Profiel

Leen Meijaard is de ‘pater familias’ van de Ajax-top

President-commissaris Ajax Econoom Leen Meijaard (59) komt zelden in de publiciteit, maar is achter de schermen als mentor van directeur Edwin van der Sar van groot strategisch belang in de stormachtige ontwikkeling van Ajax. „Zijn boodschap: Ajax laat zich niet stoppen.”

Dusan Tadic en Mohammed Kudus, twee van de dure aankopen die Ajax sinds 2018 deed, vieren een goal tegen sc Heerenveen (5-1).
Dusan Tadic en Mohammed Kudus, twee van de dure aankopen die Ajax sinds 2018 deed, vieren een goal tegen sc Heerenveen (5-1). Foto Maurice van Steen/ANP

Óf jullie doen mee, óf we doen het zelf. Een donderdagmiddag, half januari 2020. In een hagelwitte villa in Zeist pal tegenover de KNVB Campus neemt Leen Meijaard, president-commissaris van Ajax, stevig stelling wanneer hij voor zo’n dertig commissarissen en directeuren van Eredivisieclubs spreekt over de toekomst van Ajax en het Nederlands profvoetbal.

Diverse clubbestuurders kijken verbaasd op, bijna overrompeld door zijn scherpe teksten: wie denkt deze man wel niet dat hij is om hen zo op hun plek te zetten? Als even later het diner wordt opgediend, en onderwijl een voetbalquiz start, begint het onderlinge gemompel al. „Hoorden we het goed wat hij zei?”

Meijaard (59), cum laude afgestudeerd als econoom en ruim dertig jaar werkzaam geweest in de top van de financiële sector, kijkt met een brede, internationale blik naar het voetbal en de positie van Ajax daarin. Sinds Meijaard in 2016 is toegetreden tot de raad van commissarissen waarvan hij in november 2018 voorzitter werd, is de club een ambitieuze, deels op het buitenland gerichte koers ingeslagen.

Het is om die reden dat de Eredivisie CV, het orgaan waarin de achttien eredivisieclubs zijn verenigd, hem vraagt voor de presentatie. Hij kan de zaal prikkelen. En dat is nodig. Er moet iets gebeuren, zien ze al langer in Zeist. Als ze niks doen, raakt Nederland verder achter op de Europese voorhoede. In een verder schraal voetballandschap kunnen andere clubs een voorbeeld nemen aan het pionierswerk van Ajax, is het idee.

Meijaard vertelt in Zeist over de groei die Ajax heeft gerealiseerd en de commerciële internationale strategie. Met Chinese bedrijven als sponsors, een vertegenwoordigingskantoor in New York en samenwerkingsverbanden met clubs in Japan, Australië, China en de Verenigde Arabische Emiraten. Ajax profileert zich mondiaal als ‘club van de toekomst’, met oud-doelman Edwin van der Sar die als algemeen directeur en boegbeeld de wereld over vliegt.

Tegelijkertijd wordt de club, zo vertelt Meijaard, belemmerd doordat zij in Nederland in een kleine competitie en markt opereert. Ajax ontvangt zo’n 9 miljoen euro aan mediagelden van de 80 miljoen die de Eredivisieclubs jaarlijks verdelen – een schijntje vergeleken met de bedragen die omgaan in de Europese topcompetities.

Ajax ontgroeit de Eredivisie, stelt Meijaard. Vaak is het alleen de vraag of de tegenstander „één of twee bussen parkeert” voor eigen doel en gaat hij er „pas echt voor zitten als we onverhoopt op achterstand komen”. Het is daarom zaak dat clubs „robuuster” worden wat het niveau en de spanning ten goede komt en Europees voor betere prestaties zorgt.

„Hij stond voor de troepen alsof ze het Bayern München van Nederland waren”, zegt een clubdirecteur, een van de acht aanwezige bestuurders met wie NRC sprak. „Wij werden als kleine jongens weggezet.” De realiteit is dat Ajax, los van de fraaie Europese prestaties, in de laatste vijf jaar slechts een keer landskampioen werd.

Ajax ziet mogelijkheden om de Eredivisie – en daarmee ook zichzelf – in het buitenland beter te vermarkten. De internationale mediagelden leveren nu slechts 12 miljoen euro per jaar op. Om hier een goede strategie voor te ontwikkelen, is eensgezindheid nodig. Dat is een van de problemen, ook omdat voor belangrijke besluiten een vijfzesde meerderheid nodig is. Zo mislukte tot frustratie van Ajax in 2018 een hervormingsplan om de Eredivisie sterker te maken.

In Zeist laat Meijaard duidelijk weten hoe hij over die stroperige besluitvorming denkt. Als het met de Eredivisie als geheel niet lukt om te groeien, zal Ajax nadrukkelijker zijn eigen weg gaan volgen. De club is al begonnen met zelfstandig tv-content te verkopen in het buitenland en het is de vraag hoe Ajax zich gaat opstellen als het contract van de collectieve tv-rechten van de Eredivisie bij zendgemachtigde Fox Sports afloopt (in 2025). Misschien stappen ze er wel uit. Ajax heeft zich weer op de kaart gezet en wil die commerciële waarde kapitaliseren.

„Zijn boodschap was: Ajax gaat verder en laat zich niet stoppen door de rest”, zegt een bestuurder. „Het was bijna een dreigement.” Sommigen storen zich aan de „arrogante” en „superieure” opstelling. Anderen knikken juist instemmend. Eindelijk iemand die richting geeft, zegt waar het op staat en boven het eindeloze gepolder uitstijgt.

Het is in lijn met hoe mensen uit zijn omgeving hem omschrijven: een intelligente, autonome denker, met een visie die wars is van makkelijke meningen. In de voetbalwereld is hij een onbeschreven blad, zelden komt hij in de publiciteit. Maar uit gesprekken met 25 mensen, binnen en buiten Ajax, ontstaat een beeld van een president-commissaris die achter de schermen van groot strategisch belang is in de stormachtige ontwikkeling die de club in de afgelopen jaren heeft doorgemaakt.

Schuiven met miljarden

Meijaard maakte naam bij het Amerikaanse BlackRock, met een totaal beheerd vermogen van 7.500 miljard dollar de grootste vermogensbeheerder ter wereld. In 2002 begint hij in Amsterdam als manager Benelux met drie klanten en 80 miljoen euro onder beheer. Mede door een baanbrekende deal met Philips Pensioenfonds groeit dat naar ruim 200 miljard.

Met de resultaten stijgt zijn status in de harde, competitieve Angelsaksische bedrijfscultuur. Hij ontwikkelt een goede band met BlackRock-topman Larry Fink, die hem regelmatig opzoekt in zijn grachtenpand in Amsterdam en Meijaard fêteert met topwijnen uit zijn collectie.

„Leen is een achtergrondspeler, type keihard werkende middenvelder”, zegt Maarten Slendebroek, die hem binnenhaalde bij BlackRock. „Hij laat anderen een overwinning vieren, zonder de eer naar zichzelf toe te trekken. Hij was ook niet de man van de keiharde ellebogen.”

Goed luisteren is zijn voornaamste kracht, zegt Slendebroek. „Hij trekt niet meteen zijn conclusie, maar probeerde te begrijpen wat voor probleem de klant wilde oplossen.” Meijaard vertrekt in 2007 naar de Londense City, treedt daar toe tot het dagelijks bestuur van BlackRock en wordt verantwoordelijk voor Europa, het Midden-Oosten en Afrika.

Hij reist vaak op en neer tussen Londen en Amsterdam en voetbalt tussendoor in een vriendenteam, het twaalfde van AFC. Als aanvoerder is Meijaard een „stille leider”, zegt doelman Jaron Reisman. Tegen veelal jongere tegenstanders is hij als verdediger „een soort muur”. In een periode dat Meijaard kampt met rugproblemen en niet kan voetballen, heeft zijn ploeg op een dag een speler tekort. „Toen ging hij daar toch staan”, zegt Reisman. „Dat is Leen.” Inmiddels is hij gestopt.

Meijaard is trouw bezoeker van het ‘crisisdiner’, een gezelschap van zo’n twintig vooraanstaande economen, bankiers, politici en journalisten dat sinds de val van Lehman Brothers in 2008 een aantal keer per jaar samenkomt. Hoewel hij zich bescheiden opstelt, is Meijaard waarschijnlijk degene die het grootste vermogen onder beheer heeft. Af en toe geeft hij hier op zachte, maar gezaghebbende toon zijn visie op de ontwikkelingen in de financiële markten.

Zijn veeleisende functie bij BlackRock, met lange werkdagen en veel vroege Europese vluchten, begint gaandeweg zijn tol te eisen. Toch blijft hij langer dan gedacht, zegt Slendebroek. „Hij kon bij BlackRock bijna niet weg, omdat ze altijd zo hard aan hem trokken. Dan zei hij: ik doe het nog één jaar. Zat hij er twee jaar later nog.”

Hij neemt in 2017 afscheid met een receptie in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Mede-oprichter Rob Kapito noemt hem daar een ‘master networker’ en prijst hem voor het langdurig onderhouden van klantrelaties. Meijaard richt zich daarna op verschillende commissariaten, onder meer bij het Prins Bernhard Cultuurfonds.

Hij beweegt zich makkelijk tussen hoge en lage cultuur. Met zijn vrouw Yvonne Zonderop, voormalig adjunct-hoofdredacteur van de Volkskrant, is hij – tegen een jaarlijkse gift van 20.000 euro – lid van de prestigieuze Gustav Mahler Kring van Het Concertgebouw, dat toegang geeft tot de beste concerten. Hij is liefhebber van jazz en hedendaags klassiek en speelt zelf viool en contrabas, zei hij vorig jaar in een interview.

Vaste prik met zijn vrouw is het bezoek aan de Biënnale van Venetië. Hun huidige woning bij het Vondelpark in Amsterdam hangt ook vol met uiteenlopende kunst. Inge Brakman, huisvriendin van het gezin, wijst erop dat ze aan de volkse, levendige Overtoom-kant zitten. „Ze zoeken de gewone buurt op. Ze zijn niet het type mensen dat in Amsterdam-Zuid gaat wonen”, zegt Brakman. „Leen begrijpt ook de straat. Dat raakt hem het meest aan Ajax, dat voetbal voor alle lagen van de bevolking is.”

De aanvallende financiële strategie van Ajax leidde in 2019 tot een halvefinaleplaats in de Champions League en financiële recordcijfers. Foto Olaf Kraak/ANP

Tandem met Van der Sar

Oud-Ajax-speler en toenmalig commissaris Theo van Duivenbode benadert hem begin 2016 als twee plekken vrijkomen in de rvc. Hij kent Meijaard doordat BlackRock sponsor is geweest van een – inmiddels opgeheven – jaarlijks voetbalduel tussen journalisten en managers uit de financiële wereld.

Met zijn directheid en empathie overtuigt Meijaard de clubleiding in de gesprekken. Het helpt dat hij in de succesvolle begin jaren zeventig is gevormd als Ajax-fan – de opstellingen uit die tijd kan hij nog dromen. In zijn jeugd wilde hij zelf altijd Johan Neeskens zijn.

De clubleiding heeft voor zijn aantreden april 2016 al een strategie uitgezet, zegt commissaris Leo van Wijk nu desgevraagd: aansluiting vinden met de Europese top, in combinatie met een internationale positionering. Meijaard moet daar invulling aan geven; als strateeg die oog heeft voor groeikansen in een complex krachtenveld, met een beperkte thuismarkt.

Als hij begint als rvc-lid, zegt Van Wijk nu, is het idee al dat Meijaard binnen enkele jaren voorzitter wordt. Om die reden is bij de sollicitatiegesprekken ook Edwin van der Sar nauw betrokken, die dat jaar begint als algemeen directeur. De opzet: als zij op termijn een tandem gaan vormen, moet het wel klikken.

En zo geschiedt: Meijaard wordt najaar 2018 president-commissaris als Van Wijk een stap terug zet. Hij ontpopt zich als mentor die Van der Sar op de achtergrond sterker maakt. „Edwin werd zonder veel bedrijfservaring ceo. Dat vond hij best lastig. Had daar begrijpelijk aarzeling over”, zegt Van Wijk. „We hebben toen gezegd: we zorgen dat we beschikbaar zijn als voorzitter, om je daarin te coachen, en wat vaker met je te praten dan misschien in een normale onderneming zou gebeuren.”

Daarom is het ook „een actieve voorzittersrol” in plaats van een „afstandelijke”, zegt Van Wijk. Hoewel het om een onbezoldigde functie gaat, is het voor Meijaard inmiddels „een halve werkweek geworden”, ziet Van der Sar. Over Meijaard zegt hij: „Ik vind hem vergelijkbaar met mezelf. Rustig, overdenkend, overziend. Geen wildebras. En altijd bereikbaar als de nood aan de man komt.”

Jeroen Slop, tot vorig jaar zomer financieel directeur, noemt Meijaard de „pater familias” van de Ajax-top. „Hij speelt een vaderlijke rol. Hij kan je ondersteunen maar óók aanspreken als het niet goed gaat. Die mix maakte dat Van der Sar en ook ik in de tijd dat ik er zat, hem in vertrouwen nam.”

Een kras onder Meijaards bewind was het sneuvelen van de bekritiseerde operationeel directeur Rutger Arisz, al vertrok die officieel uit eigen beweging. Arisz liet op publiciteitsgevoelige dossier steken vallen en „klikte” volgens betrokkenen niet met de rest van de leiding.

En bij een explosief De Telegraaf-interview met Marc Overmars – waarin hij opriep de Eredivisie stop te zetten, wat slecht viel bij clubs en de bond – was het de vraag of de rvc nog wel controle had op de directeur voetbalzaken.

Onder vuur vanwege ‘Qatar’

De Ajax-top kwam ook onder vuur te liggen omdat de ploeg op trainingskamp ging naar Qatar. „Het is een moeilijke discussie – welk land niet en welk land wel?”, reageerde Meijaard vorig jaar in de aandeelhoudersvergadering. „Ook in Turkije en China worden mensenrechten geschonden. Het WK vindt plaats in Qatar en dan gaat Nederland er wel naartoe.”

Een bemoedigende ontwikkeling die onder Meijaard gestalte kreeg is dat Ajax, bestuurlijk gedomineerd door witte mannen, vanaf volgende maand in de drie gremia – directie, rvc en de bestuursraad van de vereniging – is vertegenwoordigd door minimaal één vrouw. In Meijaards omgeving wordt benadrukt dat hij zich, ook in andere commissariaten, herhaaldelijk hard maakt voor diversiteit.

Meest zichtbare verandering is de aanvallende financiële strategie die is ingezet, waar Ajax voorheen behoudend begrootte en de kas spekte. Diverse spelers zijn voor forse transfersommen gehaald en de post personeelskosten – voornamelijk bestaand uit spelerssalarissen – steeg in twee jaar van 53 naar 92 miljoen euro. Het vliegwieleffect was ongekend, met het bereiken van de halve finale Champions League in 2019 en financiële recordcijfers.

Lees ook: Bij het filiaal in Kaapstad voetbalden ze meer à la Ajax dan in Amsterdam

Met Van Wijk stelt Meijaard de financiële kaders op waarbinnen de directie kan handelen. Waar het nodig is trapt Meijaard op de rem en waar het kan geeft hij gas, ervoer Slop. Het is „vaak genoeg” gebeurd dat hij voor een transfer ging liggen. Slop: „Zeker Overmars kan soms een mannetje zijn. Als die zegt: we moeten die linksbuiten halen, en de rvc denkt van niet, moet je dat ook goed kunnen beargumenteren. Dat brengt hij mee met zijn ervaring.”

De lijn die nu onder deze leiding is ingezet, moet zich op lange termijn nog wel bewijzen, zegt David Tomic, econoom bij de Vereniging van Effectenbezitters. „Het is nu een risicovollere exercitie. Met de hoge vaste kostenbasis die ze nu hebben, moeten ze eigenlijk ieder jaar overwinteren in de Champions League. Dat toont direct de kwetsbaarheid van het verdienmodel.”

Het is tegen die achtergrond dat Ajax zoekt naar grote internationale sponsors, om een meer solide basis te creëren. Ajax moet vooruit, maar zit in een voetballandschap dat moeilijk in beweging komt. In dat licht moet het scherpe optreden van Meijaard in Zeist worden gezien. „De stappen die wij hebben genomen zijn onderhand zevenmijlsstappen geworden”, zegt Van der Sar desgevraagd. „Dat is iets wat we graag volhouden. Het zou mooi zijn als anderen dat voorbeeld ook meenemen.”