Opinie

Het lichaam is meer dan de kleding

Maxim Februari

Wat hebt u aan? Niet veel bijzonders waarschijnlijk. Onze verhouding vraagt niet om formaliteiten. U leest mij losjes gekleed, ‘en pantoufles’ zoals de Fransen zeggen, en ik draag tijdens het schrijven altijd de oudste spijkerbroek die ik heb, de verwassen Diesel waarvan de zakken rafelen. Corona casual heet deze manier van kleden tegenwoordig.

De meeste mensen die ik ken laten dit jaar het decorum ook los in contacten die een stuk serieuzer zijn dan de onze. Ze dragen joggingbroeken tijdens vergaderingen en oude shirts die de buurman heeft afgedankt, met lapjes op de plaats van de ergste vlekken. Ze zien er niet uit, maar ze hebben de Bijbel mee. „Weest niet bezorgd over uw leven, wat gij zult eten of over uw lichaam, waarmede gij u zult kleden”, zegt Lucas. „Want het leven is meer dan het voedsel en het lichaam meer dan de kleding.”

In het licht van deze bijbelse wijsheid praatten burgemeesters vorige week op scholen overal in het land met kinderen over kleren. Het was de dag van de duurzaamheid en de burgemeesters kwamen voorlezen over gordijnen die tot jurkjes werden vermaakt in oorlogstijd. De kinderen mochten op de foto met de burgemeestersketting om hun nek en ze maakten zich gezamenlijk zorgen, de kinderen en de burgemeesters, over fast fashion en het feit dat Nederland jaarlijks collectief honderd miljoen kilo textiel in de kledingbakken kiepert.

Zo zie je op het moment twee trends samenkomen: de nonchalante trend van de coronastijl en de activistische trend van het recyclen. Met elkaar zullen ze straks leiden tot minder aandacht voor nieuwe mode en minder handel in textiel. Dat is een ingrijpende ontwikkeling, als je bedenkt dat mode wereldwijd een biljoenenindustrie is.

Vorig jaar opende moderetailer Inditex nog een distributiecentrum van honderdduizend vierkante meter op het bedrijventerrein van Lelystad Airport. Kleding uit lagelonenlanden wordt daarheen gevlogen – om binnen 48 uur weer via de lucht te vertrekken en te belanden in overzeese filialen van modeketens. Daartegenover heeft concurrent H&M deze maand in een winkel in Stockholm een apparaat neergezet, de Looop, die kleren ter plekke kan recyclen. Je stopt je oude trui erin en meteen komt er een nieuwe broek uit.

Als je erop let, zie je overal dit soort tekenen van de tijd. De Dienst Justitiële Inrichtingen laat bedrijfskleding vermaken tot placemats. Milou van Rossum besprak onlangs in deze krant een boek over Visible Mending, het repareren van kleren met borduursels en lapjes die laten zien dat je het consumeren achter je hebt gelaten. En internetplatform TikTok blijkt in de ban te zijn van thrift flips: uit spaarzaamheid (thrift) tover je het ene kledingstuk in het andere om (flip) en zo kun je een BH maken van oude sokken.

Het leven is meer dan het voedsel en het lichaam meer dan de kleding: door de hele geschiedenis heen zijn er tijden geweest van versobering op het gebied van de mode. Aan het begin van de 18de eeuw brak een tijdperk aan dat achteraf bekend is geworden als de grote mannelijke verzaking. De Great Male Renunciation. Mannen lieten vanaf dat moment het dragen van juwelen, ruches en parfum aan vrouwen over. Een man had immers wel wat belangrijkers aan zijn hoofd?

De versobering was rond 1800 een gevolg van de Europese en Amerikaanse revoluties en de Verlichting. De man gaf zijn recht op te worden beschouwd als mooi: hij moest vooral nuttig zijn. Benjamin Franklin deed afstand van zijn pruik en Beau Brummel ging donkere pakken dragen. Je moest praktisch gekleed aan de slag voor het vaderland. Privilege was uit, plicht was in.

Het gevolg van deze mannelijke verzaking was wel dat de verschillen tussen mannen en vrouwen groeiden. Een eeuw eerder hadden ook mannen nog hoge hakken gedragen. Die waren oorspronkelijk zelfs een teken van mannelijkheid geweest, maar sinds vrouwen in de zeventiende eeuw hoge hakken waren gaan dragen om zo mannelijk mogelijk te lijken, was het een en al androgynie in Europa.

De grote mannelijke verzaking maakte een einde aan deze androgyne mode. Rondlopen op hakken werd voor mannen te onpraktisch, terwijl vrouwen tot op de dag van vandaag gehecht zijn gebleven aan hun status en hun privilege om zo onpraktisch mogelijk gekleed te gaan. Daaraan, dus, zou de nieuwe versobering van de 21ste eeuw wel eens een eind kunnen maken: de tijd schreeuwt om een grote vrouwelijke verzaking.

De Looop, thrift flips, visible mending: het leven is meer dan het voedsel en het lichaam meer dan de kleding. In sommige eeuwen vergeten we dat, andere eeuwen doen hun uiterste best ons eraan te herinneren.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.