Is het raadsel van de ‘Nieuwjaarsmoord’ toch nog op te lossen?

Onopgeloste moorden Een onderzoekscollectief van burgers gaat in samenwerking met justitie en politie een moord uit 2013 onderzoeken. „Ook al heb je als politie 60.000 mensen in dienst, de meeste kennis ligt in de samenleving.”

Op 1 januari 2013 werd Marja Nijholt levenloos aangetroffen op een oprit in Oss. Ze kwam door messteken om het leven. De zaak werd nooit opgelost.
Op 1 januari 2013 werd Marja Nijholt levenloos aangetroffen op een oprit in Oss. Ze kwam door messteken om het leven. De zaak werd nooit opgelost. Foto Charles Mallo

Politie en het Openbaar Ministerie gaan nauw samenwerken met een onderzoekscollectief van burgers. Centraal in de eerste zaak van ‘Bureau Dupin’ staat een raadselachtige cold case uit 2013, de onopgeloste moord op de 48-jarige Marja Nijholt.

„Zoals van de politie verwacht mag worden, willen wij altijd onze opsporing verbeteren”, zegt Stan Duijf, sectorhoofd van de dienst regionale informatie-organisatie van de politie-eenheid Oost-Brabant. Sinds dit voorjaar zijn de gesprekken gaande tussen het onderzoekscollectief Bureau Dupin, een burgerinitiatief van filmmaker, wetenschapper en oud-politieagent Peter de Kock.

Vanaf deze maandag zoekt het bureau - vernoemd naar C. Auguste Dupin, de amateurdetective uit korte verhalen van Edgar Allan Poe – de publiciteit. Door zelf onderzoek te doen en daarover podcasts te publiceren hoopt De Kock met hulp van het publiek de zaak op te lossen.

Het gaat niet alleen om het verzamelen van tips, zegt De Kock. Burgers worden ook betrokken bij de zaak. „Ook al heb je als politie 60.000 mensen in dienst, dan nog ligt de meeste kennis buiten die organisatie, in de samenleving.”

De samenwerking betekent concreet dat politie en het OM bereid zijn om informatie over het onderzoek te delen met Bureau Dupin. De Kock, ook hoofd van de afdeling Data Science in Crime and Safety bij de Jheronimus Academy of Data Science in Den Bosch, begon het onderzoek bij de nabestaanden van Marja Nijholt. Het OM en de politie deelden – nadat de nabestaanden daar toestemming voor hadden gegeven – hun contactgegevens met onderzoekers.

Ook andere informatieverzoeken zal justitie „welwillend” behandelen, zegt Walter Kupers, officier van justitie in Oost-Brabant. „De wet- en regelgeving over wat we mogen delen blijft natuurlijk hetzelfde. Maar in het oude denken zagen we vooral beren op de weg. We zeiden daarom vaak: dat kan niet, want dat is allemaal te spannend. Nu kijken we vooral naar wat wel kan of dat vragen zo gedraaid kunnen worden dat we wel informatie kunnen geven.”

Lees ook: Nabestaanden in moordzaken willen dat particuliere dna-databanken gebruikt worden om daders te vinden

Coldcasekalender

De moord op Marja Nijholt is één van de bijna 1.800 onopgeloste cold cases in Nederland. Nijholt werd op nieuwjaarsdag van 2013 dood aangetroffen op de oprit van een woning in Oss. Ze was door messteken om het leven gekomen. In de uren voor haar dood klampte ze tijdens Oud en Nieuw bang en bezorgd veel mensen aan in de Brabantse stad. Ze was op zoek naar een hotel, en zei te vrezen voor haar leven.

Ondanks een veelbelovend begin en veel media-aandacht liep het onderzoek dood en sloot de politie medio 2014 de zaak. In 2019 stond de zaak voorop de coldcasekalender, waarmee de politie opnieuw aandacht vraagt voor niet-opgehelderde misdrijven. De kalender hangt ook in gevangenissen, tbs-klinieken en bij de reclassering. Het leverde geen bruikbare tips op.

Een voordeel is dat Bureau Dupin het onderzoek helemaal opnieuw doet, „ongehinderd door kennis”, zegt De Kock. En ze zijn daarbij niet beperkt in capaciteit, zoals de politie „per definitie” is. De onderzoekers van bureau Dupin hoeven geen nieuwe zaken te onderzoeken, maar kunnen zich volledig op één zaak storten. „Daarmee heb je een veel langere adem dan de politie ooit kan hebben.” Als inspiratie noemt De Kock het onderzoekscollectief Bellingcat, dat nauw samenwerkte met het OM in het onderzoek naar de crash van vlucht MH17.

Lees ook: Nabestaanden vragen aandacht voor onopgeloste moorden: ‘Nooit meer gelukkig’ na onopgeloste moord

Uit gesprekken met de nabestaanden, die straks als podcasts uitgezonden worden, ziet De Kock al aanknopingspunten. „Wat mij opvalt is dat veel van de nabestaanden een ander beeld hebben over wat er nu in de laatste dagen van het leven van Marja Nijholt is gebeurd. En daar komen al heel veel vragen uit naar boven.” Bijvoorbeeld over de vindplaats van de rolkoffer die ze de laatste dag met zich meedroeg. „Dat zou een interessante vraag kunnen zijn voor politie en justitie: wat weten jullie daarvan?”

De Kock heeft twee zorgen. Als te veel burgers meedoen, bestaat de kans dat bureau Dupin verdrinkt in de informatie.

„Het kan heel goed sterven in schoonheid en aan zijn eigen succes ten onder gaan.” In de podcasts en op de website wil hij die informatiestroom richting geven. „We zeggen niet meteen: meld je maar aan. We gaan in die online menigte gericht op zoek naar expertise, bijvoorbeeld naar mensen die veel weten van auto’s als we die kennis nodig hebben om het onderzoek verder te brengen.”

Ethische kant

Een ander punt zijn de ethische kaders van deelnemers. „In een politie-organisatie heeft iedereen min of meer dezelfde ethische en zeker dezelfde juridische grenzen. De angst die ik heb, is dat straks mensen zich ermee gaan bemoeien die er anders over nadenken. Dat zou voor mij de stopknop zijn. Die grenzen moeten wij als Bureau Dupin gaan bewaken.”

De Kock, aangesteld als ‘professor of practice’ bij de datawetenschappendependance van de universiteiten van Tilburg en Eindhoven in Den Bosch, wil met het onderzoekscollectief kijken hoe burgers kunnen helpen met politie-onderzoek. „We hadden dat kunnen vatten in een paper, of academisch kunnen onderzoeken. Maar we hebben besloten om te ontdekken door het te doen. Het zou mooi zijn om de cold case op te lossen, maar het doel is om te kijken of een andere samenwerking tussen burgers en politie meerwaarde heeft. Of dat het gierend uit de bocht loopt. Dat kan natuurlijk ook.”