Trump of Biden? Iedereen wil weten of Trump wordt herkozen. Volgens peilingen is hij in moeilijkheden, maar dat wil nog niet zeggen dat hij niet opnieuw kan winnen. Wegens onzekerheid rond verwachte grote hoeveelheden poststemmen, maken Amerikanen zich op voor een langdurige verkiezingsstrijd. Er wordt rekening mee gehouden dat uitslag op 4 november nog niet bekend is. Hoe kan dat?

Trump of Biden?

Waarom we misschien op 4 november nog niet weten wie de Amerikaanse verkiezingen heeft gewonnen

Door Frank Kuin, Koen Smeets, Emmelien Stavast en Midas van Son. 16 oktober 2020

Wint Trump of Biden?

De Amerikaanse verkiezingen op dinsdag 3 november zijn in de ogen van velen de belangrijkste in een generatie. Iedereen wil weten of de Republikeinse president Donald Trump wordt herkozen voor een tweede termijn, of wordt verslagen door zijn Democratische tegenstander Joe Biden. Peilingen wijzen op het laatste – maar Trump zou opnieuw voor een verrassing kunnen zorgen, net als vier jaar geleden.


Opblijven en tv-kijken dus? Of het resultaat horen als je 4 november wakker wordt? Het is maar de vraag of de uitslag op dat moment bekend is. Het tellen van de stemmen gaat dit jaar mogelijk langer duren dan normaal. Er wordt rekening mee gehouden dat de uitslag op 4 november nog onduidelijk is, en dagen of zelfs weken op zich kan laten wachten. Hoe zit dat?

Kiezen tijdens de coronapandemie

De Amerikaanse verkiezingen van dit jaar zijn uniek omdat ze worden gehouden tijdens de pandemie van het coronavirus, die de VS zwaar heeft getroffen. De pandemie heeft grote gevolgen voor de stembusgang. Richtlijnen om besmetting te voorkomen, zoals afstand houden, handen wassen en alles steeds ontsmetten, maken het bezoek aan het stembureau omslachtiger.

Mensen wachten in de rij tot ze kunnen gaan stemmen

Bovendien is er een tekort aan medewerkers om stembureaus te bemannen, werk dat meestal overwegend door 60-plussers wordt gedaan, een risicogroep bij de pandemie. Bij voorverkiezingen leidde dat dit jaar al tot lange rijen, die nog langer werden door social distancing. Staten roepen andere leeftijdsgroepen op om te helpen, en voegen soms stembureaus in verschillende districten samen.

Stemmen via de post

Om veilig aan de verkiezingen mee te doen tijdens de pandemie zijn veel meer Amerikanen dan gebruikelijk van plan per post te stemmen. Dat neemt immers de noodzaak weg om naar het stembureau te gaan. Poststemmen, via mail-in of absentee ballots, gebeurt al decennialang, bijvoorbeeld door militairen en andere Amerikanen in het buitenland.

Dit jaar wordt echter een explosie van stemmen per post verwacht: landelijk zijn volgens The New York Times al zeker 82 miljoen briefstembiljetten aangevraagd. Hoewel dat niet betekent dat die ook allemaal worden ingestuurd, lijken de VS af te stevenen op meer dan een verdubbeling van de ongeveer 33 miljoen stemmen die in 2016 per post werden uitgebracht.

Infographic: Percentage poststemmen in de verkiezingen van 2016

Als dat uitkomt, zou mogelijk meer dan de helft van het totale aantal deelnemers aan de verkiezingen per post stemmen: volgens ramingen zullen dit jaar ongeveer 150 miljoen Amerikanen hun stem uitbrengen. In 2016 stemden ongeveer 137 miljoen Amerikanen en deed zo’n 24 procent dat via de post.

Infographic: Percentage aangevraagde poststemmen vs het totaal aantal stemmen

Het lijkt een ideale oplossing, maar in de praktijk is het ook een flinke uitdaging. Staten nemen de ingewikkelde taak op zich om in feite twee verkiezingen te organiseren: de normale stembusgang met stembureaus, en parallelle verkiezingen via de post.

De regels verschillen per staat

Staten zijn in de VS verantwoordelijk voor het organiseren van verkiezingen. Regels voor stemmen per post verschillen dan ook per staat. Meer dan de helft van de staten heeft zijn regels in verband met de pandemie versoepeld, om stemmen via de post makkelijker te maken. Hoe pakken verschillende staten het aan?

In negen staten en Washington D.C. krijgen alle geregistreerde kiezers automatisch een stembiljet toegestuurd. Californië, Vermont en Washington D.C. doen dat dit jaar voor het eerst. Enkele andere staten, zoals Washington en Oregon, houden hun verkiezingen al langer bijna volledig per post.

In nog eens veertien staten ontvangen alle geregistreerde kiezers automatisch een aanvraagformulier voor een briefstembiljet. In de overige staten moeten kiezers zelf achter zo’n formulier aan.

Ook de voorwaarden om per brief te stemmen variëren per staat.

In 36 staten waar een briefstembiljet moet worden aangevraagd mogen stemgerechtigden dat doen zonder opgaaf van reden, of wordt het coronavirus als geldige reden geaccepteerd.

In slechts vijf staten moeten kiezers een geldige reden opgeven buiten het virus om, zoals invaliditeit of verblijf in het buitenland. De mogelijkheid om per post te stemmen is daarom bijna universeel.

Maar niet iedereen is even enthousiast. Vooral Democratische kiezers geloven in briefstemmen als optie tijdens de pandemie. Republikeinen zijn veel terughoudender, mede doordat Trump zich fel verzet tegen poststemmen. Uit een peiling in september bleek dat 47 procent van de Democraten van plan is per post te stemmen, vergeleken met 13 procent van de Republikeinen.

Zo stemmen Amerikanen per post

Kiezers die per post stemmen oefenen hun stemrecht thuis uit in plaats van op het stembureau. Daar moeten ze wel wat voor doen. Om te beginnen moeten ze ervoor zorgen als kiezer geregistreerd te staan. In de meeste staten is de deadline om dat te regelen in oktober.

In staten waar niet alle kiezers automatisch een briefstembiljet krijgen thuisgestuurd, moeten ze een aanvraagformulier invullen en opsturen, voor een deadline die per staat verschilt. Dat formulier moet worden ondertekend. Vervolgens krijgen kiezers hun briefstembiljet thuisgestuurd.

Evenals op het stembureau moet de kiezer het stembiljet invullen, duidelijk en op de juiste manier. Het is verstandig om thuis de tijd te nemen en na te gaan of alles klopt. In sommige staten is een getuige vereist.

Het stembiljet moet soms in een meegeleverde, blinde envelop. Die gaat op zijn beurt in de retourenvelop. De kiezer moet de retourenvelop tekenen. Kiezers moeten ervoor zorgen dat hun handtekening overeenkomt met die in het bezit van het stembureau.

Het stembiljet is nu klaar om te worden gepost. In veel staten is een postzegel niet nodig, in andere staten wel. Kiezers moeten ervoor zorgen dat ze hun briefstem op tijd versturen. Vaak wordt minstens drie dagen voor verkiezingsdag aanbevolen. Een aanzienlijk aantal staten accepteert echter briefstemmen met een poststempel van uiterlijk 3 november, ook als ze later aankomen.

In de meeste staten kunnen kiezers hun briefstembiljet ook deponeren in speciale bussen of drop boxes. Soms kan dat zelfs vanuit de auto.

Signed, sealed, delivered

De federale posterijen zijn verantwoordelijk voor de bezorging van alle verkiezingspost – zowel de aanvraagformulieren als de stembiljetten. De U.S. Postal Service (USPS) stond deze zomer in de schijnwerpers wegens bezuinigingsmaatregelen van de regering-Trump, die bezorging van verkiezingspost zouden kunnen vertragen. Die zijn inmiddels gedeeltelijk teruggedraaid.

Niettemin heeft de USPS staten gewaarschuwd dat hun deadlines niet altijd passen bij besteltijden. Zo staat Pennsylvania kiezers toe om tot een week voor de verkiezingen een briefstembiljet aan te vragen – maar is dat volgens de USPS te krap om dat te ontvangen en weer op tijd terug te sturen. De posterijen raden minstens 15 dagen aan tussen het verzenden van de aanvraag en de uiteindelijke bezorging van het stembiljet.

Zorgen dat de posterijen een stortvloed aan verkiezingspost niet aan zouden kunnen, zijn echter verworpen. De organisatie verwerkt dagelijks gemiddeld 182 miljoen brieven. En de lading in de aanloop naar de verkiezingen is nog altijd licht vergeleken bij het kerstseizoen: in de derde week van december, de drukste week van het jaar, verwerkt USPS ongeveer 2,5 miljard kaarten en brieven.

postbusje

Zo worden poststemmen verwerkt

Elke staat heeft zijn eigen procedures voor de verwerking van poststemmen. Over het algemeen wordt de streepjescode die op briefstemmen staat na aankomst op het gemeentehuis ingescand. Kiezers kunnen de stappen die hun stembiljet aflegt daarna online volgen.

De handtekening op de retourenvelop wordt gecheckt voor identificatie. Als de handtekening ontbreekt, of afwijkt van de handtekening in het bezit van het stembureau, wordt de kiezer benaderd om dat te corrigeren. Ontbrekende en afwijkende handtekeningen zijn de meest voorkomende fouten bij briefstemmen - mede omdat die stap niet hoeft te worden gezet als de kiezer persoonlijk naar het stembureau komt.

Poststemmen worden per kiesdistrict gesorteerd, nog in hun envelop, en opgeslagen in een beveiligde ruimte.

Uiterlijk op verkiezingsdag worden de enveloppen geopend. Omdat de stem geheim is, worden anonieme stembiljetten op dat moment gescheiden van de getekende enveloppen. De enveloppen worden wel bewaard, als bewijs dat een kiezer heeft gestemd. Er wordt nagegaan of de kiezer nergens anders heeft gestemd. Stembiljetten worden door een machine geteld en de uitslagen worden doorgegeven aan het districtskantoor. Ook de stembiljetten worden bewaard.

Trump roept: fraude

President Trump zegt al lange tijd zonder bewijs dat stemmen per post leidt tot grootschalige verkiezingsfraude - ook al stemt hij zelf in zijn thuisstaat Florida per post.

Volgens deskundigen komt fraude met stembiljetten in de Verenigde Staten echter zelden voor. Dat heeft onder meer te maken met het feit dat dit geen efficiënte manier is om te frauderen. Iemand kan het stembiljet van een andere kiezer stelen en diens handtekening vervalsen, maar verandert daarmee maar één stem. Hoewel dat op individueel niveau mogelijk is, is het op grote schaal niet werkbaar. Er zou een groot complot voor nodig zijn, dat niet geheim zou kunnen worden gehouden.

Volgens critici maakt Trump poststemmen op voorhand verdacht zodat hij de uitslag kan betwisten als die niet in zijn voordeel uitvalt. Hij legt zo een fundament om na 3 november te kunnen beweren dat een eventueel verlies het gevolg is van een rigged election, vervalste verkiezingen.

Nog even geduld…

De grote vraag is of de verkiezingsstelsels van de staten de verwachte toestroom van stembiljetten per post aankunnen. Omdat veel kiezers geneigd zijn te wachten tot het laatste moment, bestaat het risico dat sommige staten de aanvragen in de laatste weken niet kunnen bijbenen, of overspoeld worden door briefstemmen. En omdat de verwerking van poststemmen bewerkelijker is, kan het in sommige staten langer duren voordat alle stemmen zijn geteld.

Daarbij is van belang op welk moment de autoriteiten kunnen beginnen met het openen van poststemmen. Dat verschilt per staat. In veel staten, waaronder de belangrijke swing state Florida, kan al enkele dagen of weken van tevoren worden begonnen met tellen. In andere staten mogen poststemmen pas op verkiezingsdag of vlak daarvoor worden geopend, bijvoorbeeld in Pennsylvania, Michigan en Wisconsin, waar de strijd er zeer om zal spannen. Ook worden in een aantal staten poststemmen meegeteld met een poststempel van uiterlijk 3 november, die na verkiezingsdag aankomen.

Mogelijk duurt tellen daardoor langer en kunnen sommige staten niet zo snel met definitieve uitslagen komen als Amerikanen gewend zijn. Normaal is op de avond van de verkiezingen in zo goed als elke staat bekend wie gewonnen heeft. Dit jaar kan de uitslag uit meerdere staten langer op zich laten wachten. Als dat in meerdere cruciale staten gebeurt, is het mogelijk dat de winnaar op verkiezingsavond nog niet bekend is.

Rode luchtspiegeling, gevolgd door blauwe verschuiving

Waarnemers waarschuwen voor een scenario waarbij grootschalig stemmen per post leidt tot vertekening van het resultaat op verkiezingsavond. Doordat Republikeinse kiezers meer geneigd zijn om naar het stembureau te gaan, zou zich op de avond van 3 november een zogenoemde ‘red mirage’ kunnen voordoen, een rode luchtspiegeling. Daarmee wordt de schijn bedoeld dat Trump op basis van de eerste resultaten van stemmen die bij stembureaus zijn uitgebracht lijkt af te stevenen op een overwinning, terwijl later getelde poststemmen Biden alsnog de zege bezorgen.

Die kans is reëel: in 2016 leek Trump op verkiezingsavond de popular vote te hebben gewonnen, het totale aantal stemmen. In de dagen en weken daarna liep het aantal stemmen voor Clinton gestaag op tot een voorsprong van 2,9 miljoen, onder meer door traag getelde briefstemmen in Californië. Die ontwikkeling, ook wel een blue shift (blauwe verschuiving) genoemd, veranderde toen niets aan de einduitslag.

Dit jaar kan zo’n blue shift volgens waarnemers tot wanorde leiden. Democraten vrezen dat Trump op basis van gunstige eerste uitslagen de overwinning zal opeisen, en daarna zal zeggen dat de Democraten zijn zege ‘stelen’ als Biden hem inhaalt, zeker als dat pas in de dagen na verkiezingsavond gebeurt. Trump eist dat de uitslag op de avond van de verkiezingen bekend is.

Van belang hierbij is dat in staten waarvan de uitslag nog niet duidelijk is omdat er nog poststemmen moeten worden geteld, ook geen winnaar wordt uitgeroepen. Deze staten blijven ‘too early to call’. De media hebben een rol om aan het televisiepubliek op verkiezingsavond uit te leggen dat dit legitiem is, en geen aanwijzing van doorgestoken kaart.

See you in court

Als de uitslag in een of meerdere cruciale staten onduidelijk is of wordt betwist, zullen juristen van beide partijen de verkiezingsstrijd verder voeren bij de rechter. Beide campagnes hebben een leger van advocaten in stelling gebracht en een juridische kas van miljoenen dollars verzameld.

Waarnemers vrezen een herhaling van de betwiste verkiezingen van 2000, toen de uitslag in Florida de inzet was van een wekenlange strijd tussen de Democraat Al Gore en de Republikein George W. Bush. Er werd toen onder meer geruzied over hertelling van stemkaarten waaruit een stukje karton niet helemaal was losgeperforeerd, de zogeheten ‘hanging chads’. De wereld zat wekenlang in onzekerheid over wie had gewonnen.

Juridische strijd

Een voorbeeld van een mogelijke juridische strijd dit jaar is een conflict over poststemmen in Pennsylvania, een cruciale swing state. Een rechter heeft daar bepaald dat stembiljetten die worden geretourneerd zonder blinde envelop, niet mogen worden meegeteld. Deze zogeheten naked ballots, die door kiezers direct in de retourenvelop worden gedaan, zouden moeten worden verworpen, omdat ze niet voldoen aan de regels voor anonimiteit.

Afgaande op de voorverkiezingen in Pennsylvania zou het daarbij kunnen gaan om tienduizenden stembiljetten. In 2016 won Trump de staat met ruim 44.000 stemmen verschil. Een juridisch offensief om stembiljetten zonder blinde envelop ongeldig te verklaren kan, als het opnieuw zo krap wordt, de doorslag geven. Mogelijk worden ‘naakte stembiljetten’ dan de ‘hanging chads’ van 2020.

Wie wint?

briefje

Worden de verkiezingen van 2020 betwist, net als die van 2000? Bij de verkiezingsstrijd tussen Bush en Gore maakte het Hooggerechtshof op 12 december van dat jaar, ruim een maand na de verkiezingen van 7 november, bij de zaak Bush v. Gore een einde aan de hertellingen. Bush werd daarop uitgeroepen tot winnaar in Florida, met 537 stemmen verschil. Hij won hierdoor de verkiezingen.

Waarnemers waarschuwen dit jaar, door de ongewone postverkiezingen en een onvoorspelbare president, voor een kans op ‘meerdere Florida’s’. Mogelijk breken er in diverse staten chaotische conflicten uit over deadlines, poststempels, handtekeningen, naked ballots en andere variabelen – en gaat de verkiezingsstrijd na 3 november nog dagenlang of wekenlang door.

Of misschien ook niet. Wie weet is er snel een duidelijke winnaar. Je hoort het op 4 november.