Opinie

Artemisia schildert nooit couturebloot

Ze kon niet naar Londen, dus kocht Joyce Roodnat de catalogus van de tentoonstelling van Artemisia, die nu in de National Gallery is. Het boek benadrukt vol en rijk wat deze adembenemende schilder vermag.

Joyce Roodnat

In het Kunstmuseum Den Haag loop ik me te ergeren aan de naakten van de 19de-eeuwse Zweed Anders Zorn. Als een schilder een naakt geen persoonlijkheid gunt, krijg ik de pest in. En hem neem ik het extra kwalijk, want als de vrouwen hun kleren aan mogen houden, dan is hij ineens een fantastische schilder. Dan treft hij de vluchtige verveling van een vrouw in de bus. De vergenoegde sensualiteit van een vrouw in haar ochtendbed, met de lakens nog warm. De loden berusting van de vrouw in het gras, naast haar laveloze man.

Of ben ik gewoon preuts? Nou nee, dat geloof ik niet. Naakt bevalt me wel. Ik verlustig me aan de naakten van 17de-eeuwse Artemisia Gentileschi. Haar grote expositie in de National Gallery is over de zomer heen getild en nu open, maar in Londen. Ik kocht online de catalogus en zet van me af dat ik haar schilderijen veel liever in het echt had bekeken. Het boek is vol en rijk, met afbeeldingen die benadrukken dat Artemisia (iedereen houdt het op haar voornaam) niet zomaar mooi zat te schilderen (wat ze óók doet, haar technische flair is adembenemend). De film moest nog worden uitgevonden, maar zij schilderde filmstills. Een goeie film is een niet te ontwarren kluwen van beeld en verhaal en precies dat doet zij op haar schilderijen. Ook daar kolkt het van actie, en van een voor- en een achteraf.

Artemisia Gentileschi: La Pittura (1638-1639). Beeld National Gallery Londen

Artemisia schilderde haar eigen naakt. Dat had ze bij de hand, wat goed uitkwam, al was het maar omdat ze er de kosten van een model mee uitspaarde. En ze kent het door en door. Haar naakten zijn intiem en vervaarlijk en wars van couturebloot. Zelden zie je een borst zo natuurlijk vallen als in haar versie van 1610 van de badende Susanna, wegduikend voor de ouwe kerels die haar willen verkrachten.

Artemisia was net zo goed in aangeklede vrouwen. En ook daarvoor was ze vaak haar eigen model. Mijn favoriet is La Pittura: Artemisia, 45 jaar oud, schilderde een jonge variatie van zichzelf. Niet in een schilderskloffie, maar in een schitterende japon staat ze voor een leeg doek. Haar penseel in de aanslag, volledig in de ban van de magie van de eerste streek. Dit is geen realisme, dat is duidelijk. Dit is de verbeelding van de power van de schilderkunst. Het is ook de verbeelding van haar eigen talent. En misschien leg ik het erin, maar ik zie ook een ‘Ziehier, de Vrouw’.

Ziehier, de Vrouw. Ik denk aan Jennifer Tee. Aan haar grote aardewerken schelp, aan de muur in het Keramiekmuseum in Leeuwarden. Hij echoot de schelp waarmee de Venus van Botticelli, vrouw der vrouwen, het strand op surft. Er zweeft een de zwaartekracht tartend ei in, zo wordt de schelp een baarmoeder. Jennifer Tee verbeeldt ‘de Vrouw’ met schelp en ei. Maar ik zie ook een zelfportret.