Onderzoek naar financieel debacle rond snelweg Groningen

Infrastructuur De vernieuwing van de Zuidelijke Ringweg bij Groningen wordt peperduur. Maar duidelijkheid over de kosten blijft al jaren uit.

Voorbereidingen voor de vernieuwing van de Ring Zuid in Groningen. Dit twaalf kilometer lange deel van de snelweg A7 geldt als poort naar de stad en is tegelijk een belangrijke verbinding met Duitsland.
Voorbereidingen voor de vernieuwing van de Ring Zuid in Groningen. Dit twaalf kilometer lange deel van de snelweg A7 geldt als poort naar de stad en is tegelijk een belangrijke verbinding met Duitsland. Foto Irvin van Hemert/ANP

„Zelfs geen aanloopje naar de werkelijke financiële situatie” ziet Nico Bakker, lid van Provinciale Staten van Groningen, in de jongste rapportage over de Ringweg Zuid. De vernieuwing van deze weg bij de stad Groningen, het grootste infrastructuurproject in het Noorden, is al jaren vertraagd. Bakker, zelf wegenbouwkundige, wil dat „het gedonder” snel stopt.

Inmiddels is het zover dat de Noordelijke Rekenkamer onderzoek begint naar de gang van zaken. Provinciale Staten en omwonenden klagen al geruime tijd over ondoorzichtige besluitvorming en uitblijven van belangrijke informatie.

De VVD, coalitiepartner in het provinciebestuur, vraagt binnen twee maanden volledige duidelijkheid over uitvoering en kosten van het project. Belangrijke onderdelen van het werk wil de partij opnieuw begroten. Vier jaar lang zijn vooral omtrekkende bewegingen gemaakt, maar de bouw van viaducten en tunnelbakken moet nog beginnen.

De zeven provinciale oppositiepartijen lieten eerder al weten geen vertrouwen meer te hebben in de voortgang. Zij vroegen met klem het werk in delen op te knippen.

Vernieuwing van de Ringweg Zuid is vooral een initiatief van het Rijk, dat een betere doorstroming wil tussen Randstad en Midden-Nederland enerzijds en Duitsland en Denemarken anderzijds. Ook het Groninger stadsbestuur ziet een moderner weg wel zitten. Om overlast voor omwonenden tegen te gaan, is besloten het traject deels verdiept aan te leggen en daarboven een park aan te leggen.

Aanleiding voor het ultimatum van de VVD in het dagelijks bestuur van de provincie is de voortgangsrapportage die gedeputeerde Fleur Gräper (D66) deze maand naar Provinciale Staten stuurde. Die geeft, anders dan beloofd, geen overzicht van de actuele kosten. Over die kosten wordt nog overlegd met de aannemers.

De rapportage wijst op risico’s dat het karwei opnieuw vertraging oploopt, waardoor de kosten nog hoger uitvallen. Van drie essentiële onderdelen staat niet vast dat die binnen drie jaar gereed kunnen zijn. Daarvan springen het drukke kruispunt Julianaplein, dat ongelijkvloers moet worden, en de verdiepte ligging met tunnelbakken door de wijk Helpman het meest in het oog. Op die delen van de ringweg komt al het auto- en vrachtverkeer samen, uit de Randstad, uit het zuiden naar het centrum van de stad, uit Duitsland.

De vrede rust op een detail: over de financiën wordt voorlopig niet gesproken

Verkeerslichten op de snelweg

De vernieuwing van de Groningse ringweg begint in 2016 met een begroting van 642 miljoen euro. Het Rijk vindt verkeerslichten op de snelweg A7 maar niks en wil daarom kruispunt Julianaplein met fly-overs ongelijkvloers maken. De beoogde snelheid gaat 10 kilometer omhoog naar 80 kilometer per uur, de weg komt deels ondergronds.

De bouw zal niet makkelijk zijn. Dat weet de aannemerscombinatie, vier regionale aannemers en de Duitse reuzen Züblin-Strabag en Max Bögl, vanaf het begin. De weg kruist woonwijken, er wordt gebouwd op de complexe ondergrond van Unesco Geopark de Hondsrug. Op een steenworp afstand ligt de met arseen en kwik vervuilde grond van voormalig bestrijdingsmiddelfabrikant AAgrunol. Belangrijke voorwaarde: het tracé moet tijdens het werk in gebruik blijven.

Ondanks al die ‘voorkennis’ gaat er een hoop mis. Bouwputten stromen vol water, grond verzakt. De overheden sturen de aannemerscombinatie twee keer terug naar de tekentafel. Bomenkap wordt uitgesteld wegens vleermuizen, er is te weinig personeel beschikbaar door economisch hoogtij, en vanwege financiële problemen bij de aannemers moet de provincie miljoenen voorschieten.

Lees ook: Zuidasdok opnieuw aanbesteed, kosten mogelijk miljard euro hoger

In 2018 bereikt de discussie over meerkosten het kookpunt. Overheden en aannemerscombinatie vechten elkaar de tent uit. Een commissie onder leiding van Marcel Hertogh, die ook bemiddelde in het Zuidasdokproject in Amsterdam, moet helpen. Voorjaar 2019 verschijnt het rapport Waar een wil is komt een weg. Rijk, provincie en gemeente melden vertrouwen te hebben in de afspraken. Al snel blijkt die vrede te rusten op een klein, maar belangrijk detail. „We hebben de financiën even geparkeerd”, licht directeur Peter Westra van de aannemerscombinatie toe.

„Hertogh heeft gezegd: wees een beetje aardiger voor elkaar, over het geld praten we later,’ vat Statenlid Bakker het rapport samen.

Deze zomer, als diverse deadlines zijn verstreken, meldt gedeputeerde Gräper een akkoord op hoofdlijnen over de financiën. „De wallen onder mijn ogen heb niet gratis gekregen”, vertelt ze erbij. De inhoud moet geheim blijven, maar hier en daar sijpelt wat naar buiten.

De kosten van drie jaar vertraging gaan het budget, inclusief zo’n 135 miljoen voor onvoorziene kosten, ver overschrijden. Andere belangrijke projecten voor de provincie komen daardoor volgens de gedeputeerde in gevaar. Naar schatting gaat het project 200 tot 370 miljoen euro over het budget heen – exclusief nieuwe vertraging of meerkosten. Rijkswaterstaat weigert geld bij te leggen, de aannemers eindigen met verlies. Züblin, net als Bögl verantwoordelijk voor 37,5 procent van het project, schreef er in 2019 al 7 miljoen op af.

Provinciebegroting

In de extra Statenvergadering na het akkoord over de financiën, vorige maand, informeert de Partij van het Noorden of het Rijk een extra bijdrage is gevraagd. Gräper bevestigt dat. Maar Rijkswaterstaat betaalt volgens contract niet mee aan de meerkosten. Dat risico lag vanaf het begin al bij de provincie.

De Statenleden willen niet langer in het duister tasten. De provinciebegroting voor volgend jaar rept nergens over de zuidelijke ringweg, ondanks de belofte het hoofdlijnenakkoord uit te werken. De gesprekken tussen aannemers en opdrachtgever duren intussen tweeënhalf jaar.

Gedeputeerde Gräper laat niets los om „gevoelige bedrijfsinformatie” van de aannemerscombinatie te beschermen. Ook die houdt de lippen op elkaar: „Over alles wat geld betreft, doen wij geen uitspraken.”

Oppositieleider Kees Frenay (SP) wil nu weten wat staken van het project gaat kosten. VVD’er Bakker heeft een variant als oplossing: „We willen een nieuwe financiële overeenkomst tussen aannemers en opdrachtgever [Rijk, stad en provincie] en daar moet al het werk dat nu ligt te wachten in ondergebracht worden. Dat gaan we dan opnieuw beoordelen.”