Europa mag de VS terugslaan met importheffingen, maar gaat het dat ook doen?

WTO-besluit over Boeing Handelsorganisatie WTO geeft de EU toestemming om de VS te treffen met importheffingen, vanwege illegale subsidies aan Boeing. Eerder kreeg de EU zelf een tik op de vingers.

Europa mag de VS treffen met strafmaatregelen ter waarde van krap 4 miljard dollar per jaar, ter compensatie van schade door illegale Amerikaanse staatssteun aan vliegtuigbouwer Boeing.
Europa mag de VS treffen met strafmaatregelen ter waarde van krap 4 miljard dollar per jaar, ter compensatie van schade door illegale Amerikaanse staatssteun aan vliegtuigbouwer Boeing. Foto Bart Eijgenhuijsen / HH

Bevroren kabeljauw, biljartaccessoires, gedroogde uien en vliegtuigen met een gewicht van meer dan 15.000 kilo. Het is een greep uit een lijst Amerikaanse producten die de Europese Unie overweegt te gaan belasten met importheffingen. Dinsdag gaf de Wereldhandelsorganisatie (WTO) de EU toestemming om de VS te treffen met strafmaatregelen ter waarde van krap 4 miljard dollar per jaar, ter compensatie van schade door illegale Amerikaanse staatssteun aan vliegtuigbouwer Boeing.

De Amerikanen kregen van de WTO een tik op de vingers omdat ze tussen 2012 en 2015 subsidies bleven geven aan Boeing, terwijl de WTO begin 2012 had geoordeeld dat dit ongeoorloofd was. Nu krijgt de EU groen licht om terug te slaan, vlak voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 3 november.

1 Gaat de Europese Commissie ook echt terugslaan?

Dat is niet zeker. De beslissing van de WTO is onderdeel van een breder, al jaren lopend conflict tussen de EU en de VS over staatssteun aan de luchtvaartsector, dat Brussel en EU-lidstaten ook eigenlijk willen sussen. De WTO heeft de EU een stok gegeven om mee te slaan, maar het lijkt logisch dat die stok in elk geval tot de Amerikaanse verkiezingen niet wordt gebruikt.

Eurocommissaris Valdis Dombrovskis (Handel) zei dinsdag dat hij er „zeer de voorkeur aan zou geven” om niet van het middel gebruik te maken. „Extra heffingen zijn niet in het economisch belang van beide kanten, zeker nu we proberen te herstellen van de Covid-19-recessie.”

2 Kreeg Europa niet ook een tik op de vingers van de WTO over staatssteun aan Airbus?

Ja, dat was in oktober 2019. De WTO oordeelde toen dat de VS de EU mogen treffen met sancties ter waarde van 7,5 miljard euro per jaar, omdat de EU de eigen vliegtuigbouwer Airbus eveneens bleef spekken met subsidies. Ondanks een eerdere uitspraak van de WTO, waarin deze steun illegaal werd verklaard. De regering van president Trump maakte direct gebruik van de door de WTO geboden mogelijkheid. Sindsdien gelden Amerikaanse heffingen van 25 procent op onder meer Spaanse kaas en worst, Franse wijn en Ierse en Schotse whisky – dit tot chagrijn van veel Amerikaanse restaurants – plus een importtarief van 15 procent op Airbus-toestellen.

Lees ook: Airbus kan niet zonder staatssteun (en Boeing ook niet)

De Amerikaans-Europese strijd over illegale staatssteun aan de vliegtuigindustrie begon in 2004, een jaar nadat Airbus voor het eerst meer vliegtuigen leverde dan Boeing. De VS en Europese landen steunen ‘hun’ vliegtuigbouwers met onder meer onderzoekssubsidies, goedkoop krediet en belastingvoordelen. Die komen niet alleen van nationale, maar ook van regionale overheden, zoals van de staat Washington in de VS.

3Waarom staat de WTO haar leden toe om terug te slaan in handelsconflicten?

Het lijkt tegenstrijdig: de Wereldhandelsorganisatie is opgericht om vrijhandel te stimuleren, maar staat zowel de EU als de VS toe om vergeldingsmaatregelen te nemen. Niet alleen mag de vliegtuigsector worden geraakt met heffingen, maar ook een bonte verzameling aan andere producten. Het doel van dit sanctiemiddel is om de prijs voor schending van het WTO-verdrag (1995) zo hoog mogelijk te maken. Als een land na een WTO-uitspraak in gebreke blijft, mag de tegenpartij bij de WTO klagen. Als de klager gelijk krijgt – zoals in dit geval de EU – mogen represailles volgen. Tegelijk moet dit wel geordend gebeuren. Daarom ziet de WTO toe op de hoogte en de invulling van de represailles. Als de EU besluit de VS te straffen, moet de WTO eerst nog een finaal oordeel geven.

4De WTO verkeert toch in crisis? Hoe kan zij dit besluit nemen?

De VS hebben eind vorig jaar het Beroepsorgaan, de hoogste instantie bij geschillenbeslechting, lamgelegd door benoemingen te blokkeren. Dat betekent dat nu geen officieel beroep meer mogelijk is bij handelsconflicten. In de zaak over Boeing had het Beroepsorgaan vlak daarvoor nog geoordeeld, in april 2019. De EU won die zaak. Het besluit van dinsdag is in feite een uitwerking hiervan.

5 Hoe komt de WTO op een bedrag van 4 miljard dollar?

Het bedrag – om precies te zijn 3.993.212.564 dollar – is bij de WTO in Genève berekend op basis van een inschatting van de schade die Airbus heeft geleden door het concurrentievoordeel van Boeing in de jaren 2012-2015. Airbus liep in die jaren onder meer drie grote orders mis voor A320-toestellen, van Icelandair, Air Canada en Fly Dubai. 163 orders gingen naar Boeing. De EU had de totale schade berekend op 8,6 miljard dollar, de VS noemden in de beraadslagingen een veel lager getal: ruim 400 miljoen dollar. De WTO kwam dus ergens in het midden uit.