‘Er is een Frankrijk voor en een na de onthoofding’

Onthoofding Parijs Tienduizenden Fransen toonden zondag hun afschuw van de moord op Samuel Paty, de leraar die spotprenten toonde in een les.

Een vol Place de la République, zondag in Parijs. In heel Frankrijk zijn tienduizenden de straat opgegaan zondag om hun afschuw te tonen over de moord op leraar Paty die spotprenten van de profeet Mohammed toonde tijdens een les over de vrijheid van meningsuiting.
Een vol Place de la République, zondag in Parijs. In heel Frankrijk zijn tienduizenden de straat opgegaan zondag om hun afschuw te tonen over de moord op leraar Paty die spotprenten van de profeet Mohammed toonde tijdens een les over de vrijheid van meningsuiting. Foto Michel Euler/AP

De Place de la République is zondag volgelopen voor een ingetogen eerbetoon aan Samuel Paty, de 47-jarige onderwijzer die vrijdag is onthoofd in de Parijse buitenwijk Conflans-Sainte-Honorine. Allemaal zijn zij gekomen om hun afschuw te tonen van de moord op Paty, wiens enige ‘misdaad’ was dat hij spotprenten van Mohammed heeft getoond tijdens een les over de vrijheid van meningsuiting.

Veel mensen hebben bordjes met daarop #jesuissamuel of #jesuisprof, een verwijzing naar de slogan #jesuischarlie na de aanslag tegen het satirische tijdschrift Charlie Hebdo in 2015. Anderen hebben het speciale nummer van Charlie Hebdo meegebracht dat in september uitkwam bij de aanvang van het proces over die aanslag, en waarin opnieuw de spotprenten waren afgedrukt. In heel Frankrijk zijn tienduizenden de straat opgegaan, in weerwil van de coronacrisis.

Op de Place de la République staan Marie en haar man met een bordje met de woorden „J’enseigne la liberté d’expression” (ik geef les over de vrijheid van meningsuiting). Beiden zijn onderwijzer in Noisy-le-Grand in de noordelijke buitenwijken van Parijs. Wat Samuel Paty is overkomen had ook hun kunnen gebeuren. „Wat Samuel heeft gedaan is een verplicht onderdeel van het lessenpakket”, zegt Marie, die niet haar volledige naam wil geven. „Of je de spotprenten toont of niet, is de keuze van elke leerkracht. Ik heb het zelf wel eens gedaan. Dat levert altijd een discussie op die soms best gewelddadig is.”

Dader met Tsjetsjeense wortels

Hoe die discussie kon ontaarden in de moord op Paty, is een vraag die het gerecht de komende dagen moet beantwoorden. Maar er is ook de vraag of er genoeg gedaan is om dit te voorkomen, en hoe onderwijzers overal in Frankrijk straks opnieuw voor de klas moeten gaan staan.

Over de reden waarom Paty is vermoord, bestaat weinig twijfel. De dader is geïdentificeerd als de 18-jarige Abdoullakh Anzorov, een Rus van Tsjetsjeense afkomst die met zijn familie asiel had gekregen in Frankrijk. Vlak voor hij door de politie werd doodgeschoten, plaatste hij op Twitter een foto van Paty’s lijk. Daarbij noemde hij president Macron „de aanvoerder van de ongelovigen” en dat hij „één van zijn honden heeft geëxecuteerd die het heeft aangedurfd om de profeet te beledigen”.

Het onderzoek moet vooral aantonen hoe het zover heeft kunnen komen. Want Anzorov had geen enkele band met het college waar Paty lesgaf; hij woonde tachtig kilometer verderop, in Evreux. Elf mensen zijn opgepakt, behalve de directe familie van de dader ook de vader van een kind op Paty’s school, die een oproep had gedaan om zijn ontslag te eisen, en een radicale predikant die deze oproep heeft helpen te verspreiden.

Daar waar de video van de vader de indruk gaf dat Paty een extremist was die moslimkinderen in zijn klas wilde provoceren, is in de media een ander beeld komen bovendrijven. Paty’s leerlingen en collega’s omschrijven hem als een geliefd en bevlogen leerkracht die de vrijheid van meningsuiting hoog had zitten. De les die hij op 5 en 6 oktober gaf aan het vierde jaar — met leerlingen van dertien en veertien jaar oud — gaf hij al jaren op dezelfde wijze. Voorafgaand aan het tonen van de spotprenten gaf hij de leerlingen die dat wensten de kans om weg te kijken of het klaslokaal te verlaten.

Eén tienermeisje uit de groep maakt zich boos en vertelt haar vader wat er is gebeurd. Die begint boze berichten te schrijven op Facebook. Hij maakt een video waarin hij Paty een misdadiger noemt en andere ouders oproept om zijn ontslag te eisen. Volgens een interne nota van de school, die naar de Franse media is gelekt, ontstaat er „een levendige polemiek onder sommige ouders van islamitische overtuiging die hetgeen gebeurd is als aanstootgevend ervaren.”

Daarna komt Abdelhakim Sefroui in beeld. Sefroui, een imam van Marokkaanse afkomst die sympathiseert met de Moslimbroederschap, verspreidt een eigen video waarin hij waarschuwt dat „als wij dit laten passeren een nieuw Srebrenica niet ver weg is”. Terwijl de ouders intussen hun conflict met school bijleggen, belanden Paty’s naam en andere gegevens op sociale media en komen zo vermoedelijk bij de dader terecht.

De moord komt op een moment dat het debat in Frankrijk over de rol van de islam in de samenleving hevig woedt. Op 2 oktober hield Macron een rede over wat hij het „islamistische separatisme” noemt en wat hij daartegen wil ondernemen. Dat was zijn antwoord op kritiek van rechterzijde dat hij zich te slap opstelt tegen het islamisme, een term die zowel de politieke islam als de radicale islam dekt. Het onderwijs kwam vaak ter sprake. Zo wil Macron de schoolplicht verlagen tot drie jaar, om te vermijden dat ouders hun kinderen aan het officieel onderwijs onttrekken.

Macron voorbijgesneld

Maar Macron dreigt voorbijgesneld te worden door zijn rechtse tegenstanders. De Senaat, waar rechtse partijen in de meerderheid zijn, buigt zich maandag over een wetsvoorstel dat de grondwet wil herschrijven om te weerspiegelen dat „geen enkel individu, geen enkele groep, zich kan beroepen op afkomst of religie om onder de algemene regels uit te komen”.

Macron heeft laten weten dat er woensdag een nationale herdenking komt voor Paty. Het college waar hij lesgaf gaat mogelijk zijn naam dragen. Op de Place de la République zijn Marie en haar man niet onder de indruk. Zelf is ze ook niet van plan om de discussie uit de weg te gaan. „Er is een Frankrijk voor en een Frankrijk na de moord op Samuel Paty”, zegt ze. „Vanaf nu gaat Samuels dood onderdeel zijn van elke les in Frankrijk over de vrijheid van meningsuiting.”

Lees ook: Leraar onthoofd bij Parijs na les met spotprent, dader gedood