Reportage

Ineens was er een brief: voorlopig gaat uw wijk toch niet van het gas af

Uitstel in Purmerend Als eerste in Nederland gingen in de Purmerendse wijk Overwhere-Zuid bestaande koopwoningen van het gas af. Nu zou een ander deel van de wijk aan de beurt zijn, maar alles ligt stil. „We zijn keihard tegen een muur opgelopen.”

Jordy van der Veen en zijn vrouw verhuisden mede naar Overwhere-Zuid omdat deze wijk snel gasloos zou worden.
Jordy van der Veen en zijn vrouw verhuisden mede naar Overwhere-Zuid omdat deze wijk snel gasloos zou worden.

Gas of geen gas, dat was een belangrijke factor. Jordy van der Veen (31) en zijn vrouw zochten begin vorig jaar een nieuw huis in een leuke wijk in Purmerend, liefst niet te ver van het centrum. Hun oog viel op een huis aan de Van Goor Hinloopenstraat in de wijk Overwhere-Zuid. „Bij de bezichtiging vertelde de makelaar ons over het project om hier alle woningen gasvrij te maken. Het gebruik van gas vind ik achterhaald, dus dat was een grote plus”, vertelt Van der Veen, die architect is.

Lees ook het nieuws: Proefproject ‘van gas af’ stilgelegd

In april 2019 verhuisde het stel naar Overwhere-Zuid. Van der Veen is het huis inmiddels stevig aan het verbouwen. Binnenkort komt de nieuwe keuken, dan kunnen ze gasloos gaan koken. Maar als Van der Veen naar buiten kijkt, ziet hij dat er sinds de verhuizing voor zijn deur weinig gebeurd is. „Je krijgt nu niet het gevoel dat ze hier bezig zijn met de energietransitie”, zegt hij.

Eigenlijk hadden er nu graafmachines door de opengebroken straat moeten rijden, maar het is rustig in de Van Goor Hinloopenstraat. Een enkeling laat er zijn hond uit, of komt terug met boodschappen uit het achtergelegen winkelcentrum. Zo nu en dan rijdt of parkeert er een auto in de straat.

Het project Purmerend Gasvrij zou na de zomer de tweede fase in gaan. In Overwhere-Zuid moeten de komende twee jaar ruim 1.200 woningen worden afgekoppeld van het gas en op een warmtenet worden aangesloten. Het wijkproject is er een van de 27 die in 2018 als deelnemer aan het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) subsidie van de rijksoverheid ontving. Purmerend kreeg 6,9 miljoen euro, en Koning Willem-Alexander kwam kijken hoe de gemeente van plan was deze wijk aardgasvrij te maken.

De ‘pilotwijk’ aan het andere, oostelijke uiteinde van de Van Goor Hinloopenstraat was een succes. De bewoners van 90 van de 95 woningen, allemaal particuliere huiseigenaren, besloten mee te doen aan het project en lieten hun huis aansluiten op het nieuw aangelegde warmtenet. Daarmee werd Purmerend de eerste gemeente in Nederland waar bestaande koopwoningen van het gas af gingen.

Dit voorjaar kregen de bewoners van het westelijke deel van de Van Goor Hinloopenstraat en de aanliggende Van Balenstraat een brief dat zij als volgende aan de beurt waren.

Gemeenteambtenaren liepen door de straten en kwamen op huisbezoek. Na de zomer zouden de werkzaamheden beginnen. Zelfs de coronacrisis leek geen invloed te hebben op de plannen: een video die de bewoners moest overtuigen van de voordelen van het warmtenet, lag al klaar om verspreid te worden.

‘Weinig nieuws te vertellen’

Maar in juli kregen bewoners een brief dat de vervanging van de riolering, waarmee de aanleg van het warmtenet zou samenvallen, werd uitgesteld. In september volgde nieuwe post: een geplande bewonersavond werd omgezet in een inloopspreekuur, omdat „vanuit de gemeente weinig nieuws te vertellen is”. De brief vervolgde: „Helaas is het ons niet gelukt om [over de vervolgfase van het aardgasvrij maken van uw straat] besluitvorming rond te hebben.”

Wat is er gebeurd?

„We zijn keihard tegen een muur opgelopen”, zegt projectleider Jaspert Verplanke van de gemeente. „We kregen te maken met een waslijst aan issues waarop we niet hadden gerekend.”

Dat heeft niet alleen gevolgen voor de twee straten die nu open hadden moeten liggen. De voortgang van de hele ‘proeftuin’, waarin alle 1.276 gebouwen volgens planning in 2022 van het gas afgekoppeld moeten zijn, ligt stil. Wethouder Paul van Meekeren (Duurzaamheid, D66) denkt „dat afronding in 2022 niet haalbaar is”. Toch noemt Verplanke de ingelaste pauze logisch: „We staan aan de vooravond van de opschaling van dit project. Ik vind het goed dat we nu een stapje terug doen voordat we die grote sprong maken.”

Lees ook deze reportage over de eerste huizen die van het af gingen: Nu de rest van Purmerend nog van het gas af

Timing en geld

Het uitstel is toe te schrijven aan problemen die grofweg in twee categorieën uiteenvallen: timing en geld.

Eigenlijk stonden de westelijke Van Goor Hinloopenstraat en de Van Balenstraat helemaal niet op de nominatie om zo vroeg in het project al te worden aangepakt. Maar de gemeentelijke dienst Riolering zag kans het riool sneller dan verwacht te vervangen, en dus moest dan ook het warmtenet al worden aangelegd.

„Dat ging te snel voor ons”, zegt directeur Gijs de Man van Stadsverwarming Purmerend (SVP), het gemeentelijke bedrijf dat verantwoordelijk is voor het warmtenet.

Bij de werkzaamheden in de pilotwijk bleek dat de aanleg van de riolering langzamer verloopt dan de aanleg van het warmtenet. En dat leidde tot problemen in de tweede categorie: „Als wij onze mensen steeds moeten laten wachten tot het riool klaar is, schieten onze kosten omhoog”, zegt De Man. „Daarom onderzoeken we of we niet los van de vernieuwing van het riool moeten werken.”

Geld is ook reden voor de gemeente om de oorspronkelijke plannen te heroverwegen. „De pilotwijk kostte meer dan we hadden verwacht”, zegt Verplanke. Dat had onder meer te maken met de hoge kosten voor de leidingen die aan de gevels van de huizen in de pilotwijk zijn bevestigd om ze aan te sluiten op het warmtenet.

Wat de financiële situatie extra prangend maakt, zijn de huidige lage gasprijzen. Dat de daaraan gekoppelde gastarieven daardoor ook lager zijn, heeft gevolgen voor de betaalbaarheid van het project, zegt De Man. „Duurzame oplossingen zijn nu eenmaal relatief duurder als de gastarieven laag zijn. Dan kun je twee dingen doen: gas duurder maken door energiebelasting te heffen, of duurzame alternatieven goedkoper maken door subsidie. We kijken nu wat we het beste kunnen doen.”

Lees ook dit verhaal: Prijsrecord aardgas, het is nu bijna te geef

Sociale huurwoningen

En dan zijn er nog de corporatiewoningen. Aan de Van Goor Hinloopenstraat staan elf sociale huurwoningen van corporatie Intermaris. In het oorspronkelijke plan zouden ze worden aangesloten op het warmtenet, maar de corporatie onderzoekt nu ook andere opties om de huizen gasloos te maken. „Het onderzoeken van alle opties is iets wat we altijd hebben willen doen, maar doordat het riool opeens eerder vervangen kon worden, moest het ineens sneller”, zegt directeur-bestuurder Cees Tip.

De corporatiewoningen zijn in 2018 grondig gerenoveerd en verduurzaamd. „Mijn energierekening ging van 100 naar 40 euro per maand”, zegt Adrie van Kooten (66), huurder van nummer 9 en voorzitter van de bewonersvereniging. „Daar zijn we heel blij mee. Maar we willen nu niet weer een verbouwing’, en we willen ook niet meer gaan betalen voor het warmtenet. Dat is duurder dan gas.”

De huurders in de straat willen nog niet van het gas af

Van Kooten, die onlangs een enquête heeft gehouden onder de bewoners over het warmtenet, is resoluut als hem gevraagd wordt naar de plannen van de gemeente: „We willen absoluut niet van het gas af.”

De bewoners vinden deels steun bij de corporatie. „Het is altijd de bedoeling geweest dat gasloos kostenneutraal moet zijn”, zegt Tip. Daarom onderzoekt Intermaris nu of de woningen ook all-electric, met een laagtemperatuursysteem of met warmtepompen verwarmd kunnen worden. Dat de bewoners niet van het gas af willen, daar wil Tip nog niet te veel conclusies aan verbinden. „Het warmtenet heeft nu eenmaal niet alleen maar een goede reputatie. We moeten nu een goede aanbieding voorbereiden voor onze huurders om ze te overtuigen gasloos te worden.”

Foto Olaf Kraak

Versoberen

Over één ding zijn alle partijen het eens: doorgaan op de manier zoals de pilotwijk is verduurzaamd, is niet verstandig. „Dan komen we niet uit met het geld dat we hebben”, zegt De Man.

De kosten moeten omlaag, zegt ook Verplanke van de gemeente. „We zijn in de pilot heel ruimhartig geweest, nu zullen we moeten versoberen.” Daarbij denkt hij aan schrappen van werkzaamheden zoals geisers verwijderen en kookplaten uitzoeken voor de bewoners. „Als mensen dat zelf doen en de kosten bij ons declareren, scheelt dat ons tijd en geld”, zegt Verplanke. „We zullen meer een beroep gaan doen op de zelfredzaamheid van mensen.”

De communicatie met de bewoners had wel anders gemoeten, vinden de partijen. De Man van SVP: „Met die brief hebben we verwarring gezaaid, dat is jammer.” Maar, zegt hij ook: „Dit is een leertraject.” De bewoners hebben wel begrip voor het uitstel. Van Kooten waardeert het dat de gemeente eerlijk toegeeft dat ze nu niks te vertellen hebben. „Anders krijg je nog veel meer vragen. Maar ze moeten nu niet nieuwe plannen maken zonder dat wij het weten.”

Medio november volgt mogelijk een besluit over het nieuwe plan van aanpak. Dan gaat de evaluatie van de pilotwijk naar de gemeenteraad en wordt er over het dossier gedebatteerd. „De politieke meningen over dit dossier lopen uiteen, dus het zal een spannend debat worden”, verwacht Verplanke. Hij gaat er niet vanuit dat het project wordt stopgezet.

Wethouder Van Meekeren is vooralsnog niet bezorgd over eventuele politieke of financiële gevolgen. „Nu we bijna klaar zijn met de pilotwijk, hebben we een veel beter en realistischer beeld van de opgave. 2022 is inderdaad erg ambitieus. Ook de [landelijke] PAW-organisatie weet dat. Maar het gaat mij erom dat we in 2050 van het gas af zijn. Als de bestuurlijke afspraken in de gemeenteraad worden besproken, leg ik de raad graag uit op basis van welke criteria de planning tot stand is gekomen.”

Van der Veen en zijn vrouw kijken hoopvol uit naar het besluit over de verduurzamingsplannen. „We zijn zelf flink aan het verbouwen, dus van ons mag het nu wel gebeuren. Zonder stadsverwarming is onze woning niet compleet.”