Ernst Kuipers: „Duitsland en Frankrijk hebben per hoofd van de bevolking vijf keer zo veel bedden als Nederland. Daar heeft men in deze fase veel baat bij.”

Interview

‘Ik zei in augustus: het loopt hard op. Men vond mij een sombermans’

Ernst Kuipers | Directeur Erasmus MC Er liggen alweer 2.073 coronapatiënten in het ziekenhuis en het einde is niet in zicht. „Wij creëren nu een airbag, maar het is wel een kleine. Je moet nog wel voorzichtig rijden.”

Er lagen donderdag 49 oude patiënten te wachten op uitplaatsing uit het Rotterdamse Erasmus MC. Ouderen die thuis hard waren gevallen of een beroerte hebben gehad. Ze kunnen niet naar huis, daarvoor zijn ze te zwak. Maar er is ook geen plek te vinden in de verpleeghuizen, die kampen met corona-uitbraken. De patiënten zijn niet te zien hier op de veertiende verdieping waar Ernst Kuipers werkt, maar hij zit er wel mee in zijn maag. Ze houden ziekenhuisbedden bezet die nu keihard nodig zijn. „En dit is maar één ziekenhuis hè, ga maar na.”

De zorg kraakt alweer in zijn voegen. Er liggen 2.073 coronapatiënten in 75 ziekenhuizen, dat waren er in juli een handvol. En dat is naast de ‘gewone’ patiënten. Het zullen er steeds meer worden, want het aantal nieuwe besmettingen onder de bevolking loopt nog op, vrijdag voor het eerst tot boven de 10.000 op een dag. Personeel is ziek – tussen de zes en twaalf procent, afhankelijk van wie je het vraagt, door corona of overspannenheid, en gedemotiveerd.

Om half vijf deze donderdagmiddag is Ernst Kuipers net klaar met een ingelaste Zoom-vergadering met minister Tamara van Ark (Medische Zorg, VVD). Ze besluiten, zo blijkt vrijdagmiddag, dat ziekenhuizen voortaan gedwongen kunnen worden coronapatiënten van elkaar over te nemen.

De radio belt – of hij de nieuwste cijfers in de uitzending wil toelichten. En tijdens het gesprek gaat zijn telefoon een paar keer. „Ik weet wie het is en wat er aan de hand is. Bedden binnen de regio.”

Lees ook: Totale lockdown: waarom doen we dat eigenlijk niet?

Kuipers – een lange, slanke, kale man met strak blauwe ogen – is inmiddels een BN’er. Hij verschijnt sinds maart regelmatig op televisie om uit te leggen hoe de zorg ervoor staat. Hij is voorzitter van het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS), voorzitter van het Regionaal Overleg Acute Zorgketen Rotterdam én bestuursvoorzitter van het Erasmus MC. Waar hij in maart de grafieken van de te verwachten crisis in de ziekenhuizen – „die modellen gingen van 3.000 tot 5.000 benodigde IC-bedden” – niet durfde tonen aan het publiek omdat er paniek zou ontstaan, doet hij dat nu in de Tweede Kamer juist wel. Omdat de besmettingen, en nu ook de ziekenhuisopnames, maar blijven oplopen. „Je wilt mensen niet bang maken, maar dit is wel echt wat er aan de hand is. Het gaat wel echt ergens over.”

Hoe ernstig is de situatie?

„Vandaag is er voor het eerst weer een bus met zes coronapatiënten gaan rijden, uit het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam naar Maastricht. Zelfs als je met een bus gaat verplaatsen, is de aanwas in het Maasstad de volgende dag weer net zo groot of groter. Voor ontvangende ziekenhuizen zijn dat ook forse aantallen.”

Waarom besloot Van Ark vrijdag om u de bevoegdheid te geven ziekenhuizen te dwingen coronapatiënten van elders over te nemen?

„Dwingen is niet het goeie woord. Ziekenhuizen in het hele land staan voor de grote uitdaging om Covid én non-Covidzorg te combineren. Dat is anders dan in de eerste golf, toen de meeste niet-acute zorg was gestopt. Die combinatie kan alleen als je Covid-patiënten evenredig spreidt. Het doel is dat daarmee alle zorg die binnen zes weken plaats moet vinden ook daadwerkelijk overal in het land kan doorgaan. Alle regio’s werken mee. Als een regio in totaal 1.000 bedden heeft, móét je daar nu ongeveer 150 Covid-patiënten hebben liggen. Heb je er 180, dan moet je als regio waarschijnlijk patiënten kwijt. Als een andere regio op 130 zit, kijken we die als eerste aan en vragen we: kunnen jullie patiënten overnemen?”

Waarom zijn ziekenhuizen nu huiverig?

De voorspellingen laten zien dat het in alle ziekenhuizen druk gaat worden, dat zie je al gebeuren. En dan zijn er al die andere patiënten. Het najaar is altijd al het drukste seizoen, met influenza en andere zorg. Veel ziekenhuizen hebben nog uitgestelde zorg van maart en april die ze nu inhalen. Daar komt het ziekteverzuim nog overheen. Als je tien procent ziekteverzuim hebt en het is normaal vijf procent, verlies je een behoorlijk aantal bedden omdat je de handen niet hebt.”

Was dat anders tijdens de eerste golf?

„Bij de eerste golf overkwam het ons. Het ziekteverzuim ging toen omlaag. Mensen zeiden: ik ga werken, ik neem een pijnstiller en ga ervoor. Het was een korte, steile golf. Het steeg drie weken en na de lockdown ging het weer naar beneden. Toen dacht je: het komt goed. Nu zijn we vanaf begin september bezig met langzaam oplopende aantallen. Dan zeggen mensen eerst: ‘Het valt wel mee met die ziekenhuisopnames’. Verhoudingsgewijs waren er meer jongeren besmet, maar er is altijd het risico dat het overslaat op ouderen en dat zág je gebeuren. Ik zei in augustus al: verkijk je er niet op. Toen vond men mij een sombermans. Nu zitten we al langer dan een paar weken in een stijgende lijn en het eind is nog niet in zicht.”

In juli waren de besmettingen heel laag (3.000 in totaal), ruim de helft van wat we nu per dag hebben.

Heeft u wel tijdig plannen gemaakt?

„In de zomer hebben we plannen gemaakt om per 1 oktober 300 extra IC-bedden voor Covid te organiseren en 600 extra gewone bedden. Bedden met bijbehorend personeel. Dat paste bij de drempelwaarde van 40 ziekenhuisopnames per dag uit het coronadashboard. We hebben er nu ruim 200 per dag. Het saldo is tachtig want er worden per dag ook 120 patiënten ontslagen – naar huis of naar een verpleeghuis, of ze overlijden. Die 900 extra bedden is al een enorme inspanning in korte tijd.”

Bent u overvallen door de snelheid van de tweede golf?

„Overvallen? Ik gebruik steeds de metafoor: wij creëren nu een airbag, maar het is wel een kleine. Dit is het maximum dat we kunnen doen. Het betekent dat je nog wel erg voorzichtig moet rijden. In juli waren de besmettingen heel laag (3.000 in totaal), ruim de helft van wat we nu per dag hebben. Toen ging het naar 6.000 naar 12.000 naar 24.000 en naar 40.000. Het ging veel te hard.”

Zijn onze ziekenhuisbuffers niet te klein voor een crisis?

„Zeker. Duitsland en Frankrijk hebben per hoofd van de bevolking vijf keer zo veel bedden als Nederland. Daar heeft men in deze fase veel baat bij. Bij ons is de afgelopen decennia het aantal ziekenhuisbedden erg gedaald. Onze ziekenhuiszorg is vrij efficiënt ingericht. We moeten voor de toekomst kijken of we meer bedden nodig hebben. Tegelijkertijd moeten we ons realiseren dat ziekenhuizen en personeel kostbaar zijn. Niet alleen het gebouw, ook de apparatuur en het personeel. We hebben een chronisch tekort aan personeel. Nu hebben we een pandemie die leidt tot opnames op de IC. De volgende keer kan het iets compleet anders zijn. Dan moet je je wel heel breed voorbereiden.”

Lees ook: ‘Waarom laten we patiënten met andere ziekten overlijden?

Kanker- en hartpatiënten worden alweer afgezegd. Krijgt Covid niet te veel voorrang?

„Het is geen kwestie van kiezen tussen patiënten. Stel je hebt voor maandag een operatie staan, en er komt vanavond een acuut benauwde patiënt binnen, of de vraag of wij een coronapatiënt kunnen overnemen van een ander ziekenhuis? Dan vang je die op. Dan moet je toch, hoe vervelend ook, de operatie afzeggen.”

Vindt men in Den Haag uw commentaar op het beleid in de media niet irritant?

„Nee hoor, als ik echt iets vind kan ik dat gerust zeggen. Het heeft geen zin als je vanuit de zorg alleen maar roept dat het anders of sneller moet. Maar bij de eerste golf zagen mensen beelden van de IC’s en helikopters die patiënten overplaatsten en dachten: jeetje. Nou, die helikopter, die vliegt alweer. Mensen horen nu ‘2.000 patiënten’ en hebben geen idee. Nou, dat zijn zes ziekenhuizen helemaal vol. En dan geen kleine, maar forse ziekenhuizen. Dus soms roep ik wel iets, als ik vind dat er écht iets moet gebeuren.”

Moet de gedeeltelijke lockdown een totale lockdown worden?

„Strenge, kortdurende maatregelen zijn te verkiezen boven halfzachte maatregelen. Dat spreekt ons in de zorg aan omdat je zo kunt wegblijven van een lang durende hoge bezetting van de ziekenhuisbedden. Maar het is te vroeg om te zeggen of de forse maatregelen die vorige week woensdag van kracht werden, hebben gefaald. Het is ook een duivels dilemma: als we langer wachten en de maatregelen blijken niks te doen, dan ben je nog verder van huis. Eén ding is duidelijk: het aantal infecties moet dalen, zo snel mogelijk. Het is dus verstandig als het kabinet nu nadenkt over de volgende stap én de vraag stelt: wat helpt echt? Moeten we meer inzetten op naleving van de maatregelen en gedragsbeïnvloeding of informatieverstrekking? Of strakker handhaven? Als ik hier in Rotterdam in de supermarkt loop, ben ik soms de enige die een mondkapje draagt. Terwijl dit de hotspot is. Dan kun je met een volgende maatregel komen, maar de vraag is of dat zin heeft.”

U heeft eerder gezegd: het ministerschap, dat lijkt me wel wat.

„Dat is niet waar. Ik heb gezegd: er zijn veel goede mensen. Ik heb plezier in mijn werk en ik denk dat de kans klein is dat ik gevraagd word. Het feit dat ik uit de zorg kom betekent wel dat artsen je serieus nemen, dat scheelt enorm.”