Niet meer kunnen pinnen omdat zijn wieg in de VS stond

Belastingverdrag Tientallen Nederlanders raken de komende maanden hun bankrekening kwijt, als gevolg van Amerikaanse belastingwetgeving. Een van hen is oud-piloot Ronald Ariës (62). „Dit is een onrechtmatig circus.”

Foto Olivier Middendorp

Voor gepensioneerd KLM-piloot Ronald Ariës (62) breken er financieel ingewikkelde tijden aan. Eind november verliest hij zo goed als zeker zijn bankrekening bij Volksbank-dochter Regiobank. En zit een rekening openen bij een andere bank er voor hem niet in; pinnen en rekeningen betalen wordt dan onmogelijk.

Een maand daarna wordt het aanvullende pensioen dat Ariës sinds de jaren negentig zelf heeft opgebouwd, in één keer helemaal overgemaakt door BLG Wonen, een onderdeel van Volksbank, omdat Ariës als klant niet langer welkom is. Aangezien het onwaarschijnlijk is dat hij elders een pensioenproduct mag afsluiten, kan hij over dat bedrag een flinke belastingaanslag verwachten.

En waarom? Omdat Ariës’ wieg per toeval in de Verenigde Staten stond. En hij zich er niet bij neerlegt dat hij daardoor belastingplichtig is in de VS.

Ariës voelt zich in de steek gelaten door zijn bank, maar vooral door de Nederlandse overheid die zijn vader, werkzaam bij de luchtmacht, ooit naar de VS uitzond, waardoor hij daar geboren werd. In een laatste poging om zijn bankrekening en opgespaarde pensioen te behouden, vertelt hij nu zijn verhaal aan NRC. Ook wil hij naar de rechter – al heeft een crowdfundingsactie om dat te betalen nog maar weinig opgeleverd.

Nieuwe Amerikaanse wet

Oorzaak van Ariës’ problemen is Amerikaanse wetgeving die in 2014 werd ingevoerd, de Foreign Assets Tax Compliance Act (FATCA) en een door de Nederlandse overheid in 2013 afgesloten verdrag met de Amerikaanse staat. Het idee achter FATCA is om belastingontduiking door Amerikanen tegen te gaan. De Nederlandse overheid wisselt voor dat doel met meer belastingdiensten dan de Amerikaanse gegevens uit om belastingontduiking te voorkomen.

Het grote verschil is echter dat de VS een veel ruimere definitie hanteren van wie belastingplichtig is: iedereen met een Amerikaanse nationaliteit, ook als diegene al jaren niet meer in de VS woont en werkt.

En mensen zijn in de ogen van de Amerikaanse overheid al ‘Amerikaan’ als ze één Amerikaanse ouder hebben of als ze op Amerikaanse grond geboren zijn.

Lees ook: Fiscaal verdrag drijft Amerikanen in Nederland tot wanhoop

Dat laatste is het geval bij Ronald Ariës. Zijn vader was in 1958 als Nederlandse luchtmachtofficier in de Verenigde Staten gedetacheerd en zijn hoogzwangere moeder reisde haar man achterna. Ronald werd daardoor geboren in het Patterson Army Hospital in Fort Monmouth, New Jersey.

Toen hij één jaar was, keerden hij en zijn ouders per boot terug naar Nederland. Hij ging hier naar school, werd piloot bij KLM en betaalde naar eigen zeggen in Nederland altijd netjes zijn belastingen.

Naar schatting zijn er in Nederland ongeveer 40.000 ‘onbedoelde Amerikanen’ zoals Ariës. Enkele tientallen daarvan hebben dit najaar, net als Ariës, gehoord dat ze binnenkort geen bankrekening meer hebben, omdat ze niet hebben meegewerkt met de bank.

Naheffingen

De problemen van Ariës begonnen toen hij in 2018 klant werd van Regiobank – noodgedwongen, omdat Van Lanschot afscheid nam van niet-beleggende klanten. Een financiële instelling zoals Regiobank is door het verdrag tussen de Nederlandse en Amerikaanse overheid verplicht om te achterhalen of klanten Amerikaans staatsburger zijn.

Het idee daarachter is dat Nederlandse banken de gegevens van klanten met de Amerikaanse nationaliteit doorspelen aan de Nederlandse Belastingdienst. Die deelt deze gegevens op zijn beurt met de IRS, de Amerikaanse belastingdienst, zodat die eventueel naheffingen kan opleggen. Als banken deze gegevens níét doorgeven aan de Amerikanen, komen ze op een zwarte lijst terecht en kunnen ze sancties opgelegd krijgen.

Spervuur aan vragen

En dus krijgen nieuwe klanten zoals Ariës allerlei vragen. Waar hij geboren is. Of hij ‘fiscaal inwoner’ is van een ander land. En, nadat hij bekend had gemaakt dat hij geboren is in de Verenigde Staten: of hij een Amerikaans Tax Identification Number (TIN) kon overleggen, een soort burgerservicenummer.

Op de cryptische vraag of hij ‘fiscaal inwoner’ is van een ander land antwoordde Ariës ‘nee’. Hij zegt dat toen hij dat opschreef, hij geen idee had dat hij door zijn geboorte in de Verenigde Staten ook daar belastingplichtig zou zijn.

Daarin is hij niet de enige: in een enquête die belangenvereniging ‘American Overseas’ hield, gaf ruim tachtig procent van de respondenten aan niet te weten wat die vraag van banken betekent. Of dat ze – net als Ariës – denken dat ze alleen in Nederland ‘fiscaal inwoner’ zijn.

Op de vraag van Regiobank over zijn Tax Identification Number gaf Ariës in eerste instantie aan dat hij die ging aanvragen. Dat had, zo stelt Ariës, zijn tussenpersoon bij Regiobank hem aangeraden, opdat hij snel een rekening zou kunnen openen. Maar toen hij erachter kwam wat de consequenties zouden zijn als hij een TIN zou krijgen en dit doorgaf aan de bank – namelijk dat hij dan belasting moest betalen in de VS – kwam Ariës op deze beslissing terug.

Wat heb ik verkeerd gedaan? Ik kan er toch niks aan doen dat ik in de VS geboren ben?

Ronald Ariës, ‘onbedoeld Amerikaan’

En nu beschuldigt Ariës’ bank hem ervan dat hij valsheid in geschrifte heeft gepleegd (door te zeggen dat hij geen fiscaal inwoner is van een ander land), belasting ontduikt (omdat hij nu weigert om een TIN aan te vragen) en witwast (omdat hij zegt dat hij geen belasting wil betalen in de VS). En zonder dat een rechter die beschuldigingen heeft gestaafd, geeft dit Regiobank het recht om afscheid te nemen van een klant, zo bevestigde Kifid recent. Het financieel klachteninstituut deed uitspraak over de kwestie nadat Ariës hierover een klacht had ingediend tegen Regiobank.

Nog zes weken een bankrekening

Op 24 september kreeg Ariës een brief van Regiobank dat hij vanaf 24 november geen gebruik meer kan maken van zijn rekening. Via zijn advocaat heeft hij daar bezwaar tegen gemaakt; als Regiobank geen gehoor geeft, spant hij mogelijk een kort geding aan.

Maar voorlopig ziet het ernaar uit dat Ariës binnen een week of zes geen bankrekening meer heeft. Naar een andere bank overstappen kan Ariës niet: die moet hem volgens de regels ook weigeren omdat hij geen TIN aanlevert. Dat geldt zelfs als hij een basisbankrekening probeert aan te vragen, een regeling die bedoeld is om mensen altijd toegang te laten houden tot het financiële systeem.

Had hij iets kunnen doen om dat te voorkomen? Volledig voldoen aan de eisen van Regiobank is niet zo simpel. Zo is een TIN krijgen voor veel oudere, ‘onbedoelde Amerikanen’ geen sinecure. Amerikaanse ingezetenen krijgen automatisch zo’n nummer, net als mensen met een Amerikaanse werkvergunning en onbedoelde Amerikanen die na 1986 in de VS zijn geboren.

Onbedoelde Amerikanen met een eerder geboortejaar moeten een TIN aanvragen, en dat levert een kafkaëske situatie op: de geboortebewijzen die hiervoor nodig zijn, hebben de meeste onbedoelde Amerikanen niet.

Dat geldt ook voor Ariës. Om in de VS een geboortebewijs aan te kunnen vragen, is een Amerikaans adres nodig. Onmogelijk als je niet in de VS woont. En wat is nog meer nodig voor een geboortebewijs? Een TIN.

Ariës had er ook voor kunnen kiezen om afscheid te nemen van zijn ongewenste status als ‘US Person’.

Dat kost alleen wel 2.350 dollar. En al zou Ariës zijn principiële bezwaren tegen het feit dat hij ‘Amerikaans’ is opzij zetten en het geld ervoor overhebben: vanwege corona was het Amerikaanse consulaat in Nederland lang gesloten – pas sinds vorige week zijn de deuren in zeer beperkte mate open. Afscheid nemen van de ongewilde status zat er daardoor maanden niet in.

Belastingaanslag

Als Ariës erin was geslaagd om een TIN te krijgen of om afscheid te nemen van zijn ongewilde status als Amerikaan, had hij de Regiobank tevreden kunnen stellen en zijn bankrekeningen mogen houden. Het probleem is alleen: daarmee was voor hem weer een nieuw probleem ontstaan. Met de Amerikaanse belastingdienst.

Als de Amerikaanse belastingdienst eenmaal de beschikking heeft over iemands TIN en bankgegevens, kan die namelijk ook belasting gaan heffen. En ook als een persoon afscheid neemt van zijn ‘Amerikaan zijn’ kan er nog steeds een belastingaanslag volgen. Dan kijkt de IRS namelijk of er over de jaren vóór dat afscheid nog belasting verschuldigd is.

Ariës is ‘onbedoeld Amerikaan’ en wil geen belasting betalen in de VS. En nu beschuldigt zijn bank hem van belastingontduiking.

Alleen al belastingaangifte doen, zou onbedoelde Amerikanen heel veel geld kosten. Je hebt dan een gespecialiseerde belastingadviseur nodig, aan wie je naar schatting van belangenvereniging Accidental Americans al snel duizenden euro’s kwijt bent – nog even los van het bedrag aan eventueel verschuldigde belasting.

Die aanslag kan hoog uitvallen, vooral voor ondernemers, mensen met een eigen huis en degenen die zelf voor hun pensioen hebben gespaard. Doel van de FATCA is onder meer om Amerikanen te straffen die hun geld over de grens wegsluizen, waardoor de tarieven voor buitenlandse bedrijfjes, huizen en beleggingen extra hoog zijn.

‘Onrechtmatig circus’

Ariës krijgt van mensen die zijn verhaal horen vaak de vraag waarom hij niet ‘gewoon meewerkt’, zegt hij. Maar met een eigen huis en zelf opgebouwd pensioengeld, ziet hij dat niet zitten. „Daarmee vragen die mensen eigenlijk: waarom leg je je hoofd niet in een strop? Ik wil niet meewerken. Ik wil niet betalen. Ik ben geen Amerikaan. Dit is een onrechtmatig circus.”

Ariës zegt zich goed in te kunnen denken dat in eerste instantie, bij het afsluiten van het verdrag tussen Nederland en de VS, niet nagedacht is over de consequenties voor mensen zoals hij. Maar dat die fout niet hersteld wordt door de Nederlandse overheid, vindt hij onbestaanbaar.

Er wordt immers al jaren voor de gevolgen gewaarschuwd, door media zoals Reporter Radio en NRC, en in de Tweede Kamer onder meer door Pieter Omtzigt (CDA) en recent nog door Helma Lodders (VVD).

Wat Ariës ook steekt, is dat zijn bank hem als individuele klant slachtoffert om aan de Amerikaanse wetgeving te kunnen voldoen. Terwijl het nog niet vaststaat dat banken worden gestraft als ze hun best hebben gedaan om klantgegevens te achterhalen – daarover vinden nog gesprekken plaats tussen banken en de IRS, schreef het ministerie in de recente Kamerbrief over de FATCA-kwestie.

De gepensioneerde gezagsvoerder is nu al twee jaar aan het vechten tegen de gevolgen van de FATCA en het Nederlandse verdrag met de Amerikanen. Als Ariës om hulp vraagt – bij onder meer de Nationale Ombudsman, de AFM en Kifid - verwijzen instanties naar elkaar. En uiteindelijk helpt niemand.

Ariës slaapt slecht en voelt zich een proefkonijn. „Ik ben al jaren alleen maar bezig met dit gedoe. Wat heb ik verkeerd gedaan? Ik kan er toch niks aan doen dat ik in de VS geboren ben?”