Vertel me wat uw postcode is, en ik zeg u wat u stemt

Zipcodes Amerikanen wonen graag tussen gelijkgestemden en splitsen zich zo uit naar politieke voorkeur, met meer polarisatie tot gevolg. De verkiezingsuitslag is het spannendst waar de bevolkingsopbouw in beweging is.

Een postbode met mondkapje op bezorgt de post in Elmhurst, Queens.
Een postbode met mondkapje op bezorgt de post in Elmhurst, Queens. Foto Massimo Giachetti

Als bij een spelletje Risk zal – zodra in de nacht van 3 november de eerste verkiezingsuitslagen binnendruppelen – de kaart van de Verenigde Staten weer ingekleurd worden. Welke staten blijven in ‘blauwe’ (Democratische) handen, waar mogen ‘rode’ (Republikeinse) legers worden bijgezet? Of andersom: welke ‘rode’ staten weten de Democraten te veroveren, welke (nipt) niet?

De metafoor komt uit The Big Sort, het boek waarin journalist Bill Bishop beschrijft hoe Amerikanen steeds meer samenklitten met gelijkgestemden. Dit is het gevolg van miljoenen vrijwillige, individuele keuzes. Mensen vinden een baan, een partner of een woning – en verhuizen een paar huizenblokken, gemeentes of staten verderop. Omdat mensen graag wonen tussen mensen met dezelfde levensstijl, levensovertuiging en uiteindelijk ook politieke voorkeur, splitsen Amerikanen zichzelf zo sinds de tweede helft van de vorige eeuw steeds verder op.

Dit gebeurt op het niveau van regio’s, deelstaten, steden en zelfs wijken. Daar vinden ze namelijk de evangelische kerk van hun denominatie, de biologische supermarkt naar hun smaak, de sportclub van hun gading – en daar regeert de politieke partij van hun voorkeur.

Het gaat dan om lifestyle – denk aan: progressieve stedelingen die ingewikkelde koffies drinken en aan pilates doen of juist conservatieve plattelandsbewoners die hechten aan hun guns & God. Maar het draait ook om uiteenlopende visies op de plaats van de overheid in de samenleving: in het noordoosten en aan de kusten mag de regering best een grote rol spelen, elders kan de staat zich beter koest houden en vooral niet te veel belasting heffen.

Balkanisering van de VS

Dit Grote Sorteren dreigt het land „uiteen te scheuren”, waarschuwt Bishop in zijn boek dat verscheen in 2004 – dus ruim voordat sociale media de clustervorming verder zouden aanjagen. „We ondervinden allemaal de gevolgen”, schrijft hij. „Een balkanisering van gemeenschappen, waarvan de inwoners andere Amerikanen cultureel onbegrijpelijk vinden; een groeiende intolerantie voor politieke meningsverschillen, die nationale consensus onmogelijk maakt; een politiek die zo gepolariseerd is dat het Congres verlamd is; en verkiezingen die niet langer over beleid gaan, maar over scherpe keuzes tussen levenswijzen.”

Vooral de kloof tussen stad en platteland wordt dieper. Dichtbevolkte, economisch bloeiende metropolen trekken jonge en talentvolle Amerikanen, terwijl het leegbloedende platteland en vergrijzende industriegebieden gefrustreerd achterblijven. De braindrain en de geografische verwijdering voeden de polarisatie tussen „kosmopolieten aan de kust en traditionalisten in het heartland”, signaleerde een Senaatsrapport vorig jaar. „Als zij die anders zijn, verder weg wonen, is het makkelijker hen als gezichtsloze groep tegenstanders weg te zetten, op wie alle problemen van Amerika afgeschoven kunnen worden.”

Blauwe staten en rode staten

Scholingsniveau is daarbij bepaald een belangrijke breuklijn. In 2016 won Hillary Clinton vooral in hoogopgeleide districten, Trump deed het goed in de lageropgeleide gebieden. Ook inkomen (rijken stemmen doorgaans Republikeins), ras (blanken gaan voor Trump; latino’s en vooral zwarten in meerderheid naar Biden) en leeftijd (hoe jonger, hoe Democratischer) en sekse (mannen neigen naar Trump) spelen een rol.

Valt de balkanisering van de almaar verder Verdeelde Staten van Amerika te keren? In 2004, het jaar dat Bishop zijn boek uitbracht, verscheen op het podium van de Democratische conventie een jonge, velen nog onbekende senator uit Illinois. Deze Barack Obama hield een gloedvolle toespraak waarin hij stelde dat „politieke strategen ons land graag opdelen in rode en blauwe staten. [..] Maar ik zal ze eens wat vertellen. Ook in blauwe staten aanbidden we een geweldige God, en ook in rode staten vinden we het niet fijn als federale rechercheurs in onze bibliotheken rondneuzen. We spelen jeugdhonkbal in blauwe staten, en ja, ook in rode staten hebben we homovrienden. We zijn geen blauwe staten of rode staten […] we zullen altijd de Verenigde Staten van Amerika zijn.”

Vier jaar later zou Obama het met deze hoopvolle, verbindende boodschap tot president schoppen. Maar ook onder hem zette de politisering van het dagelijks leven door. Met het aantreden van zijn opvolger is deze alleen nog maar verhevigd. Trump veinst niet eens president te willen zijn van alle 330 miljoen Amerikanen.

De coronapandemie valt volgens hem mee als je de besmettingen in blauwe staten buiten beschouwing laat. De bestrijding van natuurbranden aan de linkse westkust verdient geen hulp omdat „de mensen daar mij niet steunen” . Protesten tegen raciale ongelijkheid doen zich, volgens Trump, slechts voor in „Bidens Amerika” en „Democratische steden”.

Toen Trump in augustus de Republikeinse conventie toesprak, koos hij het Witte Huis als decor voor dit partij-evenement. „Feit is dat ik hier ben”, zei de president, wijzend naar de uitgelichte gevel achter hem. „Nee, laat ik het anders zeggen: feit is dat wij hier zijn. En zij niet.”

Trumps rivaal Joe Biden, vicepresident onder Obama, presenteert zich net als zijn voormalige politieke baas als verbinder, die „de ziel van Amerika wil helen”. Maar als hij de verkiezingen wint, zal hij dit alleen te danken hebben aan een coalitie van etnisch diverse, hoger opgeleide, kosmopolitisch ingestelde, grootstedelijke kiezers. Die staat in veel opzichten tegenover het meer arbeideristische, overwegende witte en christelijke, rurale stemmenblok van Trump.

Atypische kandidaat Trump

Na een campagne waarin beide kanten een apocalyptisch beeld schetsen van de tegenstander (‘Trump is een fascistische autocraat’, ‘Biden een extreem-linkse socialist’) is het de vraag of het verliezende kamp zich neerlegt bij een nederlaag.

Extra complicatie daarbij is dat verkiezingen sinds de eeuwwisseling met steeds krappere marges worden beslist. Landslides zijn zeldzaam geworden, het electorale landschap is statisch. Het gros van de vijftig staten kiest al jaren trouw ‘rood’ dan wel ‘blauw’. Verkiezingen worden, ook door het getrapte kiesstelsel, gewonnen in het half dozijn swing states, waar het nog beide kanten op kan. En binnen die slingerstaten is de strijd maar in een beperkt aantal districten echt spannend.

Trump is echter zo’n atypische kandidaat gebleken, dat de kaart onverwachte bewegingen toont. Zo wist hij in 2016 met zijn belofte van een industrieel reveil verrassend in te breken in de ‘lichtblauwe’ oude arbeidersstaten als Wisconsin, Michigan en Pennsylvania. De grote vraag wordt of Trump dit trucje kan herhalen.

Met al dit soort variabelen valt bijna tot op postcode-niveau in kaart te brengen waar de electorale strijd er nog toe doet. Dit zijn de vijf spannendste zipcodes.

30043 Lawrenceville, Georgia

Het wordt al de ‘Grote Omgekeerde Migratie’ genoemd. Vooral in de eerste helft van de vorige eeuw vluchtten zwarte Amerikanen massaal weg voor het hevige racisme in het diepe Zuiden. Ze trokken naar steden in het midden-westen, westen en noorden. Deze eeuw keren ze terug op zoek naar hun roots, een aangenamer klimaat en goedkopere huizen. Ze vestigen zich dan vooral in de voorsteden, zoals die rond Atlanta, de op acht-na-grootste metropool.

Dat heeft grote politieke gevolgen voor Georgia, en andere zuidelijke staten die dit remigratieproces doormaken. De zwarte voorstedelijke kiezer stemt in overgrote meerderheid Democratisch. Ook blijkt hij voor zuidelijke Republikeinse machthebbers, erg bedreven in het onderdrukken van de zwarte stem, op verkiezingsdag minder simpel bij de stembus weg te houden dan armere Afro-Amerikanen, bleek bij de tussentijdse Congesverkiezingen van 2018 toen de Democraten een sloot zetels en bijna het gouverneurschap veroverden.

Bij deze presidentsverkiezingen, en de gelijktijdig gehouden verkiezing voor de twee senaatszetels van de staat, geldt Georgia zo ineens als ‘paarse’ staat: beide partijen hebben hoop op winst. De strijd spitst zich toe op het zevende Congres-district, dat suburbs aan de oostrand van Atlanta omvat. Najaar 2018 won de Republikeinse Afgevaardigde in spe hier met slechts 433 stemmen (0,15 procent) verschil.

27502 Apex, North Carolina

Salem Street, de hoofdstraat van Apex, heeft het allemaal: leuke bistro’s, brocantewinkeltjes, een bierbrouwerij en kunstgaleries. Dat, heel on-Amerikaans, ook nog eens op loopafstand van elkaar. En dan ligt het stadje van 50.000 inwoners in North Carolina ook nog eens nabij enkele grote onderzoeksinstituten en deelstaathoofdstad Raleigh. Bovendien zijn de prachtige Victoriaanse huizen (schommelstoelen op de veranda) er zeer betaalbaar. Geen wonder dat Apex al jaren voorbijkomt in ranglijstjes als ‘Best Small Town of America’.

Niet iedereen in het stadje zit op zulke aandacht te wachten. De influx van noordelingen – veelal economische vluchtelingen voor de torenhoge vastgoedprijzen in bijvoorbeeld New York – verandert de van oudsher conservatieve zuidelijke deelstaat razendsnel, klagen oudere inwoners. „Straks gaan hier ook de belastingen omhoog om hun linkse hobby’s te betalen.”

Met gerrymandering (de grenzen van kiesdistrictgrenzen zó trekken, dat de stem van linkse kiezers verwatert) weten Republikeinen de politieke gevolgen van deze demografische omslag al jaren uit te stellen. Maar na een juridische uitspraak van het hooggerechtshof van de staat is de kieskaart recent lichtjes hertekend. Het Republikeinse district waarin Apex ligt, zal in november daarom bijna zeker in Democratische handen vallen.

85301 Glendale, Arizona

In de eerste helft van de jaren tien van deze eeuw klonterden Amerikanen in rap tempo samen in grote steden, maar sinds het einde van de kredietcrisis zijn de suburbs weer populair. Vooral voorsteden in de Sun Belt, de zonnige strook in het zuiden van het land, zijn in trek. Hierdoor dijt een metropool als Phoenix, aan de rand van de Sonora-woestijn van Arizona, snel uit. In de suburbs, en nog verder buiten de stad gelegen exurbs, strijken snowbirds neer, gepensioneerde noordelingen die er overwinteren in de zon. Maar ook jongere Amerikanen, die afkomen op de combinatie van goedkoop wonen en werkgelegenheid.

De vele hispanics hier vinden niet dat zij de grens over zijn gestoken, maar zeggen „dat de grens ons overstak” (toen de VS halverwege de 19de eeuw grote delen van Mexico annexeerde). Nu maken zij een reconquista: in verscheidene zuidelijke staten zijn latino’s hard op weg de grootste minderheid te worden.

Het maakt dat de strijd om Arizona beslist wordt in suburbs als Glendale. Alle nieuwkomers hier stemmen in groteren getale Democratisch, waardoor de ooit ‘veilige’ Republikeinse staat als Arizona nu ineens als swingstate geldt. Hetzelfde proces doet zich voor in Texas: zodra die electorale hoofdprijs naar blauw verschiet, zoals Democraten al jaren hopen, kunnen de Republikeinen het landsbestuur bijna wel uit hun hoofd zetten.

53140 Kenosha, Wisconsin

Ze worden pivot counties (‘draaidistricten) genoemd: gemeenten waar in 2008 en ’12 nog op Obama werd gestemd, maar die in 2016 voor Trump kozen. Wisconsin, een voormalige industriestaat in het noorden, telt tientallen van zulke draaigemeenten. Het voedt bij Democraten de hoop dat ze de staat, die in 2016 met enkele tienduizenden stemmen verschil naar Trump ging, dit jaar kunnen heroveren. En, afgaande op de uitslag van 2016, zou Kenosha binnen handbereik moeten liggen: Trump won hier met slechts 0,31 procentpunt verschil. Eerder won Obama er met dubbele cijfers.

Kenosha is ook de stad die deze zomer landelijke aandacht trok nadat de politie een zwarte man neerschoot. Er braken antiracismeprotesten uit, waarna een rechtse, zelfverklaarde burgerwacht van 17 jaar naar Kenosha trok om ondernemers ‘te beschermen’. Hij belandde in een schermutseling met betogers en schoot er twee dood.

President Trump toog hierop naar het stadje voor het uitventen van zijn law-and-order-boodschap. Hij stelt daarbij regelmatig dat het veilige leven in de voorsteden bedreigd wordt door de linkse protesten en het criminele geweld in de grote stad. Twee dagen later landde Joe Biden in het stadje, hij bezocht de familie van de neergeschoten man en sprak over raciale gelijkheid en nationale eenheid. In november zal blijken welke boodschap meer aansloeg.

18701 Luzerne County, Pennsylvania

Bijna vier decennia zat Joe Biden in de Senaat voor de staat Delaware, maar al die jaren werd hij ook gezien als de informele, ‘derde’ senator van het aanpalende Pennsylvania. Hij werd er immers geboren en bracht zijn vroege jeugdjaren door in Scranton, een mijn- en spoorwegstad in het noordoosten van de staat. Biden hoopt dat het hem zal helpen Pennsylvania te heroveren op Trump, die er in 2016 met minder dan een punt verschil won.

Scranton blijft zoals meer steden een Democratisch bolwerk, maar de rest van het noordoosten schuift op naar de Republikeinse partij. Veel arbeiders menen dat de Democraten hun economische belangen te grabbel gooien. Eerst door vrijhandel te steunen, nu doordat zij zich uit klimaatoverwegingen afkeren van kolen- en schaliegaswinning.

Biden moet onder meer argwaan overwinnen in Luzerne, een gemeente iets zuidelijk van Scranton. Uitgerekend hier werden eind september negen poststembiljetten aangetroffen in een papierbak. Zes daarvan zouden op Trump zijn uitgebracht. Een invalkracht van de posterijen zou ze daar gedumpt hebben, een politiek motief is niet bewijzen. Trump maakte er groot misbaar over, maar het feit dat de biljetten tijdig ontdekt werden, illustreerde volgens de lokale autoriteiten juist dat het poststemmen waterdicht is.