattingen over wat het effectiefst is verschillen nogal. Maar, zegt Michel nu: dit hoeft uiteindelijk echt niet zo moeilijk te zijn en is nu vooral een kwestie van „politieke wil”.

Lees ook: Wat Duitsland anders doet dan Nederland

Zo schuifelt Europa langzaam naar een meer gecoördineerde aanpak van de tweede golf. Dat van grenssluitingen vooralsnog nauwelijks sprake is, wordt in Brussel in elk geval als een eerste succesje gezien. Voor een effectievere aanpak moet ook de informatievoorziening nu snel verbeterd worden, benadrukte Von der Leyen woensdag, tussen landen onderling én aan de Commissie. Zo wil de Commissie ook bemiddelen bij een verdere spreiding van patiënten over Europa. „Als de druk op de IC-capaciteit stijgt, is het belangrijk dat we dat vroeg in kaart brengen zodat we daarop beter kunnen plannen.” Daarnaast moeten de traceerapps die de afgelopen maanden in veel landen zijn geïntroduceerd snel op elkaar worden aangesloten.

Critici vinden het te laat en te weinig, en Europese voornemens om beter samen te werken in de coronacrisis klonken al vaker. Maar onder grote druk beweegt de EU voorzichtig richting coördinatie – ook op het gevoelige terrein van gezondheidszorg.