Reportage

Imponerende armada van kleurig kaarsvet

Tentoonstelling In de Grote Kerk in Veere bouwde Folkert de Jong een indrukwekkende vloot van 25 uit kaarsvet vervaardigde schepen. Als ‘kerkmeester’ moet de kunstenaar wel concurreren met de ‘Experience’ die de kerk ook wil zijn.

Folkert de Jongs installatie ‘Ex Voto’ tijdens de opbouw in de Grote Kerk Veere.
Folkert de Jongs installatie ‘Ex Voto’ tijdens de opbouw in de Grote Kerk Veere. Foto Bianca Runge

Folkert de Jong heeft voor de Grote Kerk in Veere een imponerende installatie gemaakt. Ex Voto (2020) bestaat uit 25 schepen, ieder een kleine meter lang, en volledig vervaardigd uit veelkleurig kaarsvet. Als een armada doorkruisen ze het middenschip van de kerk, bungelend aan kabels, op hoogtes variërend van twee tot vijf meter.

Je ziet aan het geheel meteen wat een goede beeldhouwer De Jong is: door het vet van de schepen en de masten, die van kaarsen zijn gemaakt, doen de beelden denken aan kroonluchters die opzichtig lonken naar het licht uit de ramen boven. Tegelijk botst die goddelijke lichtlijn prachtig met de stugge horizontale kracht van de groep schepen.

Zo zet De Jong in de kerk heel mooi de spanning tussen horizontaal en verticaal op scherp, tussen hemel en aarde, tussen God en de mens. En dat wordt nog sterker doordat de schepen tegelijk verwijzen naar de scheepsmodellen die zeelui vroeger als gebedsoffer aan de kerk doneerden om een behouden vaart te vragen. Het is een prachtige beeldengroep, die de spanning tussen goddelijke ambitie en aards streven heel goed verbeeldt.

Nou ja, zo had het kunnen zijn, tenminste.

Lees ook: Folkert de Jong reageert wild op De Stijl

Olifant in een muizenkooi

Want er is iets ongemakkelijks met deze installatie. Ex Voto, namelijk, is de bekroning van de nieuwe identiteit van de Grote Kerk Veere. Dat komt zo. De kerk, vijfhonderd jaar oud, is groots, enorm, gigantisch – buitenproportioneel groot in ieder geval voor een stadje als Veere, alsof er een olifant in een muizenkooi is neergeploft. Dat formaat, én het contrast tussen kerk en groene omgeving, heeft ook een groot toeristenpotentieel. Alleen: voor een ‘gewone’ grote kerk, leeg bovendien, komen geen mensen.

Dus is de Grote Kerk sinds deze zomer omgebouwd tot een ‘Experience’ die de kerkleegte moet vullen met geschiedenis en ‘beleving’ – een grote gaasvormige constructie bijvoorbeeld, die een ‘soundscape met 3D-geluid’ bevat waarmee je je in een achttiende-eeuwse ziekenboeg waant. Ook is er een knalrode ‘schrijftafel’ om te schrijven in de geest van Nescio, en een gigantische filmprojectie die de hele achterwand van de kerk vult (maar door het overvloedige kerklicht nauwelijks tot z’n recht komt). In die ‘Experience’ hoort ook de benoeming van een bekende kunstenaar tot ‘Kerkmeester’, die, volgens de website, ‘de vrijheid krijgt om de Grote Kerk naar zijn of haar hand te zetten’. Maar dat is dus helaas niet waar. De Jongs werk krijgt weliswaar veel ruimte, maar moet ook de concurrentie aangaan met alle stellages, tafels, bouwsels en constructies die de kerk verder vullen.

‘Kerkmeester’ Folkert de Jong. Foto Bianca Runge

Geen misverstand: het is tamelijk makkelijk om af te geven op een stad van 1.600 inwoners die de olifant in haar midden wil temmen. Maar je kunt ook constateren dat ze in de Grote Kerk te veel tegelijk willen. En dat goede kunst – zoals het werk van De Jong – en zo’n krampachtig moderne ‘Experience’ zich slecht tot elkaar verhouden.

Terwijl ik daar rondliep, in die fantastische ruimte, was ik voornamelijk aan het fantaseren hoe prachtig De Jongs werk tot zijn recht zou zijn gekomen als hij de kerk echt voor zichzelf had gehad, als de titel ‘Kerkmeester’ geen loze anachronistische marketingtruc was geweest, maar De Jong de macht zou hebben gegeven alle zooi eruit de gooien en de toeschouwer de sublieme ruimtelijkheid van de Grote Kerk in volle glorie te laten beleven. Want juist de ruimtelijkheid van deze kerk is unieker dan welke ‘Experience’ dan ook.