Recensie

Recensie Media

De dove Renate baalt ervan dat ze niet tegelijkertijd kan kletsen en knuffelen

Realityserie In ‘Deaf U’ zijn alle studenten op de universiteit doof. De Netflix-serie, geregisseerd door de dove regisseur Nyle DiMarco, is een levendig en gelaagd portret van mensen die in de horende wereld moeilijk uit de verf komen.
Tessa Lewis (23) komt uit een familie van doven en is vijfde generatie met een gehoorprobleem – Op Gallaudet, een universiteit met alleen maar slechthorende studenten, wordt ze gezien als ‘elite’-dove.
Tessa Lewis (23) komt uit een familie van doven en is vijfde generatie met een gehoorprobleem – Op Gallaudet, een universiteit met alleen maar slechthorende studenten, wordt ze gezien als ‘elite’-dove. Beeld Netflix

Zelfs na het winnen van America’s Next Top Model en Dancing with the Stars bleef fotomodel en acteur Nyle DiMarco vaak niet meer dan „die dove gast” in de ogen van mensen die hij ontmoette. „Niemand nam de tijd om erachter te komen wie ik echt ben”, zei hij in een recent interview met The Daily Beast. „Er werden geen verschillende niveaus verkend. Ik was nogal eendimensionaal.”

Die ervaring moet bekend overkomen voor veel doven en slechthorenden. Zowel in het dagelijks leven als in tv-programma’s mogen zij vooral delen hoe het is om verstoken te zijn van gehoor, maar wordt hen verder weinig gevraagd over wat hen drijft. „Doven eten, ademen en slapen precies hetzelfde als horende mensen”, zegt de dove Alexa Paulay-Simmons. „Er is niets bijzonders aan ons, behalve dat we een eigen cultuur hebben. Dat laatste is natuurlijk geweldig, maar ik denk dat het belangrijk is dat we dat [eerste] laten zien”.

Alexa doet de uitspraken in de deze maand op Netflix verschenen ‘docusoap’ Deaf U, geregisseerd door Nyle DiMarco. Deze korte realityserie (acht afleveringen van 16 tot 21 minuten) volgt een groep studenten aan Gallaudet University in Washington DC, de enige universiteit die speciaal is ingericht voor doven en slechthorenden. „Ik had altijd het gevoel dat er een realityserie over de campus moest komen – er gebeuren daar zo veel sappige dingen”, aldus DiMarco, die in 2013 afstudeerde aan Gallaudet.

Aan sappigheid geen gebrek in Deaf U, die vooral laat zien hoe de studenten feesten, dansen, flirten en daten – heel veel daten. Nadat er ‘dingen’ gebeuren op de vele feestjes en clubavonden verschijnen de personen in beeld om, tegen elkaar dan wel tegenover de camera, uitgebreid te vertellen wat er is gebeurd en hoe zij zich daar emotioneel bij voelen.

Deaf U (acht afleveringen van 16-21 minuten) volgt studenten aan Gallaudet University in Washington DC, de universiteit die speciaal is ingericht voor slechthorenden, zoals Renate Rose. Beeld Netflix

Leerzaam voor niet-doven is om te zien wat de etiquette onder de jongeren inhoudt en hoe veel zaken anders werken. Zo kan Renate niet tegelijkertijd met haar vriendin knuffelen en praten, omdat ze voor dat laatste hun handen nodig hebben. Ook even kletsen tijdens het autorijden en de manicure zit er nauwelijks in. Een ober die een fles water tussen hen inzet, wordt ‘doof-onvriendelijk’ gedrag verweten – omdat ze dan niet meer naar elkaar kunnen gebaren. Op een feestje worden alle meubels herschikt, zodat iedereen elkaars handen kan zien.

Lees ook ons commentaar: Filmpje op site van de overheid? Vanaf nu graag eerst ondertitelen

Niet doof genoeg

Omdat spellen van namen in gebarentaal relatief veel tijd kost, wordt er gebruik gemaakt van ‘gebaarnamen’. Geestig is dat je hierdoor kunt zien of iemand een Trump-aanhanger is of juist niet. Eerstgenoemde groep spelt de vijf letters van zijn naam uit, terwijl tegenstanders naar hem refereren met het gebaar voor toupet. Een hoogtepunt uit de serie is wanneer Renate een erotisch gedicht in gebarentaal voordraagt op een poetry slam, waarbij ze toont hoe lichamelijk en expressief die taal uitgedragen kan worden.

De ervaringen van de mensen in Deaf U lopen uiteen. Sommige mensen zijn doof geboren, anderen werden het later. Rodney en Daequan kunnen nog een beetje horen, waardoor zij naast gebarentaal ook Engels met elkaar spreken. Dat lijkt de communicatiemogelijkheden te vergroten, maar door hun slechthorendheid worden ze door de horende wereld als ‘gehandicapt’ gezien, terwijl de dove gemeenschap ze vaak ‘niet doof genoeg’ vindt. Geen wonder dus dat deze jongens veel met elkaar optrekken.

In de serie wordt een onderscheid gemaakt tussen ‘gewone’ en ‘elite’-doven. Deze laatste groep komt vaak uit dove families, heeft voor Gallaudet al doveninstellingen doorlopen en heeft de ‘dovencultuur’ hoog in het vaandel. In Deaf U kijken ze vaak neer op slechthorenden die gehoorapparaten en cochleair-implantaten gebruiken en op ‘gewone’ doven, waar vooral Cheyenna Clearbrook het slachtoffer van wordt. Zij heeft een vlogkanaal over alledaagse ervaringen, van persoonlijke verzorging tot reizen en opruimen. In één vlog test ze de Apple-spraakherkenningssoftware Siri op haar ‘dovenstem’. Cheyenna wordt door de ‘elite’-kliek gepest omdat ze zich in haar video’s ook tot horenden richt en omdat ze te expressief mondbewegingen maakt, in plaats van ‘pure’ gebarentaal gebruikt.

Een kleine gemeenschap

Wat in Deaf U nogal ontbreekt, is hoe het studeren de leerlingen afgaat en welke hindernissen zij daarbij tegenkomen. Niet één keer is een klaslokaal of ander studiemoment te zien. Docenten komen niet aan het woord. Wel leren we wat het betekent om tot een kleine gemeenschap te behoren van mensen met dezelfde handicap. Je komt dan „overal je exen tegen”, zegt Alexa. Het roddelgehalte is hoog. Maar hoe redden zij zich in de horende wereld? We zien hoe er aan de bar een rondje besteld wordt, maar daar blijft het dan ook wel bij. Soms volgen de ontwikkelingen elkaar in zo’n hoog tempo op dat een aflevering zelfs middenin een scène stopt, om – nadat het Netflix-wachtbalkje afgelopen is – weer verder te gaan. Door dit en de sowieso korte duur (2 uur en 40 minuten) van de serie blijven veel interessante zaken onuitgewerkt of worden slechts vluchtig aangestipt.

Lees ook het opiniestuk van Lisa Hinderks: Hoe vaak hebben doven wel niet geprobeerd om aandacht te krijgen voor het belang van toegankelijkheid?

De noodzakelijke inclusie van doven en slechthorenden krijgt gelukkig steeds meer aandacht. Denk aan de nieuwe EU-richtlijn waarin overheden worden opgeroepen hun sites toegankelijker te maken voor slechthorenden (zie hiernaast), de erkenning van de Nederlandse Gebarentaal als officiële taal en doventolk Irma Sluis, die een prominente en alom gewaardeerde rol heeft in persconferenties over de coronacrisis. Deaf U ontsluit nu de stille wereld voor horenden op Netflix. Een interessante kijkervaring die een dieper en vooral gelaagder begrip verschaft van een groep mensen die eindelijk zélf eens aan het woord komt.