Een dure chablis tegen de coronablues

Wijnwinkels Wijnspeciaalzaken zagen tijdens de coronacrisis hun omzet stijgen. „Mensen vonden dat ze zichzelf wel mochten verwennen in deze nare tijd.”

Foto BART MAAT/ANP

Op 16 maart 2020, precies de dag dat we met 7,4 miljoen mensen aan de buis gekluisterd zaten om Rutte te horen zeggen dat het land in intelligente lockdown ging, vierde wijnwinkel Chateautjes in Rotterdam-Noord zijn negenjarig bestaan. Eigenaar Simone van den Berg zonk het hart in de schoenen. „Heb ik me al die jaren uit de naad gewerkt om nu failliet te gaan, dacht ik.”

Maar het pakte anders uit. „Veertien weken lang draaide ik kerstomzetten. Vaste klanten kwamen vaker dan ooit, en ik kreeg er een hoop nieuwe bij, met name mensen die de supermarkt niet meer in durfden.”

Voor het eerst sinds jaren hebben speciaalzaken die voedingsmiddelen verkopen te maken met groei. „Consumenten kiezen tijdens de coronacrisis voor de gemakkelijk in- en uit te lopen specialist om snel en veilig kwaliteitsproducten te kopen”, aldus de analyse van afgelopen september van het Foodservice Instituut Nederland (FSIN), een kennisinstituut voor de voedingsmiddelenindustrie. De omzet van speciaalzaken is ten opzichte van 2019 gemiddeld met ruim 5 procent gestegen. Slijterijen – waartoe wijnspeciaalzaken gerekend worden, met zelfs bijna 9 procent.

Corona zorgt voor een lichtpuntje in een jarenlange neerwaartse trend. Op 1 januari 2020 telde Nederland volgens de Kamer van Koophandel 639 fysieke wijnwinkels, een afname van ruim 4 procent ten opzichte van 2014. Sinds corona neemt dat aantal weer heel voorzichtig toe: op 1 juli waren er in Nederland 643 wijnwinkels.

Lees ook: De NRC-wijngids: de beste en bijzonderste wijnen van 2020.

Dik een half jaar later staan er geen rijen meer voor Van den Bergs winkel, maar de aanloop is nog steeds groot. „Van die supermarktvluchtelingen is ongeveer een kwart blijven hangen”, zegt ze, terwijl ze een fles Pecorino inpakt voor vaste klant Jan Hiddink. „En het koopgedrag veranderde. In die eerste maand zetten mensen het echt op een zuipen. Niet zo gek, want na een dag thuiswerken met twee jonge kinderen sla je elkaar óf de hersens in, óf je trekt een flesje open.”

Klant Jan Hiddink zag die bui al hangen. „Ik mocht van mezelf daarom maar ééns per week wijn halen. Wel ben ik meer gaan uitgeven. Pre-corona besteedde ik een euro of 8 per fles, nu zit ik al snel rond de 11.”

Van den Berg knikt: „Mensen vonden dat ze zichzelf wel mochten verwennen in deze nare tijd. En hoppa, daar ging weer een Chablis. Ik heb door corona meer luxe wijnen in mijn assortiment opgenomen. En als mensen eenmaal gewend zijn aan die kwaliteit, dan is het moeilijk terug te gaan naar goedkoper.”

Hoe duurder, hoe beter

Dat de psychologische grens van een tientje is doorbroken, zien ze ook bij ’s lands grootste wijnimporteur Delta Wines, leverancier aan wijnspeciaalzaken door heel Nederland. Commercieel Manager Lennard Hartog: „Wijnen van 13 tot 15 euro zitten in de lift, en tijdens de sluiting van de horeca leek het motto zelfs ‘hoe duurder, hoe beter’. Waar mensen normaliter 35 euro betalen voor een fles in een restaurant, kopen ze nu een fles van 20 euro in de winkel.”

Mensen zijn niet te beroerd om hun portemonnee te trekken, maar daar moet de specialist wel behoorlijk zijn best voor doen .

„Gemak, daar draait het tegenwoordig om”, zegt Fonger Kranenburg van wijnwinkelketen De Gouden Ton. Al voor het uitbreken van de coronacrisis was hij bezig met een grootse restyling van zijn winkels, totaal gericht op gemak en service. „Dertig jaar geleden reden mensen vanuit Amsterdam helemaal naar onze winkel in Den Haag voor het bijzondere assortiment. Maar iedereen heeft minder tijd tegenwoordig. Bij winkels in het centrum, waar het lastig parkeren is, zag je daarom de klandizie uitdunnen. Men is op zoek naar gemak en ontzorging. Snel, maar wel op maat. Persoonlijk wijnadvies per WhatsApp is daar bijvoorbeeld heel geschikt voor.”

Ook Simone van den Berg whatsappt met haar klanten, al was dat geen bewuste strategische keuze: „Door het langsbrengen van alle bestellingen tijdens de lockdown ben ik closer geworden met veel klanten. Ik was hun dagelijkse praatje, en mensen luchtten graag hun hart bij me. Sindsdien hebben ze mijn privénummer en zijn ze me blijven appen. Of ik vast wat lekkers wil uitzoeken voor het weekend bijvoorbeeld. Doe ik met liefde.”

Omdat we meer zijn gaan thuiswerken, hebben we opeens meer tijd en gelegenheid om overdag even naar de winkel om de hoek te gaan. „Mensen hebben het slow shoppen herontdekt”, vertelt wijnhandelaar Odile Hemmen in Rotterdam, die er zelf ook inspiratie van kreeg. „Mijn nieuwsbrieven werden lyrischer en ik speelde af en toe voor sommelier. Dan zat ik hier in de winkel samen met klanten een heel wijn-spijsplan te maken bij de restaurantboxen die ze hadden besteld.”

Buurtwinkels

Rutger Siersma van wijnhandel en onlineshop Wijnadvies.nl hoor je evenmin klagen; hij heeft van de corona-omzet net een nieuwe bedrijfswagen aangeschaft. „Ik rijd er persoonlijk de bestellingen mee rond, zet het doosje bij de voordeur, bel aan en zwaai dan op gepaste afstand.” Zijn volgende investering wordt een elektrische bakfiets, „voor de goede uitstraling. Ze zeggen wel: de vent maakt de tent. Van al mijn klanten ken ik er denk ik tweeduizend persoonlijk – uit de winkel, en zij kennen mij. Dat werkt ook door online. Mensen gunnen het hun lokale wijnshop eerder dan een onpersoonlijke landelijke onlineverkoper.”

Het had trouwens weinig gescheeld of ook de wijnspeciaalzaken waren in maart gesloten. Alleen levensmiddelenwinkels die ‘voorzagen in de eerste behoefte’ mochten openblijven. Of wijn daaronder valt, hangt natuurlijk af van wie je het vraagt. „Gelukkig hebben wij met de brancheorganisaties het ministerie kunnen overtuigen dat het voor de veiligheid beter was om wijnwinkels open te houden”, zegt Ron Andes van de Slijtersunie. „Anders zouden mensen voor wijn ook op de supermarkt aangewezen zijn, en die wilden ze juist ontlasten.”

„Mensen realiseren zich nu denk ik dat ze niet alleen lokaal moeten ‘praten’ maar ook ‘kopen’”, zegt Olle Swets. In zijn winkel in een van de populaire Negen Straatjes in Amsterdam kwamen de buurtbewoners tijdens de lockdown opeens terug. „Mensen van wie ik dacht dat ze al jaren geleden verhuisd waren. Nu de straat niet meer overspoeld is met toeristen, weten ze me weer te vinden. En ik hoop dat ze blijven, want als er een buurtwinkel verdwijnt, dan komt er nooit meer een voor terug.”