Analyse

Kabinet grijpt hard in maar deinst terug voor een nieuwe lockdown

Coronabestrijding Geen amateursport, horeca aan banden, minder met het ov. Is dat genoeg om het virus eronder te krijgen? Experts twijfelen.

Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) en Premier Mark Rutte tijdens het Tweede Kamerdebat over het coronavirus.
Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) en Premier Mark Rutte tijdens het Tweede Kamerdebat over het coronavirus. Foto Bart Maat/ANP

Het kabinet komt dinsdag met strengere coronamaatregelen om het virus terug te dringen en de druk op de zwaar belaste gezondheidszorg te verlichten. De afgelopen dagen bleef het aantal positieve tests onverminderd hoog: ruim zesduizend per dag. Maandag waarschuwde de Federatie van Medisch Specialisten dat een „tsunami van Covid-patiënten” de ziekenhuizen dreigt te overspoelen. De nieuwe beperkingen gaan nog niet zo ver als de lockdown, maar komen daar steeds dichter bij in de buurt.

Maandag lagen de maatregelen op tafel bij het veiligheidsberaad met de burgemeesters. De contouren lekten al uit, ook naar NRC. Zo zullen premier Mark Rutte (VVD) en minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) dinsdag bekendmaken dat alle amateurwedstrijden in de contactsporten worden geschrapt, dat de winkeltijden in de avond worden beperkt en de regels rond bezoekersaantallen voor culturele instellingen strenger worden.

Onderwerp van gesprek was nog of cafés en restaurants alleen eerder dicht moeten, bijvoorbeeld om 18.00 uur, of dat ze tijdelijk volledig moeten sluiten. Het kabinet zou neigen naar het laatste. Ook het aantal mensen dat binnen en buiten mag samenkomen gaat verder omlaag. De scholen blijven open; de verwachting is dat de ROC’s, hogescholen en universiteiten weer meer digitaal gaan lesgeven.

De aanscherpingen komen twee weken na de vorige maatregelen. Het kabinet had gehoopt het aantal positieve tests te zien afvlakken. Daar was nog geen sprake van, maar coronacijfers kunnen op verschillende manieren geïnterpreteerd worden: rapportage-achterstanden vertekenen de cijfers. Komende week wordt er meer getest, waardoor het aantal positieve tests waarschijnlijk zal toenemen.

Licht effect

De verscherping van de maatregelen op 28 september had wel enige invloed op het gedrag van mensen. NRC analyseerde de reisbewegingen van mensen. Daarin was de afgelopen twee weken een licht effect zichtbaar. Zo waren mensen al 5 procent meer thuis dan normaal, dat steeg naar gemiddeld 7,5 procent, bleek uit cijfers van Google. Het aantal files daalde tot het niveau van de eerste week van augustus, het aantal check-ins in het openbaar vervoer daalde licht.

Lees ook dit opinieartikel: RIVM, laat wetenschapsadvies zien en maak dan pas beleid

Minder mensen gingen naar kantoor, in lijn met de oproep van premier Rutte. Dat was 20 procent minder en werd zo’n 30 procent minder. Tijdens de lockdown in het voorjaar werd er zo’n 50 procent minder dan normaal op kantoor gewerkt. Kantoorbezoek is een serieuze bron van de verspreiding van het virus.

Ook het horecabezoek liep terug, volgens het Nederlandse Verplaatsingspanel met zo’n 10 procent. De horeca is relevant omdat clusters van besmettingen daar vaak groot zijn, tot tientallen mensen. Toch is het moeilijk deze kleine daling te interpreteren, zegt Sander van der Drift van DAT.Mobility, dat het panel beheert. „September was een drukke maand in de horeca en de afgelopen weken was het echt geen lekker weer.”

Al deze onzekerheden moest het kabinet de afgelopen dagen wegen. Volgens het Red Team, de groep kritische experts die ongevraagd advies geeft over het beleid, was de daling van de mobiliteit te beperkt. Data-expert Marino van Zelst wijst erop dat kabinet het reproductiegetal omlaag wil brengen naar 0,9, opdat de uitbraak krimpt in plaats van groeit. Nu ligt de R rond de 1,2. „Dan zou je een substantiële verandering in het gedrag moeten zien en die zag je niet.”

Het Red Team bepleitte zondag een korte nieuwe lockdown, om de R verder onder de 0,9 te duwen. Of dat met het nieuwe pakket lukt, betwijfelt Van Zelst. Volgens hem kun je beter nu heel stevig ingrijpen; dan is de pijn „kort maar krachtig” en wordt de economische schade juist beperkt.

Hoe kan het dat ziekenhuizen nu alweer te weinig bedden hebben voor coronapatiënten? Lees ook: Het ziekenhuis ligt altijd al vol

Uit onderzoek van I&O Research bleek vorige week dat twee derde van de Nederlanders een strengere overheidsaanpak wil. Die groep wordt dinsdag bediend door het kabinet, dat intern stevig discussieert over de vraag of de virusbestrijding in de coronacrisis niet te veel vooropstaat. Tegelijk zijn deze nieuwe maatregelen gerichter en beperkter dan bij de lockdown van maart. De vraag is daarom of het genoeg zal zijn om het virus er snel weer onder te krijgen.

M.m.v. Mark Lievisse Adriaanse
Veerkracht pagina 4-5Amateursport pagina E11