Totale lockdown: waarom doen we dat eigenlijk niet?

Coronamaatregelen Van verschillende kanten wordt gepleit voor een korte en strenge lockdown. Premier Rutte wil daar voorlopig niet aan. „Als het moet, moet het, maar dan wel op basis van de feiten.”

Het nagenoeg verlaten San Marco-plein in Venetië in april, toen in Italië een vrijwel volledige lockdown van kracht was.
Het nagenoeg verlaten San Marco-plein in Venetië in april, toen in Italië een vrijwel volledige lockdown van kracht was. Foto FABIO MUZZI / EPA

Is de gedeeltelijke lockdown genoeg? De besmettingscijfers van deze week, die vrijdag boven de tienduizend positieve tests uitkwamen, stellen niet gerust. Nederland is bepaald niet aan het winnen van het virus en als individu kun je daar een lichte angst aan overhouden: zie met deze cijfers nog maar eens besmetting voor te blijven. De winter moet nog beginnen.

Omdat het effect van de maatregelen van 14 oktober nog moet doorwerken in de aantallen, voelen deze dagen als een soort schemerzone. We weten alleen niet of we richting dag of nacht gaan. De veiligheidsregio Twente ziet het duister al naderen: omdat daar inmiddels één op de vijf tests positief is, pleitte burgemeester Gerritsen van Almelo voor een „zware lockdown”.

Het Red Team, een alliantie van specialisten die het coronabeleid kritisch volgt, is ervan overtuigd dat Nederland met het huidige beleid blijft schipperen tussen schemer en nacht. In een van frustratie doordrenkt ongevraagd advies pleitte het donderdag voor een korte en strenge lockdown. Punt één op de to-dolijst volgens het team: „Inzien dat het huidige beleid onnodig schadelijk is voor gezondheid en economie.”

Premier Rutte (VVD) wilde vrijdag na een ingelaste ministerraad nog geen conclusies trekken. „Nu besluiten tot een strengere lockdown terwijl het effect van de maatregelen nog niet te zien is, zou enorme gevolgen hebben voor ons allemaal”, zei hij op een persconferentie. „Als het moet, moet het, maar dan wel op basis van de feiten.” De resultaten van de verscherpte maatregelen zijn volgens hem pas „na twee of drie weken” te zien.

Elders in Europa is de lockdown al terug. De Tsjechische premier Andrej Babis bood de bevolking donderdag zijn excuses aan toen hij een nieuwe lockdown inluidde. „Sorry dat ik had uitgesloten dat dit ooit nog nodig zou zijn”, zei hij. „Ik kon me gewoon niet voorstellen dat het weer zou gebeuren.” Met ongeveer negentig positieve tests per honderdduizend inwoners per dag heeft Tsjechië momenteel een van de hoogste besmettingsgraden van Europa. Zonder rigoureus ingrijpen zou het zorgstelsel in november bezwijken, aldus Babis.

Ook in Ierland en Wales is sinds woensdag sprake van zelfisolatie, in de Beierse regio Berchtesgadener Land sinds dinsdag. In Manchester geldt sinds vrijdag een regime waarbij mensen niet binnen hoeven te blijven, maar thuis geen gasten meer mogen ontvangen. En de pubs zijn gesloten.

De Tsjechische lockdown is exact hetzelfde als die in maart: inwoners mogen alleen nog van huis als het nodig is voor werk, om familie te bezoeken of om naar de supermarkt te gaan. De scholen en de horeca waren al twee weken dicht. Andere lockdowns zijn iets lichter dan de eerste keer. In Ierland blijven de scholen ditmaal open en mogen fabrieken blijven draaien. Ook in Wales blijft een gedeelte van het onderwijs functioneren.

Veel andere Europese overheden breken zich momenteel het hoofd over de vraag of ze iets soortgelijks moeten doen. Babis was misschien radicaal omdat hij een tweede lockdown voor onmogelijk had gehouden, maar veel andere leiders waren nauwelijks realistischer. Zij classificeerden de kans op herhaling als een onwaarschijnlijk worstcasescenario. De winst van dit wegdenken was een redelijk onbezorgde zomer.

Jojo-effect

Het Nederlandse kabinet, dat de komende dagen de eerste resultaten zal wegen van de ‘gedeeltelijke lockdown’ waar we nu in zitten en wellicht dinsdag besluiten voor de komende weken bekendmaakt, kreeg dus donderdag van het Red Team het advies om met een harde ingreep een einde te maken aan het huidige „jojo-effect van verwerven en inleveren van vrijheden”.

Dat jojo-effect hebben we het afgelopen halfjaar allemaal ondervonden: het aantal mensen met wie we mochten samenkomen, wisselde steeds, de horeca ging dicht-open-dicht, we keerden terug naar kantoor en gingen weer naar huis. Elke persconferentie van de premier leidde weer tot nieuwe aanpassingen in een net gevonden routine. RIVM-hoofd Jaap van Dissel voorziet dat het „tot december en misschien tot januari” zal duren voor de huidige uitbraak onder controle is.

Hoe vermijdbaar is het jojo-effect? Het kabinet maakt steeds de afweging tussen pandemiebestrijding en een zo open mogelijke samenleving. De strategie is om het virus beheersbaar te houden, met de zorgcapaciteit als leidende parameter. Loopt de beddenbezetting in de ziekenhuizen op, dan worden de regels zo streng als nodig om die omlaag te krijgen. Daarna volgt zo snel mogelijk versoepeling, om de schade aan de economie en het sociale leven te beperken.

Het Red Team, dat niet de last van de verantwoordelijkheid draagt, pleit voor een strategiewijziging: niet beheersbaar maken, maar indammen, een woord dat in Nederland nauwelijks nog gebruikt is sinds het begin van de eerste lockdown half maart.

Indammen begint met een korte en strenge lockdown, die de ruimte schept om een nieuw beleid op te tuigen waarmee het aantal besmettingen wordt gedrukt. Dat beleid moet vooral bestaan uit veel, snel en preventief testen. Periodieke sneltesten op scholen, in studentenhuizen, verpleeghuizen en kerken en moskeeën moeten helpen uitbraken vroegtijdig op te sporen. Met fijnmazigere rioolwaterpeilingen wil het Red Team uitbraken op wijkniveau signaleren.

Korte pijn kost het minst

Het Internationaal Monetair Fonds wees er vorige week op dat volksgezondheid en economie géén tegengestelde belangen zijn. „Lockdowns kunnen economisch herstel versnellen doordat zij het virus terugdringen en het vrijwillig afstand houden minder noodzakelijk maken”, schreef het instituut. De korte pijn kost het minst.

Om een tweede lockdown te laten werken, is het wel noodzakelijk om er op een heel andere manier weer uit te komen dan Nederland in de zomer deed, onderstreept het Red Team. Een lockdown is slechts een pauze om „een geheel nieuwe dans te leren”, schrijft het, refererend aan de veelgebruikte ‘hamer en dans’-metafoor. Daarbij is de hamer de lockdown en de dans de manier waarop we na indamming met het virus blijven omgaan.

Het Red Team is aanhanger van het model waarmee Duitsland de herfst en winter wil doorkomen: veel testen, snel en gedegen bron- en contactonderzoek en strikte isolatie van positief geteste personen, al dan niet buiten de thuissituatie. „Een lockdown zou eigenlijk maar één keer gebruikt mogen worden”, merkt het getergd op.

Ernst Kuipers pagina 6-7Coronacijfers pagina 11