Testosteron is niet alleen een ‘mannenhormoon’

Over Seks Milou van Rossum voegt het woord bij de daad. Deze week: het vrouwelijke testosteron.

Illustratie Merel Corduwener

In de vorige aflevering van deze rubriek citeerde ik uit een mail van Adriaan Visser. Hij reageerde op het onderwerp ‘de prostaat als G-spot’ en liet weten dat voor mannen met prostaatproblemen, meestal mannen boven de vijftig, het orgaan eerder werkt als ‘G-rem’: door de behandeling verdwijnt de zin en ontstaan erectieproblemen. Dat weet Visser (79), die een vergrote prostaat heeft, niet alleen als ervaringsdeskundige. Als gezondheidspsycholoog deed hij in 2013 en 2014 onderzoek naar leven met prostaatkanker. Visser schreef in zijn mail ook dat uit dat onderzoek was gebleken dat vrouwen het vaak ‘wel goed vinden dat hij niet meer zo nodig ‘moet’’: ‘Zeker als ze zelf in de overgang zitten en door vaginale droogheid vrijen minder plezierig wordt. Strelen, kroelen, et cetera, wordt dan de nieuwe lustbeleving.’

Dat met de overgang bij vrouwen de zin in seks verdwijnt, hoor je vaker. Dat van die droge vagina ook. Dat heeft te maken met de afname van oestrogeen. Het gehalte van het vrouwelijke hormoon is na de overgang 60 procent lager dan ervoor. De vaginawand wordt overigens niet alleen droger, maar ook dunner en gevoeliger.

Maar de vrouwen die ik ken die zeggen na hun vijftigste uitstekende seks te hebben, zijn geen opscheppers of medische wonderen. In opgewonden staat, zegt hoogleraar seksuologie Ellen Laan, kan de vagina net zo nat worden als voorheen. „Van oestrogeen is nog nooit een vrouw opgewonden geraakt. Als een vrouw tijdens de seks een droge vagina heeft, betekent dat alleen maar dat ze niet opgewonden genoeg is.” Als je jong bent, kun je zonder voldoende opwinding soms redelijk gemakkelijk worden gepenetreerd, na de overgang wordt dat pijnlijk. 

Vrouwen van middelbare leeftijd weten over het algemeen hoe ze, zoals Laan het zegt, „hun motortje aan moeten krijgen.” „Als dat opeens niet meer lukt, blijkt dat vaak te komen door een te laag testosterongehalte.”

Testosteron wordt gezien als het ultieme mannelijke (seks)hormoon, maar zorgt er ook bij vrouwen voor dat brein en genitaliën gevoelig zijn voor seksuele prikkels, al hebben zij er minder van: een tiende tot een twintigste van de mannelijke hoeveelheid. Dat is nog altijd vier keer zoveel als de hoeveelheid oestrogeen van een vruchtbare vrouw.

Een tekort aan testosteron is geen typische overgangs- of menopauzekwaal. Integendeel. Eierstokken en bijnieren blijven het tot op hoge leeftijd produceren. Omdat een hoog oestrogeengehalte de werking van testosteron enigszins blokkeert, hebben oudere vrouwen er relatief meer van in hun lichaam, wat meteen een verklaring is voor de ongewenste haren die op de kin kunnen verschijnen. Goede seks, dat wil zeggen: seks met opwinding en orgasmes, is overigens bevorderend voor de aanmaak van testosteron bij vrouwen. Dat seks hebben zorgt voor zin in meer seks, heeft dus ook een lichamelijke oorzaak, al is een potje bevredigende seks alleen niet voldoende om een erg laag testosterongehalte op te krikken.

Gel

Testosteron als supplement is iets waar zorgvuldig mee dient te worden omgegaan. Een vriendin* die op haar 52ste uit angst dat de overgang haar sportprestaties negatief zou beïnvloeden een zogenaamde anti-verouderingsarts bezocht, kreeg zonder meting vooraf een testosterongel voorgeschreven. Tijdens het sporten merkte ze er niks van, maar de gel maakte haar zo „superhorny” van dat ze haar man „overal introk om seks te hebben, tot een parkeergarage aan toe. Dat was wat erg veel van het goede.” Daarnaast kreeg ze last van ongewenste haargroei en puisten, en veranderde ze opeens in een agressieve automobilist.

Blijft de vraag: waarom vonden die vrouwen uit het onderzoek van Visser het ‘wel best’ om geen seks meer te hebben? De kans is klein dat ze allemaal een te laag testosterongehalte hadden. De lengte van de relatie kan een rol hebben gespeeld: uit veel onderzoek is gebleken dat vooral voor heterovrouwen de lengte van de relatie vaak omgekeerd evenredig is aan de mate van lust, omdat zoals Laan zegt, in de loop van de tijd „de toeters en bellen verdwijnen die seks voor vrouwen lekker maken.” Het is niet te hopen dat ze nooit hadden geleerd hun motortje aan te krijgen.

*De naam is op verzoek weggelaten, maar bekend bij de redactie.

Meepraten? Ideeën? Mail naar seks@nrc.nl