Recensie

Recensie Beeldende kunst

Nederlands populaire cultuur, van de pil tot ‘Patatje Kapsalon’

Cultuur Loekie de Leeuw is het boegbeeld van de tentoonstelling ‘Asjemenou!’ over de Nederlandse populaire cultuur in Het Noordbrabants Museum, die niet alleen maar zoetig nostalgisch is.

Zaalfoto tentonstelling ‘Asjemenou!’ met o.a. het drumstel van de Golden Earring.
Zaalfoto tentonstelling ‘Asjemenou!’ met o.a. het drumstel van de Golden Earring. Foto Jan-Kees Steenman

Roomgeel schittert de gesmolten kaas op het ‘Patatje Kapsalon’, een populaire snack in Nederland sinds een Rotterdamse kapper een portie patat met shoarma én al zijn andere favoriete ingrediënten in één bakje bestelde. Het gerecht is in Osaka, Japan, van kunststof nagemaakt om het te kunnen exposeren. Roomgeel schittert ook de Daf-de-Luxe uit 1958. Het is een van de eerste Nederlandse auto’s uit Van Doorne’s Automobielfabriek in Eindhoven, die populair zou worden. Vormgegeven door een Italiaanse ontwerper, Giovanni Michelotti.

Beide voorwerpen zijn te zien op de breed opgezette tentoonstelling Asjemenou! De Nederlandse populaire cultuur in 100 voorwerpen in Het Noordbrabants Museum in Den Bosch. Het museum noemt het een familietentoonstelling, en er is veel te zien waar verschillende generaties met liefde over kunnen vertellen aan andere generaties: het drumstel van de Golden Earring, de eerste uitgave van Anne Franks dagboek Het Achterhuis, flippo’s (plastic stripfiguurmunten) en de eerste webpagina van Marktplaats.nl.

Loeki de Leeuw Foto Geesink Studio

Het is een verdienste van de tentoonstellingsmakers dat ze in deze heetgebakerde tijden, waarin je al een klomp naar je hoofd kan krijgen als je zegt dat Zwarte Piet niet langer zwart hoeft te zijn, een lichtvoetige tentoonstelling over de Nederlandse populaire cultuur hebben weten te maken. Dat komt natuurlijk mede doordat ze het nationale reclameleeuwtje Loeki (actief in de Sterreclame tussen 1972 en 2004) tot boegbeeld van de expositie gemaakt hebben. Zijn verbaasde uitspraak ‘Asjemenou!’ werd de tentoonstellingstitel. Loekie is een milde parodie op de fiere Nederlandse Leeuw, en daarmee al een commentaar op al te krampachtig nationalisme.

De pet van ‘Ome Willem’ Edwin Rutten. Foto Annabel Miedema/ Beeld en geluid, Hilversum

Controversieel

Toch is Asjemenou! niet een uitstalkast van louter onschuldige nostalgische niemendalletjes en de schaatsen van Evert van Benthem (Elfstedentochtwinnaar 1985). Er zijn soms verrassende voorwerpen gekozen, die ook controversiële maatschappelijke kwesties uit naoorlogs Nederland aansnijden. Edwin Rutten, bekend van het kindertv-programma De Film van Ome Willem (ook op de expo), licht ze monter toe op de audiotour. Zo komen onderwerpen langs als roken, seks en het recht op beledigen.

Laten we beginnen met roken, tegenwoordig taboe. De pijp van Harry Mulisch, een emaillen asbakje van W.F. Hermans, en het door sigarettenrook bruiner gemaakte knuffelkonijn van Gerard Reve zijn te zien. Natuurlijk bedoeld als saluut aan de drie belangrijke schrijvers. Maar ze tonen ook hoe populair roken was na de oorlog. Zo heeft de Daf op de expositie naast het stuur een asbak, op de plaats waar nu een navigatie touchscreen zit.

Seks

Dan seks in Nederland. De expositie Asjemenou! is gebaseerd op een reeks artikelen in de Volkskrant. Bij de 100 voorwerpen die de redacteuren kozen en beschreven zijn een paar die de vrije omgang met seksualiteit in na-oorlogs Nederland illustreren. Zo is de eerste anti-conceptiepil uit 1962 te zien, die mede na een omstreden katholieke zegen (te zien op de expositie), de emancipatie van de vrouw vooruit hielp. En het bewijs dat Nederland ooit minder preuts was, is het verkiezingsaffiche van de Pacifistisch Socialistische Partij uit 1971. Daarop staat een naakte vrouw in een weiland voor een koe, met als motto ‘Ontwapenend’. In het boek dat bij de expositie is uitgekomen met de krantenstukken, staat een prachtig artikel over de vrouw op de foto, Saskia Holleman.

Lees meer over Saskia Holleman: Dit meisje wás de jaren 70

Hete hangijzers als de moorden op Theo van Gogh en Pim Fortuyn komen aan bod met een tv-interview van Van Gogh met de politicus. Vrijheid van meningsuiting is ook het thema van het tv-debat tussen de Meiden van Halal en cabaretier Hans Teeuwen op de expositie. En de ‘Zwarte Piet is racisme’-hoodie van Quinsy Gario en Jerry Afriyie uit 2011 is te zien, waarin ze menig anti-zwarte-piet-actie voerden (en opgepakt werden). Edwin Rutten vertelt erbij dat is er sinds al 1930 kritiek op de zwarte knecht is, die steeds heviger terugkeerde. Asjemenou! laat mooi zien dat populaire cultuur steeds in beweging is. Wie weet nog wat wuppies zijn?

Het nooit gebruikte polsbandje van Lowlands 2020 Foto Annabel Miedema