Proefproject ‘van gas af’ stilgelegd

Klimaatakkoord Een belangrijk proefproject om huizen gasvrij te maken is voor onbepaalde tijd uitgesteld.

In de wijk Overwhere-Zuid in Purmerend worden borden opgehangen over het pilotproject in de wijk.
In de wijk Overwhere-Zuid in Purmerend worden borden opgehangen over het pilotproject in de wijk. Foto Olivier Middendorp

Een van de belangrijkste proefprojecten om woonwijken van het gas af te koppelen, ligt stil. In de wijk Overwhere-Zuid in Purmerend zouden in het kader van het Programma Aardgasloze Wijken (PAW) de komende twee jaar 1.276 gebouwen van het gas afgekoppeld worden om daarna op een warmtenet te worden aangesloten. Maar de gemeente denkt dat „afronding in 2022 niet haalbaar is”, zegt wethouder Paul van Meekeren (Duurzaamheid, D66).

Het PAW geldt als een van de belangrijkste overheidsvehikels om de afspraken uit het Klimaatakkoord over de energietransitie in de bebouwde omgeving na te komen. In 2030 moeten 1,5 miljoen woningen verduurzaamd zijn.

De wijk in Purmerend is de enige subsidie-ontvanger (6,9 miljoen euro) binnen het PAW waar sinds 2018 daadwerkelijk huizen van het gas ontkoppeld zijn. Bewoners hebben in juli en september een brief ontvangen met het bericht dat de tweede fase, die na de zomer had moeten beginnen, is uitgesteld. Reden daarvoor is „een waslijst aan issues”, zegt projectleider Jaspert Verplanke van de gemeente. „We zijn keihard tegen een muur opgelopen.”

De verduurzaming van de pilotwijk heeft meer geld gekost dan vooraf gedacht, duurzame alternatieven voor gas zijn relatief kostbaar door de lage aardgasprijs, en het blijkt lastig om corporatiewoningen van het gas af te koppelen. Ook de gelijktijdige aanleg van een warmtenet met de vervanging van de riolering verloopt moeizaam, omdat de werkzaamheden op verschillende snelheden worden uitgevoerd.

Lees ook: Ineens was er een brief: voorlopig gaat uw wijk toch niet van het gas af

Het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat de subsidies voor het PAW verstrekt, vindt de problematiek een zaak voor de gemeenteraad. „Het gesprek over de financiële verantwoording van de besteding van de middelen vindt daar plaats”, zegt een woordvoerder van minister Kajsa Ollongren (D66). Over de vertraging in Purmerend zegt hij: „Ontwikkelingen die het proces kunnen vertragen resulteren in de leermomenten waar dit programma voor is opgericht.”

Naar verwachting komt de kwestie medio november ter sprake in de Purmerendse gemeenteraad. Ook heeft de gemeente het ministerie verzocht om een gesprek. Wethouder Van Meekeren maakt zich nog geen zorgen. „Het gaat mij erom dat we in 2050 van het gas af zijn.”

Wel geld, geen plan

Het uitstel in Purmerend is een nieuwe tegenslag voor het PAW. De Algemene Rekenkamer concludeerde deze zomer in een vernietigend rapport dat er niets terechtgekomen is van het plan in de eerste twee jaar van het programma tweeduizend woningen te verduurzamen. Bij de start van het project zou er wel geld beschikbaar zijn geweest – 126 miljoen euro voor 27 geselecteerde wijken – maar geen plannen die de uitgave daarvan rechtvaardigden. Bovendien zouden de doelstellingen steeds wisselen en de leerdoelen te onscherp zijn geformuleerd, waardoor deelnemende gemeenten nauwelijks op hun verdiensten beoordeeld kunnen worden.

Een nieuwe evaluatie van de Rebel en KWINK groep, die was aangevraagd door de Kamer naar aanleiding van het eerste rapport, bevestigde de bevindingen van de Rekenkamer. Er zou te veel onduidelijk zijn in de opzet van het PAW.

Ondanks de geringe progressie van de eerste 27 wijken die zijn geselecteerd voor het PAW, wil minister Ollongren komende week bekendmaken welke wijken worden aangewezen voor een tweede subsidieronde, waarbij ongeveer 100 miljoen euro wordt verdeeld. Daarvoor hebben zich 71 gemeenten aangemeld.

Het achtergrondverhaal staat op nrc.nl en in NRC Weekend