Merkel is bang dat het slecht afloopt

Corona Vooral in grote steden stijgt het aantal besmettingen snel. Merkel maakt zich zorgen, maar krijgt de deelstaten niet op één lijn.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel tijdens een persconferentie vorige week, na een crisisberaad.
De Duitse bondskanselier Angela Merkel tijdens een persconferentie vorige week, na een crisisberaad. Foto Stefanie Loos/Pool Photo via AP

Vergeleken met de buurlanden leek Duitsland er afgelopen maanden zo goed in te slagen ongeremde uitbreiding van de pandemie te voorkomen. Maar nu dreigt ook Duitsland zijn greep op de situatie te verliezen.

Het aantal vastgestelde coronabesmettingen stijgt snel. Weliswaar is de situatie minder zorgelijk dan in Nederland – met een ruim vier keer zo grote bevolking ligt het aantal positieve tests nog onder de 8.000 per dag (in Nederland waren er zondag 8.184 nieuwe meldingen). Maar vooral in grote Duitse steden verspreidt het virus zich zo snel, dat de GGD’s onvoldoende in staat zijn om contactonderzoek te doen.

Bondskanselier Angela Merkel doet geen moeite haar ergernis en frustratie te verbergen. „De maatregelen die we hier nemen zijn niet hard genoeg om het onheil af te wenden”, klaagde ze woensdagavond in een lang crisisberaad met de minister-presidenten van de Duitse deelstaten. Het lukte haar niet om strengere regels af te dwingen of om de deelstaten op één lijn te brengen. In het Duitse politieke stelsel gaan de deelstaten over pandemiebestrijding, niet de regering in Berlijn. Als bondskanselier kan Merkel alleen haar politieke gezag in de strijd gooien, dat bleek nu onvoldoende.

Dat is extra pijnlijk, omdat ze er zelf van doordrongen is dat de pandemie een crisis is die nog vele jaren negatieve gevolgen kan hebben. Doorgaans schuwt ze grote woorden, maar nu spreekt ze van een Jahrhundert-Herausforderung, een uitdaging voor deze eeuw. Vooral de exponentiële groei van het aantal besmettingen baart haar zorgen. Als die niet gestopt wordt „zal het niet goed aflopen. Daarvoor hoef je alleen maar naar de buurlanden te kijken”.

Dat niet in alle deelstaten dezelfde regels gelden, zorgt voor verwarring en ergernis. Sommige deelstaten verbieden overnachtingen in hotels of vakantiehuisjes voor mensen uit steden of regio’s waar in een week meer dan vijftig nieuwe besmettingen per honderdduizend inwoners zijn vastgesteld – een maatregel die rechters in de ene deelstaat van tafel veegden, maar in de andere acceptabel vonden.

Lees ook: Hoe vergelijkbaar coronabeleid in landen verschillend uitpakt

In sommige delen van het land, waarschuwt minister-president Markus Söder van Beieren, dreigt de situatie gevaarlijk uit de hand te lopen: Kontrollverlust, verlies van controle. Dat woord is een schrikbeeld voor veel Duitsers, dat ook centraal stond in de vluchtelingencrisis van 2015.

De gezondheidsexpert van de SPD Karl Lauterbach waarschuwt dat lokale lockdowns onvermijdelijk worden, als het reproductiegetal R (het aantal besmettingen dat één besmet iemand veroorzaakt, nu in Duitsland 1,4) niet snel omlaag gebracht kan worden. Gebeurt dat niet, dan raakt de zorg overbelast, aldus Lauterbach.

Bijna smekend richtte Merkel zich zaterdag over de hoofden van de minister-presidenten tot de bevolking. „Iedere dag telt”, waarschuwde ze in haar wekelijkse videoboodschap. „Ik vraag u: zie af van iedere reis die niet dwingend noodzakelijk is. Zie af van iedere bijeenkomst die niet echt dwingend nodig is. Blijft u alstublieft, als het maar enigszins mogelijk is, thuis. Hoe de winter wordt, hoe Kerstmis wordt, bepalen wij allemaal samen in de komende dagen en weken.”

Mondkapjesplicht uitbreiden

Veel Duitse besmettingen zijn terug te voeren op samenkomsten in familie- en vriendenkring. De maatregelen waarover de minister-presidenten het uiteindelijk eens werden richten zich echter ook op het openbare leven. Scholen wil men zo lang mogelijk open houden. Een tweede lockdown, die grote gevolgen voor het persoonlijke en maatschappelijk leven én de economie zou hebben, wil men voorkomen.

Nu willen de deelstaten bij 35 nieuwe besmettingen per 100.000 inwoners de bestaande mondkapjesplicht in winkels en openbaar vervoer uitbreiden, de sluitingstijd voor de horeca (die bij vijftig nieuwe besmettingen al op 23.00 uur is gesteld) verder vervroegen en het maximale aantal deelnemers aan bijeenkomsten (honderd in gebieden met vijftig nieuwe besmettingen) verder beperken.

De mondkapjesplicht die al maanden in het openbaar vervoerd geldt lijkt redelijk goed nageleefd te worden. De politievakbond klaagt dat de stemming onder het publiek rond de maatregelen agressiever wordt. Vooral de mondkapjesplicht en de anderhalve meter afstand leiden tot gespannen situaties. Die worden zowel veroorzaakt door mensen die weigeren de regels na te volgen, als door mensen die eisen dat anderen zich aan de regels houden om hen niet in gevaar te brengen.