‘Met te lichte maatregelen blijven we aanmodderen’

Bert Slagter ‘De hamer en de dans’-metafoor werd bij de eerste golf wereldberoemd. Is de hamerklap die Rutte dinsdag uitdeelde hard genoeg? Red Team-lid Bert Slagter betwijfelt het.

Bert Slagter van het Red Team overlegt in de Tweede Kamer. Het Red Team is een onafhankelijke expertgroep gericht op preventie en bestrijding van het coronavirus.
Bert Slagter van het Red Team overlegt in de Tweede Kamer. Het Red Team is een onafhankelijke expertgroep gericht op preventie en bestrijding van het coronavirus. Foto Remko de Waal / ANP

‘De hamer’, premier Mark Rutte gebruikte ’m dinsdagavond meerdere malen. Bij de aankondiging van strengere maatregelen zei hij: „De hamer om het virus plat te slaan, moet groter worden.”

Het leidde tot instemmend geknik van Bert Slagter. Hij kent de hamer maar al te goed. Als lid van het Red Team zou hij graag zien dat Rutte de hamer gebruikt. Maar dan wel hard genoeg.

De analogie van ‘The hammer and the dance’ werd in maart voor het eerst genoemd in een publicatie op online platform Medium. Het ging de wereld rond en werd omarmd door het Red Team, een onafhankelijke expertgroep die het kabinet adviseert over de bestrijding van het coronavirus. Het idee: geef het virus een korte klap door stevig in te grijpen waarna je door testen en bron- en contactonderzoek het virus onder controle houdt – de dans.

Maar is de klap die Rutte dinsdagavond uitdeelde, hard genoeg? Dat is de vraag, zegt Slagter. Samen met de klap presenteerde Rutte een routekaart: een model met vier niveaus en bijbehorende maatregelen, van ‘waakzaam’ tot ‘zeer ernstig’, waarin we nu zitten. Het concept is goed, vindt Slagter, want het creëert voorspelbaarheid „en daar heeft de burger behoefte aan”. Maar wat voor hem nog niet duidelijk is: het doel van de klap. „Wil hij terug naar niveau 3, of naar niveau 1? Dat maakt alles uit.”

Liefst ziet Slagter een écht harde klap. „Dan ga je terug naar niveau 1 en dat is de enige echt wenselijke situatie, waarin we ons oude leven terug hebben.” Het is ook het enige niveau waarop je volgens het hamer-dans-idee succesvol kunt beginnen met bron- en contactonderzoek. „Met te lichte maatregelen blijven we nog lang aanmodderen tussen de verschillende niveaus, en daar krijg ik geen hoop van.”

Zachte hamerklap

Tot nu toe was de hamerklap telkens te zacht. Dat is de voornaamste kritiek van het Red Team, opgericht in juli uit onvrede over het coronabeleid. Het team telt twaalf experts met verschillende disciplines. Een formele adviesrol wilde het kabinet hen niet geven, maar hun invloed lijkt groeiend. Zo voerden ze bij het kabinet de druk op om een mondkapjesplicht in te voeren.

Lees ook: ‘Gedeeltelijke lockdown’ is ook het gevolg van eerdere aarzeling

Alles draait volgens het Red Team om de R-waarde, het reproductiegetal. Met een R onder de 1 besmet een geïnfecteerde minder dan één ander persoon. Slagter: „We zitten nu boven de 1 en het kabinet richtte zich tot nu toe met haar maatregelen telkens op een R-waarde van 0,9.” Maar dat is te weinig, vindt hij. Een échte klap betekent terug naar een R-waarde van 0,7.

Met de nieuwe maatregelen zijn we daar waarschijnlijk nog niet, denkt Slagter. Hij zou liever een intelligente lockdown zien zoals we die in het voorjaar hadden. „Dat zou voldoende moeten zijn, die bracht het reproductiegetal snel naar beneden.” Dus scholen dicht? „Kijk, er is veel voor te zeggen om ze open te houden. Ik heb zelf drie kleine kinderen. Maar het gaat mij om de bundel maatregelen: die moet ambitieus genoeg zijn.”

Drie keer halveren

En dan een tijdje volhouden. Slagter, wiskundige van beroep, rekent voor: „Halveren van het aantal besmettingen kan binnen een week. In Amsterdam heb je nu 400 besmettingen per 100.000 inwoners. Wil je terug naar een acceptabele 50, dan zul je drie keer moeten halveren. Tel daar nog twee weken bij op voordat je effect ziet en je zit op vijf à zes weken.”

Maar het volk moet wel willen meewerken. Gedrag en communicatie, daar draait het om, zegt Slagter. „Denk niet dat je er bent door een lijstje maatregelen over de schutting te gooien.” Wat hij leert van de uitbraakdeskundigen in zijn team: de overheid moet in staat zijn haar beleid uit te leggen. En daar ging het mis deze zomer: het aantal besmettingen groeide, „maar het kabinet was afwezig”.

Het overheidsbeleid heeft volgens hem een break nodig, discontinuïteit. „Erken dat de huidige aanpak niet werkt en begin radicaal een nieuwe.”