Opinie

Economie versus gezondheid blijft het coronadilemma van het kabinet-Rutte III

Tweede golf

Commentaar

Het heeft iets schizofreens. Terwijl de relatief positieve economische cijfers over de maanden augustus en september nog binnendruppelen (huizenmarkt, autoverkopen, consumptie), maken grote delen van de wereld zich op voor een tweede golf van het coronavirus. Ziekenhuizen zitten al midden in een nieuwe toevloed van patiënten. In veel landen worden nieuwe lockdowns ingezet om het weer opgelaaide virus opnieuw in te dammen. En grote groepen ondernemers zien zich opnieuw geconfronteerd met de onmogelijkheid om in hun eigen bestaan te voorzien.

De tweede golf is op meerdere fronten een tegenvaller: voor de getroffenen en hun nabestaanden, voor de zorg en voor de economie. En tegelijk biedt de tweede golf een kans om beter te doen wat er in de paniek van de eerste golf niet goed of niet goed genoeg is gegaan. Dat geldt voor de ziekenhuizen en de medische sector, die meer kennis hebben opgedaan over welke behandelplannen betere resultaten opleveren voor patiënten. Maar het geldt net zozeer voor beleidsmakers die zich over het stilleggen van hun maatschappijen moeten buigen.

Over de economische effecten van de eerste golf is inmiddels een hoop bekend. Zo presenteerde het Internationaal Monetair Fonds deze week een analyse waarin aannemelijk werd gemaakt dat een strenge lockdown het beste werkt, zowel in de virusbestrijding als in het minimaliseren van economische schade. „,Ondanks de kosten die zij op korte termijn met zich meebrengen, kunnen lockdowns de weg naar een sneller herstel effenen”, aldus het instituut.

Juist deze week kondigde ook het Nederlandse kabinet een aanscherping van de regels aan. Minder bewegingsvrijheid voor burgers, gedwongen sluiting van de horeca voor in elk geval vier weken, en de invoering van een mondkapjesplicht in openbare binnenruimtes. Tevens werd een routekaart gepresenteerd die als leidraad voor de komende onzekere periode kan dienen: afhankelijk van het aantal besmettingen per 100.000 inwoners kan er regionaal op- danwel afgeschaald worden in de zwaarte van de lockdown.

Een tweede lockdown is echter niet hetzelfde als een eerste lockdown. Waar de veerkracht, zowel emotioneel als economisch, in de eerste ronde nog betrekkelijk groot was (samen krijgen we dat virus er wel onder), zijn de marges nu kleiner. Dat geldt voor ondernemers zelf, maar bijvoorbeeld ook voor banken, die niet al te lang uitstel van betaling willen bieden aan bedrijven zonder toekomst.

De tweede ronde in de coronacrisis betekent hoe dan ook dat de economische schade verder zal oplopen. Scenario’s die al met Prinsjesdag door het Centraal Planbureau naar buiten zijn gebracht laten een stijgende werkloosheid zien, alsmede oplopende overheidstekorten en -schulden en een krimp die aanhoudt tot ver in 2021.

Daarmee komt de politieke keuze op tafel te liggen hoe de pijn de komende maanden verzacht én verdeeld moet worden. Die vraag kwam in de eerste golf nauwelijks aan de orde, hoewel economen en zorgspecialisten ook destijds al pleitten voor een open discussie over de uitruil tussen economie en gezondheid. De vraag die voorligt is simpel gezegd: gooi je heel Nederland elke keer bij een opleving van het virus op slot, of bescherm je de kwetsbaren (de 60-plussers en 45-plussers met aandoeningen) en laat je de rest van de economie zo goed mogelijk doordraaien?

In de boezem van het kabinet woedt dit debat ook. Vanuit de zorghoek wordt daar vooral gewezen op de medische noodzaak van het „uittrappen” van het virus, met alle mogelijke middelen (lees: lockdowns). Van de economen in het kabinet klinkt juist sympathie voor die andere opstelling: te rigoureus alles dichtgooien leidt tot mogelijk onherstelbare schade aan de economie, én tot veel psychische schade. Beter is het om de kwetsbare groepen te beschermen en de rest van Nederland zo veel mogelijk vrijheid te geven.

Een eenduidig antwoord daarop is niet makkelijk en zal ook altijd afhangen van welke risico’s een politicus bereid is te nemen. Het is voor de hele Nederlandse samenleving echter van groot belang dát het debat hierover wordt gevoerd.

Zwijgzaam en onnadenkend iedere lockdown herhalen is onverstandig, zowel medisch als economisch. Aan de andere kant: als lockdowns té soepel zijn, bestaat het risico dat mensen daarna zo beducht blijven voor het virus dat zij zich terughoudend blijven gedragen. Ziehier een hels dilemma. Aan het kabinet om hier een helder en eensluidend antwoord op te formuleren, als de situatie verder verergert of zich de komende maanden weer herhaalt.