Boswatchen voor het bedrijfsleven

Iedereen leest Op deze plek schrijft NRC over de populairste boeken van dit moment. Deze week: Hoe één gekke mier de wereld kan veranderen van boswachter Arjan Postma.

De boswachter is influencer geworden. Of beter: boswatcher, zoals Irma de Potter van Natuurmonumenten zich noemt op haar Twitter-pagina. Haar account trekt vooralsnog een bescheiden hoeveelheid volgers (rond de 800), dat van bijvoorbeeld Staatsbosbeheer-boswachter Tim Hogenbosch heeft de 31.000 al overschreden. Diezelfde ‘Boswachter Tim’ presenteert een kinder-tv-programma (Beestenbrigade) en bracht onlangs een kinderboek uit (Tim de kleine boswachter).

Een andere bekende schrijvende boswachter is de Nederlandse Arjan Postma, die in 2014 de top-10 van de CPNB Bestseller 60 bereikte met zijn boek Buiten! Na Postma’s succesvolle debuut volgden de boeken Buiten met de hond en Buiten gebeurt het, en nu is er voor het eerst een titel die afwijkt van de reeks: Hoe één gekke mier de wereld kan veranderen.

In het voorwoord schrijft Postma dat hij veel gevraagd wordt door media en bedrijven om als ‘natuurduider’ zijn mening te geven. „Vroeger tijdens een excursie ging het over een bepaalde plant of over een vogel die opvloog. Nu, zeker tijdens lezingen voor het bedrijfsleven, gaat het over thema’s als leiderschap, samenwerking of innovatie. Dat betekende dat ik de focus van mijn verhalen moest veranderen: ze moesten breder worden en meer raakvlakken krijgen met de wereld van de mensen.”

Zonder dwarsdenkers geen revolutie. Niet bij mieren én niet op de werkvloer

Die verhalen heeft Postma (samen met journalist Koen van Santvoord, in kleine letters binnenin vermeld) nu gebundeld. In hoofdstukken als ‘Verleiding’, ‘Puberteit’ en ‘De overgang’ dist hij anekdotes uit het dierenrijk op, waar mensen met wat goede wil wat van zouden kunnen leren. Zo komt in elke mierenkolonie wel zo’n gekke mier uit de boektitel voor, schrijft Postma in het hoofdstuk ‘Verandering’. Een mier „die iets anders doet dan de rest. Een mier die juist graag op avontuur gaat. […] Die mier durft op plekken te komen waar hij géén andere mieren ruikt.” Juist die tegendraadse mieren heb je nodig om als soort te overleven, schrijft Postma – zonder dwarsdenkers geen revolutie. Niet in de mierenhoop én niet op de werkvloer.

Bij vlagen doet Postma’s boek denken aan De strategie van de eekhoorn dat in 2009 een wereldwijde bestseller werd. In dat boek geeft de Duitse schrijfster Elise Schirrmacher ook tips uit het dierenrijk, waaronder ‘ontspan als een stokstaartje’ en ‘bemin als een kokmeeuw’.

Maar de bruggetjes die Postma maakt tussen het gedrag van mensen en dat van andere dieren zijn minder duidelijk. Daardoor voelen sommige hoofdstukken aan als los zand: een verzameling leuke anekdotes, zonder de heldere lijn van zijn eerdere boeken. Bij die boeken had je bovendien het gevoel: Postma vertelt echt over zíjn wereld, het buitenleven om hem heen. Nu plukt hij uit wetenschappelijke onderzoeken wereldwijd, zonder nauwkeurige bronvermelding.

Gelukkig maakt de zelfspot van Postma veel goed. Zo schrijft hij in het hoofdstuk ‘De Overgang’ dat mannen op leeftijd „soms tot vervelens toe” aan iedereen uitleggen hoe de wereld volgens hen in elkaar steekt. „Ik heb er zelf ook een handje van eerlijk gezegd; ik verdien er zelfs mijn brood mee.”

Reacties: boeken@nrc.nl