Whatsapp gaat goed, Instagram is lastiger

Blinden en slechtzienden Nu de wereld digitaliseert, zijn er ook steeds meer bedrijven die de technieken toegankelijk maken voor blinden en slechtzienden. Al is het nog best lastig geld verdienen met zo’n kleine doelgroep.

Jesse Wienholts (20) is blind, maar kan dankzij allerlei speciale apps en functionaliteiten goed overweg met een smartphone en sinds kort test hij een ‘slimme’ bril.
Jesse Wienholts (20) is blind, maar kan dankzij allerlei speciale apps en functionaliteiten goed overweg met een smartphone en sinds kort test hij een ‘slimme’ bril. Foto David van Dam

‘Ik doe aan drakenbootvaren”, antwoordt Jesse Wienholts (20) enthousiast op de vraag aan welke sport hij doet. „Zal ik een filmpje laten zien?” Wienholts is blind geboren, maar varen op een vaste plek in een boot gaat prima, net als omgaan met zijn smartphone.

Op zoek naar het filmpje, swipen zijn vingers vlug over het scherm. Door de app ‘screenreader’ worden alle knoppen voorgelezen waar hij zijn vinger overheen beweegt. Eenmaal in Whatsapp begint een voice-over te ratelen, op een tempo dat voor een gemiddeld oor onverstaanbaar is. Wienholts heeft zichzelf getraind audio op dubbele snelheid te beluisteren, zodat hij efficiënter met zijn telefoon kan werken.

Al gauw heeft Wienholts het filmpje te pakken uit de drakenboot-appgroep, waarin te zien is hoe een langwerpige kano met een drakenkop op de punt door het water glijdt. „Iemand heeft dit filmpje gestuurd op de datum van een wedstrijd, met een lengte van twee minuten, dus kan ik beredeneren dat het waarschijnlijk de wedstrijdvideo is die ik bedoel.”

‘Slimme’ bril

Wienholts is 20 jaar oud, woont in Zoetermeer en studeert ict aan de Haagse Hogeschool. Voor zijn generatie is het logisch dat het leven zich voornamelijk op de smartphone afspeelt. En allerlei speciale apps en functionaliteiten, die voor een deel sowieso al in zijn iPhone zitten – zoals VoiceOver en Siri – maken mogelijk dat ook hij vanaf zijn twaalfde overweg kan met een smartphone.

Tekst in een nieuwsapp laat Jesse Wienholts zichzelf voorlezen

Tekst in een nieuwsapp laat hij voorlezen, een Whatsapp-berichtje spreekt hij in via audio of typt hij zelf met zes vingers op een speciaal braille-toetsenbord. Wienholts heeft ook de bèta-versie van een ‘slimme’ bril in huis, die de omgeving kan scannen en vertellen wat hij ziet. De bordjes op Utrecht Centraal bijvoorbeeld, of het label op een postpakketje.

Die bril is van Envision: een start-up uit Delft waar Wienholts een bijbaan heeft. Envision ontwikkelt software om beeld en tekst om te zetten naar spraak en is daarmee één van de ongeveer twintig Nederlandse bedrijven die inspelen op de behoefte van blinden en slechtzienden om digitaal mee te kunnen komen. In hun werk, maar vooral in de dagelijkse praktijk – die óók steeds digitaler wordt.

De branche is klein, daardoor heerst er een ons-kent-onssfeertje, zegt Pierre Kegels. Hij is commercieel directeur bij Envision en was hiervoor vijftien jaar eigenaar van een bedrijf dat voorzag in allerlei hulpmiddelen voor blinden en slechtzienden: van brailleleesregels – die gebruikt worden om vanaf een computerscherm te lezen – tot blindengeleidestokken. „De twee grootste spelers op de markt zijn onlangs gefuseerd tot Vispero: een serieuze club met 125 miljoen euro omzet, schat ik in. Daarna komt een rits kleinere bedrijfjes, niet meer dan twintig in Nederland, met maximaal vijftien man in dienst”, zegt Kegels.

Die kleinschaligheid komt deels doordat de markt beperkt is: in Nederland zijn er zo’n 350.000 slechtzienden en blinden. Toch hoeft dat volgens Kegels niet per se een belemmering te zijn; zolang een bedrijf zich maar richt op een wereldwijd publiek. „Als één procent van de wereldbevolking slecht ziet, dan zijn dat nog steeds een hele hoop mensen”, zegt hij.

Dat is dan ook precies waar de uitdaging voor deze bedrijven zit: met de verkoop van hulpmiddelen voor blinden en slechtzienden de grens over kunnen, om zo hun publiek te vergroten, en ondertussen te kunnen blijven innoveren.

Tekstherkenning

Zo richtte Karel Raven zich met zijn bedrijf Solutions Radio ook lang puur op de Nederlandse markt. Het was volgens hem lang „tobben” om rond te komen. „Ik kon tien jaar lang net quitte spelen.” Het belangrijkste product van Solutions Radio is de Webbox: een tabletachtig hulpmiddel dat onder meer online nieuws, boeken en televisieondertiteling voorleest.

Het apparaat richt zich vooral op slechtziende ouderen die niet goed overweg kunnen met een laptop of smartphone. Het bedrijf heeft in vijftien jaar tijd zo’n 10.000 Webboxen verkocht.

Maar afgelopen jaar beleefde Solutions Radio dan toch een kleine doorbraak. Ze brachten twee nieuwe producten op de markt: de VO-box en de GO-box, allebei kleine kastjes die je kunt aansluiten op de televisie en die respectievelijk de ondertiteling vergroten of voorlezen. Daarmee is de doelgroep opeens een stuk groter en de techniek kan het bedrijf bovendien internationaal aanbieden. Raven: „Waarom we dat dan niet eerder hebben gedaan? Nou, deze techniek is ontzaglijk ingewikkeld, hoe simpel het ook klinkt.”

Door het succes van de boxen heeft Solutions Radio kunnen groeien van acht naar twaalf werknemers.

TikTok

Toch is de bandbreedte voor innovatie in deze sector smal. Het zijn vooral variaties op bestaande hulpmiddelen, al dan niet in combinatie met de smartphone of ‘wearables’, zoals de slimme bril van Envision, ziet Pierre Kegels. „Al zou de bril wel een goede stap kunnen zijn op innovatiegebied, zoals de smartphone-software dat ook was. Blinden hebben hun handen namelijk vrij met zo’n bril op, en dat is fijn, want buiten hebben ze vaak al een stok in een hand of een blindengeleidehond vast.” De bril moet zo’n 3.000 euro gaan kosten en tot nu toe zijn er zo’n 120 van vooruitbesteld.

Maar alle slimme brillen en software ten spijt: er is nog niets uitgevonden dat visuele sociale media zoals TikTok of Instagram goed toegankelijk maakt voor blinden en slechtzienden, constateert Wienholts. Het is eigenlijk één van de weinige digitale componenten waar hij niet zo goed in kan meekomen. „Er bestaat wel technologie die zo’n foto kan beschrijven, maar dan krijg je: twee mensen aan een tafel met kopjes koffie. Je mist de context, de relevante details.”

Wienholts vertelt dat de gemeenschap voor blinden zich meer verzamelt op Twitter. „Maar ik weet dat mijn vrienden die wel kunnen zien veel memes en gifjes naar elkaar sturen. Dat mis ik allemaal wel, ja.”

Correctie (13-10-2020): In een eerdere versie werd gesproken over ‘spraakherkenning’. Dat moet tekstherkenning zijn. Ook biedt de Webbox verschillende talen aan, niet louter Nederlands. Dat is hierboven aangepast.