Kunnen de Palestijnse leiders hun ‘mislukking' nog goedmaken?

Israëlische vredesdeal Wat kunnen de Palestijnen nog doen na de Israëlische vredesdeal met de Golfstaten? De vijf meest besproken strategieën.

Een Palestijn loopt weg terwijl Israelische soldaten traangas gebruiken om een demonstratie op te breken tegen een illegale nederzetting nabij Nablus op 9 oktober. Er vielen 35 Palestijnse gewonden. Foto: Alaa Badarneh/EPA
Een Palestijn loopt weg terwijl Israelische soldaten traangas gebruiken om een demonstratie op te breken tegen een illegale nederzetting nabij Nablus op 9 oktober. Er vielen 35 Palestijnse gewonden. Foto: Alaa Badarneh/EPA

Het Palestijnse leiderschap is al zeventig jaar een mislukking. Dat zei Bandar bin Sultan bin Abdulaziz, een Saoedische prins en voormalig ambassadeur in Washington, afgelopen week in een interview met tv-zender Al Arabiya. Palestijnse leiders hebben volgens de prominente Saoediër steeds kansen gemist en advies genegeerd.

De Arabische wereld is verdeeld over de recente ‘vredesdeal’ van Israël met de Golfstaten. Waar de een de normalisering van de relaties van Israël met de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein, die traditioneel solidair zijn met de Palestijnen, als onvergeeflijk verraad ziet, roept de ander dat het de schuld van de Palestijnen zelf is.

Wat kunnen de Palestijnen nog doen om uit de crisis te komen? Hieronder de vijf meest besproken strategieën.

1. Eenheid

Eind september verklaarden de rivaliserende Palestijnse partijen Fatah en Hamas het eens te zijn over een gezamenlijke visie en samen naar verkiezingen toe te zullen werken. Dat werd door velen weggelachen als een illusie. De laatste Palestijnse verkiezingen zijn bijna vijftien jaar geleden. De Palestijnse Autoriteit onder leiding van Fatahleider Mahmoud Abbas bestuurt de Westelijke Jordaanoever, Hamas heeft sinds 2007 de leiding over de Gazastrook. Talloze eerdere verzoeningspogingen tussen de groeperingen strandden.

Wat enige hoop geeft, is dat beide partijen deze keer beseffen dat ze zonder eenheid nergens komen. Concrete stappen zijn echter nog niet gevolgd; volgens Arabische media vertraagt Fatah de boel onder druk van onder meer Egypte en Jordanië, die liever geen Hamas in de regering zien. Een teken dat in elk geval Israël de verzoeningspoging serieus genoeg neemt om te pogen die te blokkeren, is de recente arrestatie van Hassan Yousef, Hamasleider op de Westelijke Jordaanoever.

2. Weg met Abbas

Binnen, maar vooral buiten Palestina wordt gezinspeeld op de terugkeer van Mohammed Dahlan, een uit de gratie gevallen Fatahleider. Het vroegere hoofd van de veiligheidsdiensten in Gaza, verblijft sinds een conflict met de Palestijnse president Abbas in 2011 in ballingschap in Abu Dhabi en is dik met de Emiraatse kroonprins. In tegenstelling tot Abbas prees Dahlan de VAE na het akkoord met Israël, wat leidde tot speculaties dat hij de hand zou hebben gehad in het verguisde akkoord. Terwijl op de Westelijke Jordaanoever zijn beeltenis wordt verbrand als „verrader”, is Dahlan bij sommige Fatahleden nog steeds populair en zou daardoor Abbas, die al in de tachtig is, op kunnen volgen. De Palestijnse Autoriteit pakte afgelopen weken diverse aanhangers op. Maar anderen zijn populairder onder de achterban, zoals Marwan Barghouti, die een lange gevangenisstraf in Israël uitzit.

3. Terug naar de gewapende strijd

Het is twintig jaar geleden dat de Tweede Intifada uitbrak, de Palestijnse opstand die gekenmerkt werd door zelfmoordaanslagen en grof geweld. Er vielen zo’n duizend Israëlische en tweeduizend Palestijnse doden. Alle ingrediënten voor een Derde Intifada zijn aanwezig, zegt de Palestijnse politicus en analist Ashraf al-Ajrami in een digitale bijeenkomst met journalisten. „De teleurstelling en frustratie zijn enorm, mensen zijn de hoop verloren en zien dat de zittende regering niets aan hun situatie kan veranderen.”

Een nieuwe opstand hoeft niet vandaag of morgen te gebeuren, maar een klein incident is volgens Ajrami genoeg om de vlam in de pan te doen slaan. Uit de meest recente opiniepeiling van het Palestijnse onderzoeksinstituut PCPSR blijkt dat 28 procent van de ondervraagden het meest ziet in een terugkeer naar gewapend verzet, 19 procent is voorstander van geweldloos verzet.

Onlangs zegde de Palestijnse Autoriteit formeel de veiligheidssamenwerking met Israël. De PA heeft meermaals gedreigd zichzelf op te heffen en de verantwoordelijkheid voor de Westelijke Jordaanoever volledig aan de Israëliërs over te laten. Over of de samenwerking echt is gestopt doen tegenstrijdige berichten de ronde. De PA staat hoe dan ook op instorten, vooral door de slechte economische situatie. Dat kan leiden tot chaos en geweld – tegen Israël, maar ook tussen Palestijnse groeperingen onderling.

4. Nieuwe vrienden zoeken

Nu de Saoedische steun dreigt weg te vallen, zoekt de PA (Fatah) naar nieuwe vrienden. De Turkse president Erdogan werpt zich graag op als de nieuwe redder van de Palestijnen. Dan zijn er nog Iran en Qatar, net als Turkije van oudsher vrienden van Hamas. „De vrienden van de Palestijnse Autoriteit hebben hen de rug toegekeerd, terwijl die van Hamas trouw zijn gebleven”, zegt de Palestijnse politicoloog Adnan Abu Amer. Van de Arabische landen heeft Qatar zich het openlijkst afgezet tegen normalisatie, al staat het onder druk daar alsnog voor te kiezen.

Lees ook dit interview met een Israëlische en Palestijnse voorstander van een eenstaatoplossing

5. Onderhandelingsposities herzien

De Palestijnse leiders hebben de tweestatenoplossing ook nog niet opgegeven. Ze blijven lobbyen voor internationale erkenning van Palestina, onder meer door zich bij zo veel mogelijk internationale verdragen aan te sluiten. Toch pleiten steeds meer opiniemakers inmiddels voor één staat met gelijke rechten voor alle burgers. Dat heeft meer aantrekkingskracht en moreel gewicht dan nationalistische ambities, aldus onder meer de Joods-Amerikaanse commentator Peter Beinart in een deze zomer veelbesproken pleidooi voor de eenstaatoplossing. Sommige Palestijnse denkers, zoals Ali Abunimah, pleiten hier al langer voor. Die visie is echter veelvuldig bekritiseerd als onrealistisch. Steun voor de tweestatenoplossing onder Palestijnen neemt weliswaar af, maar wordt niet ingeruild voor enthousiasme over een eenstaatoplossing.

Er zijn optimisten die in de normaliseringsakkoorden kansen zien om de tweestatenoplossing nieuw leven in te blazen. Juist in een directe relatie met de Israëliërs kunnen de Emiraten opkomen voor de Palestijnse belangen, betoogt de Emirati analist Salem Al Ketbi in een Saoedische online krant.