Geen opvang voor je kind? In de tweede golf zijn werkgevers minder coulant

Verlof en corona Werken wordt weer lastig: quarantaine, kinderen thuis, zorg voor een ziek familielid. Hoe regel je dat met je werkgever?

Illustratie Roland Blokhuizen

Tijdens de lockdown van afgelopen lente was er niet zoveel aan de hand. Anna (2) kon niet naar de opvang, maar logeerde drie dagen per week bij haar grootouders. Technologiemanager Paul de Vries (51) maakte dan extra lange werkdagen en nam daarnaast, net als zijn vrouw, één dag in de week vrij om voor hun dochter te zorgen.

De problemen begonnen pas toen de crèche weer openging. Anna werd verkouden en zat na drie dagen alweer thuis. „Daar hadden we niet op gerekend. Onze agenda’s waren weer volgelopen. Opa en oma maakten zich zorgen over corona en zagen oppassen niet meer zitten. Ik moest meteen een vergadering van het managementteam afzeggen, die is echt niet te doen met een jong kind erbij.”

De Vries’ werkgever reageerde begripvol. Zeker tijdens de eerste golf van de corona-uitbraak zag je dat vaak, aldus José Kager van vakbond FNV. „Er was behoorlijk wat coulance bij werkgevers.” Zij waren scheutig met calamiteitenverlof, dat in geval van nood in één en soms twee vrije dagen per keer voorziet. Medewerkers van accountants- en adviesbureau KPMG bijvoorbeeld mochten de eerste weken van de lockdown in maart een dag per week calamiteitenverlof opnemen om de zaken thuis te organiseren.

Wie tussen de bedrijven door thuis werkte, kon bij haperingen meestal op begrip rekenen. Dat is ook de ervaring van Vinnie Soolsma (29), die als cybersecurityspecialist voor een bureau werkt dat hem bij bedrijven detacheert. Tijdens Teams-vergaderingen zat geregeld zijn zoontje Casper (1 jaar) op schoot. „Dan ging hij zwaaien en zwaaide iedereen terug. Leuk, maar funest voor de concentratie.”

Lees ook deze aflevering van de rubriek Consument & Corona: Behoud ik m’n loon als ik minder werk door schoolsluiting?

Geduld raakt op

Nu het werk door de tweede coronagolf opnieuw in de knel komt, lijkt het geduld een beetje op te raken. Kager van FNV bespeurt enig ongeduld bij werkgevers. „Sinds het einde van de zomervakantie merken we dat ze soms wat minder toeschietelijk zijn als werken door de omstandigheden niet of minder goed lukt.”

Dat is lastig als je jonge kind plotseling toch weer thuiszit, bijvoorbeeld door een zieke juf. Een dag calamiteitenverlof kun je dan waarschijnlijk nog wel lospeuteren. Volgens jurist Anneke van Kesteren van het Juridisch Loket is dat niet gebonden aan een maximumaantal keren per jaar. „Een werkgever kan calamiteitenverlof niet makkelijk met de botte bijl weigeren.”

Wordt het daarna weer schipperen en is je werkgever dat beu, dan ontkom je er niet aan vrije dagen of verlof op te nemen. Van Kesteren: „Werkgevers denken echt wel mee over dit soort situaties, dat hoort ook bij goed werkgeverschap. Maar je kunt niet verwachten dat ze medewerkers tot in lengte van dagen minder laten werken.”

Zo’n verlof heeft wel financiële consequenties: je levert salaris in. Dat zal niet voor iedereen een optie zijn. Bij kortdurend zorgverlof valt dat nog enigszins mee. In de wet is geregeld dat je per jaar twee weken (althans twee keer het normale aantal werkuren per week) mag opnemen. Dat kan je ook spreiden over een langere periode. De werkgever moet die uren voor minimaal 70 procent doorbetalen, en in sommige cao’s ligt dat percentage nog wat hoger.

De volgende stap is onbetaald verlof opnemen: langdurig zorgverlof (zes weken per jaar) of ouderschapsverlof (in totaal 26 weken), als daarvan nog wat over is en je kinderen jonger zijn dan acht jaar. „Strikt genomen moet je ouderschapsverlof wel minimaal twee maanden tevoren aanvragen, maar ik verwacht dat werkgevers hiermee nu soepeler omgaan”, aldus jurist Van Kesteren.

Lees ook dit verhaal over het bedrijf van John de Mol: Talpa verplicht zijn personeel om vrije dagen op te nemen

Liever vakantiedagen

Dat gaat dus geld kosten. Daarom nemen veel werknemers van KPMG liever vakantiedagen op, vertelt HR-directeur Caroline Tervoort. „Bijzondere verlofvormen komen gezien de financiële consequenties niet meteen in beeld, zeker langdurig onbetaald of gedeeltelijk betaald verlof niet.”

Toch tuigde het bedrijf aan het begin van de zomer twee extra regelingen op. Tervoort: „Rond mei zagen we dat we onze medewerkers wat meer support moesten bieden. Collega’s die worstelden met thuiszittende kinderen of een ziek familielid waren soms al door hun vakantiedagen heen. Terwijl wij met zes weken vakantie een vrij riante regeling hebben.”

Met de nieuwe regelingen konden medewerkers gedeeltelijk betaald verlof opnemen, wat breder in te zetten is dan zorgverlof. Daarvoor kregen zij 15 tot 30 procent van hun salaris doorbetaald. Of ze mochten tijdelijk minder uren gaan werken, waarbij andere arbeidsvoorwaarden, zoals pensioenopbouw, gewoon doorliepen. Deze regelingen waren geldig tot 1 oktober. De organisatie overweegt verlenging, aldus Tervoort.

Wie alleen op locatie kan werken en in quarantaine moet, krijgt z’n salaris doorbetaald

Hoe zit het als je in quarantaine moet terwijl je niet ziek bent? Voor thuiswerkers is dat geen probleem, wel als je je werk vooral op locatie doet. Vrije dagen opnemen dan maar?

Van Kesteren is helder: nee. „De afgelopen weken hebben meerdere mensen gebeld die in quarantaine moeten terwijl ze op locatie werken, en die van hun werkgever te horen hebben gekregen dat ze geen salaris over die periode krijgen of vakantiedagen moeten opnemen. Dat klopt niet.” Bij quarantaine hoor je je volledige salaris doorbetaald te krijgen. Tenzij je willens en wetens naar een land bent gereisd met code oranje, dat is de enige uitzondering.

Toevallig is begin dit jaar de wet veranderd, aldus Van Kesteren, en dat komt mooi uit. „Voorheen stond in de wet: geen arbeid, geen loon. Sinds 1 januari is dat: de werkgever betaalt ook loon als de werknemer buiten de eigen schuld om niet kan werken.”