Op zoek naar het verschil tussen tijgermug en gelekoortsmug

Groen doen Elke week gidst NRC je richting een duurzaam leven.

Foto Getty Images

In de strijd tegen oprukkende virussen heb ik net een nieuwe app gedownload. Nee, dit stukje gaat niet over SARS-CoV-2, maar over andere virussen die de kop opsteken in contreien waar ze tot voor kort niet voorkwamen.

Zo bezweek twee weken geleden in het Belgische Kampenhout een echtpaar aan malaria. Ze moeten de ziekte thuis hebben opgelopen, want gereisd hadden ze niet. Kampenhout ligt dicht bij twee luchthavens, mogelijk reisde de besmette malariamug als verstekeling mee uit Afrika.

Vorige week werd in Nederland voor het eerst een mens besmet met het westnijlvirus. Een paar weken daarvoor was in dezelfde regio (Utrecht) een grasmus gevonden met dat virus. Omdat het beestje in het voorjaar toevallig ook al eens was getest en toen nog gezond was, moet het in Nederland besmet zijn geraakt.

Ziektes als malaria, het westnijlvirus, knokkelkoorts en Lyme winnen terrein door klimaatverandering, schrijft het VN-klimaatpanel. Volgens een artikel in Nature Microbiology zal rond 2050 de helft van de wereldbevolking last krijgen van de Aedes albopictus en de Aedes aegypti, de Aziatische tijgermug en de gelekoortsmug.

Dat is niet meteen een reden voor paniek. Het duurt nog wel even voordat het hier tropisch is. Volgens het Europees Centrum voor ziektepreventie (ECDC) liepen in 2018 bijvoorbeeld niet meer dan veertien mensen malaria op in Europa, de meesten in Griekenland, maar ook een enkeling in Spanje, Frankrijk en Italië.

Overdracht door gewone steekmuggen

Die Belgische malariamug was een ongelukkig toeval, maar het westnijlvirus kan ook worden overgedragen door gewone steekmuggen en gedijt al goed bij 23-26 graden. Het was dus een kwestie van tijd voordat het in Nederland zou opduiken.

We kunnen niet veel doen om verspreiding te voorkomen. Ja, klimaatverandering tegengaan. Maar hoe doe je dat in je eentje? Minder vliegen (zodat muggen geen kans krijgen stiekem mee te reizen; en sowieso goed tegen opwarming). Maar ook dat kunnen we alleen samen. Individueel blijft het beperkt tot onder een klamboe slapen, in de zomer buiten je huid goed bedekken (vooral rond schemertijd). En dus de app MosquitoAlert downloaden.

Het is een soort burgerwetenschap. Data (foto’s van verdachte muggen en stilstaande watertjes waarin ze hun eitjes leggen) worden aangeleverd en geïnterpreteerd door de deelnemers. Om te oefenen krijg je foto’s voorgeschoteld: tussen duim en wijsvinger geplette insecten. Ik zal blij zijn als ik volgend voorjaar op die vage beelden de tijgermug van de gelekoortsmug kan onderscheiden.