Foute vis, foute keurmerken?

Groen doen Elke week gidst NRC je richting een duurzaam leven.

Foto Getty Images

Het duurde even, maar inmiddels is het in de supermarkt goed te vinden: vis waar niets mis mee is. We letten op de keurmerken MSC, voor wilde vis, en ASC voor kweekvis. En we vertrouwen erop: deze tonijn of zalm is oké. In het woud van 250 keurmerken – sommige niet meer dan een leuk plaatje – koos publieksvoorlichter Milieu Centraal er tien die staan als een huis en MSC en ASC zijn daar twee van. „Strenge eisen, betrouwbare controle en duidelijke informatie. Als je in de winkel op deze topkeurmerken let, ben je goed bezig!” schrijft Milieucentraal.

Dus wij zijn goed bezig zijn met onze toastjes met MSC-tonijnmoot in olie? Wakker Dier vindt van niet. De dierenwelzijnsorganisatie nomineerde MSC en ASC voor de Liegebeestverkiezing van 2020, voor leugenachtige en misleidende merken. Want, zegt Wakker Dier, de keurmerken spreken van verantwoorde kweek en duurzame visserij terwijl de vis zonder verdoving wordt gedood. En vissen ervaren, net als alle dieren, pijn, stress en angst. Foute vis, foute keurmerken!

Maar waar gaat het hier over? Is dit een strijd tegen dierenleed of tegen misleiding? In dat laatste geval: MSC en ASC melden duidelijk wat er gecheckt wordt: overbevissing, bescherming van de oceanen, en bij kweekvis: de omgang met natuur, water en milieu en met de mensen en de vis op de kwekerij. Dat laatste is multi-interpretabel, maar nergens suggereren MSC en ASC dat er dierenwelzijnseisen zijn voor het doden van vis. Daar kun je iets van vinden, en over pijn bij vis is de wetenschap ook nog niet uitgepraat, maar het gaat ver om dat misleidend of leugenachtig te noemen.

De Liegebeestverkiezing laat wel een ander probleem met keurmerken zien: duurzaamheidsclaims gaan over duizend dingen: mensenrechten, oerbossen, CO2-uitstoot, leefruimte van dieren, slacht, maar geen enkel keurmerk poetst alles schoon – terwijl we dat wel hopen als we met al ons schuldgevoel voor het schap staan. Het is niet altijd het merk dat misleidt, we houden onszelf ook voor de gek. Zeggen dat het keurmerk niet deugt is gemakkelijker dan zeggen: je moet geen vis eten als je dierenleed wilt bestrijden.

Intussen spelen er genoeg andere kwesties. Zo krijgt een bedrijf dat op Oost-Atlantische blauwvintonijn vist een MSC-certificering, terwijl natuurorganisaties zeggen: het visbestand is nog niet voldoende hersteld om er verantwoord op te kunnen vissen. Help! Superingewikkeld! Dan toch maar visvrije tonyn uit het vegaschap? En wat zit daar eigenlijk in? O god, soja… wat was er ook alweer met soja?