In de VS levert Amazon de verzorgingsstaat aan huis

Werknemers van Amazon in een distributiecentrum in Robbinsville, New Jersey. Het bedrijf gebruikt de term 'Fulfillmentcenter'
Werknemers van Amazon in een distributiecentrum in Robbinsville, New Jersey. Het bedrijf gebruikt de term 'Fulfillmentcenter' FOTO Lucas Jackson/Reuters

Je boodschappen worden gratis op de drempel afgeleverd, de slimme luidspreker gehoorzaamt altijd, de videodeurbel waakt over je huis en de buurt: Amazon Prime levert 112 miljoen Amerikaanse huis- houdens de verzorgingsstaat die ze van hun overheid niet krijgen.

Dat de VS getroffen werd door het coronavirus was erg genoeg. Maar de paniek sloeg pas echt toe, toen Amazon in maart de bestellingen niet meer aankon. De logistieke machine van ’s werelds grootste onlinewinkel haperde, zo erg dat de traditionele koopjesdag Prime Day uitgesteld moest worden.

Amazons topman Jeff Bezos beloofde 100.000 extra werknemers in dienst te nemen. Voor elk ander bedrijf zou dat grootspraak zijn, niet voor Amazon. Het bedrijf telt nu meer dan een miljoen medewerkers, van wie ruim 400.000 in de VS.

Door corona beleeft Amazon nog eens een extra groeispurt, en het eigen Amazonnetwerk van vrachtwagens en vrachtvliegtuigen groeit mee. Inmiddels levert Amazon tweederde van alle pakketjes zelf af – dat is goedkoper dan ze door US Postal of FedEx laten bezorgen. Amazons wil zijn fysieke infrastructuur uitbreiden met nieuwe vliegtuigen, 100.000 elektrische bezorgtrucks, drones en een netwerk van mini-magazijnen in de grote steden.

Uitdijend netwerk

De grondlegger van dit uitdijende netwerk is Jeff Bezos, whizzkid op Wall Street, die geloofde in de eerste wankele stapjes van het wereldwijde web. Bezos begon in 1994 een online boekenwinkel in Seattle, vanwege de lage verkoopbelasting in die regio. Eigenlijk wilde Bezos zijn bedrijf ‘meedogenloos’ noemen: web-adres relentless.com leidt nog altijd naar amazon.com.

De naam veranderde, de meedogenloosheid bleef. Bezos bouwde Amazon uit volgens het get big fast-principe. Hij wilde zo snel mogelijk zo groot mogelijk worden. Klantentrouw is Amazons onderscheidende product. Zolang het bedrijf consumenten tevreden stelt – zoveel mogelijk producten tegen bodemprijzen, zo snel mogelijk thuisbezorgd – beheert Amazon de toegang tot die honderden miljoenen klanten en verkrijgt gedetailleerd inzicht in hun uitgaven en leefpatronen.

Verkopers die toegang willen tot Amazon-klanten moeten gebruik maken van Amazons distributie- en advertentienetwerk en concurreren daar met Amazons eigen producten: Amazon Basics, van batterij tot badhanddoek. Volgens een onderzoekscommissie van het Huis van Afgevaardigden maakt Amazon zo misbruik van zijn marktdominantie. Het bedrijf verwerpt die kritiek.

Lees ook: Reportage over Amazons distirbutiecentrum in Duitsland

De ‘obsessieve aandacht voor de klant’ gaat bij Amazon wel ten koste van de eigen medewerkers: de zware werkomstandigheden in de 175 distributiecentra (wereldwijd) leidden tot protesten en stakingen. De werkdruk ligt te hoog en er gebeuren veel ongevallen op de werkvloer, vinden vakbonden – ook in Europa. Twintigduizend Amerikaanse personeelsleden werden al positief getest op corona. Ondanks de vergaande robotisering in de magazijnen blijft Amazon sterk afhankelijk van menselijke arbeid: voor de kerstdrukte worden nog eens 100.000 extra medewerkers gezocht.

Machtsstrijd tussen miljardairs

Amazon blijft nieuwe markten ontginnen; de online winkel is ’s werelds grootste advertentieverkoper na Google en Facebook, de belangrijkste verhuurder van rekenkracht, Amazon werd verzekeraar, tv-aanbieder, gadgetproducent, game-ontwikkelaar en is eigenaar van de ‘gezonde’ supermarktketen Wholefoods.

Amazon introduceert dit najaar een eigen beveiligingsnetwerk dat videocamera’s en speakers met elkaar verbindt om de hele buurt te bewaken: Amazon ‘Sidewalk’ moet de stoepen van de Amerikaanse suburbs veilig houden in roerige tijden.

De opkomst van Amazon, als belangrijkste exponent van de e-commerce, is voelbaar in winkelcentra en kleine steden. De middenstand werd verzwolgen door Amazons bodemprijzen, de winkels staan leeg.

Trump, die zijn rijkdom vergaarde met onroerend goed, heeft bevriende beleggers die winkelcentra bouwen. Zij voelen de leegstand in hun portemonnee. De Amerikaanse president bezwoer Amazon af te remmen. De strijd tussen Trump en Bezos is persoonlijk en kwam in 2019 tot een hoogtepunt toen Bezos werd gechanteerd door National Enquirer. Het sensatieblad dreigde naaktfoto’s van de Amazon-baas te publiceren. Bezos schreef een open brief om de National Enquirer de wind uit de zeilen te nemen. „Als iemand in mijn positie zich niet tegen dit soort afpersing verzet, wie dan wel?”

Bezos is sinds 2013 eigenaar van dagblad The Washington Post. „Het is onvermijdelijk, maar sommige mensen met macht die aan bod komen in de Washington Post denken ten onrechte dat ik hun vijand ben. President Trump is één van die mensen.”

Beurswaarde 1.720 miljard dollar

Trumps campagne tegen Amazon had geen effect. Amazons beurswaarde bedraagt op dit moment 1.720 miljard dollar, een verdubbeling in een jaar. Met een vermogen van 200 miljard dollar is Jeff Bezos de rijkste man ter wereld. Daarbij vergeleken steekt het vermogen van Donald Trump (geschat op 2,5 miljard dollar) wat magertjes af.

Trump, die nostalgie tot onderdeel van zijn campagne uitriep (Make America great again) ziet Amazon als een bedreiging van traditionele waarden: de small town versus big tech. In zijn ogen sneed Bezos de ziel uit de winkelstraat.

Dat weerhoudt Amazon er niet van een keten van kassaloze Amazon Go-winkels op te zetten. De nieuwste gimmick: de supermarkt die klanten herkent aan hun handpalm. Het bedrijf is ook van plan verlaten winkelcentra te gebruiken als extra magazijnen, om bestellingen sneller te kunnen leveren.

Eerst kapot geconcurreerd, daarna opgeveegd. Wrang, maar Bezos’ verzorgingsmachine is meedogenloos. (MH)