Recensie

Recensie Film

Wat wilde Kubrick eigenlijk zeggen met ‘The Shining’?

Horror Horrorklassieker ‘The Shining’ is veertig jaar en om dat te vieren komt de ‘extended edition’ in de bioscoop. Voer voor discussie: snapte het Europese publiek meer dan het Amerikaanse? En gaat de film eigenlijk over Native Americans?

Danny (Danny Lloyd) gaat op zijn driewieler op ontdekkingstocht in het Overlook Hotel, in ‘The Shining’.
Danny (Danny Lloyd) gaat op zijn driewieler op ontdekkingstocht in het Overlook Hotel, in ‘The Shining’. Foto Warner Bros Pictures

The Shining (1980) is een moderne horrorklassieker, een geliefde Stephen King-verfilming. Minder bekend is dat regisseur Stanley Kubrick er twee versies van maakte. Toen na de Amerikaanse première de kritieken gemengd waren en studio Warner Bros. zich niet zo gelukkig toonde met de buitensporige lengte (143 minuten), monteerde Kubrick een nieuwe versie voor de internationale markt van bijna twee uur. Dit is de film die de meesten kennen.

De plot in het kort: schrijver Jack Torrance trekt met zijn vrouw Wendy en zoontje Danny in het Overlook Hotel. Zij beheren het hotel gedurende het winterseizoen, als het leeg staat. Danny beschikt over een telepathische gave – ‘the shine’ – waarmee hij met anderen kan communiceren die ook the shine hebben. Ook ‘ontvangt’ hij gebeurtenissen uit het verleden. Zo stuit Danny rijdend op zijn driewieler door de labyrintische hotelgangen op een identiek geklede tweeling en ziet hij bloed uit de deuren van de hotellift klotsen. Ook lijkt er iets afschuwelijks gebeurd te zijn in kamer 237. Ondertussen lijdt Jack aan een writer’s block en wordt zijn gedrag steeds onvoorspelbaarder.

The Shining is vooral memorabel door de beelden die Kubrick bij dit verhaal verzon. De iconische shots van Danny op zijn driewieler werden gedraaid door de cameraman in een rolstoel, op ooghoogte van Danny. Ook de langzame rijders door het Overlook Hotel creëren een unheimliche sfeer die bekrachtigd wordt door Kubricks fenomenale muziekkeuze, waarbij moderne klassieke componisten als Bartók en Penderecki afgewisseld worden met de onheilspellende synthesizerklanken van Wendy Carlos. The Shining kan bogen op een maniakale rol van Jack Nicholson als de geplaagde Jack, met fameuze oneliners als „Here’s Johnny!”, en een steeds hysterischer wordende Shelley Duvall als Wendy. Danny Lloyd is geweldig als Danny en als zijn denkbeeldige vriendje Tony die met eng stemmetje „Redrum” roept.

Genocide op Native Americans

Nu The Shining zijn veertigste verjaardag viert, komt de ‘extended edition’ (de Amerikaanse montage) in de bioscoop. Deze is 23 minuten langer maar onder kenners woedt een fel debat over de merites van deze versie. Het laatste woord is er nog niet over gezegd, maar het is wel duidelijk dat deze langere montage meer uitleg bevat, met name over het verleden van hoofdpersoon Jack Torrance. Uitleg die Kubrick eruit sneed omdat volgens hem het Europese filmpubliek slimmer was dan het Amerikaanse – voer voor discussie.

Lees ook de recensie van de documentaire ‘Room 237’

Ook kan er gediscussieerd worden over de betekenis van The Shining: wat wil Kubrick nou eigenlijk zeggen met zijn film – waarmee schrijver Stephen King, vanwege de veranderingen die Kubrick doorvoerde, helemaal niet zo blij was. Hierover verscheen in 2012 een fascinerende documentaire, Room 237. Met als overtuigendste interpretatie dat The Shining eigenlijk gaat over de genocide op Native Americans. Zo is het hotel gebouwd op een oude indianenbegraafplaats, rept Jack Torrance over de ‘white man’s burden’ (een term die slaat op koloniale uitbuiting) en duiken overal indianenmotieven op, van voedselblikken tot het tapijt. Deze interpretatie geeft ook betekenis aan het bloed uit de hotellift: dat komt rechtstreeks uit het oude indianengraf en herinnert ons op krachtige wijze aan de wat weggemoffelde genocide op de eerste bewoners van Amerika.