Van links naar rechts: Carmène Margarita, Felicia Kapildewsing en Sara Aljic.

Foto Lars van den Brink

Interview

Deze ‘Beeldbrekers’ gaan het Van Gogh inclusiever maken

Jongerencollectief Zeventien ‘Beeldbrekers’, jongvolwassenen met een biculturele achtergrond, moeten het Van Gogh Museum helpen inclusiever te worden. Wat kan er beter?

‘Kunst heeft altijd al een belangrijke rol in mijn leven gespeeld”, zegt student internationaal recht Carmène Margarita (21). „Als kind nam mijn moeder me vaak mee naar musea, om mijn perspectief op het leven te verbreden.” Nog steeds gaat Margarita graag naar het museum, vertelt ze in het café van het Van Gogh Museum in Amsterdam, maar veel vriendinnen gaan nóóit. „Ze voelen zich er niet thuis en hebben het idee dat wat zij kunst vinden, hier niet als kunst wordt gezien. Ze denken dat je hier alleen mooie plaatjes kunt bekijken, zonder er zelf ook iets bij te ervaren.”

Je niet thuisvoelen in een museum, dat is een ervaring die Sara Aljic (20) ook goed kent. „Ik zie in het museum bij bezoekers en medewerkers maar weinig mensen die op mij lijken. Het is niet vanzelfsprekend dat ik me hier thuisvoel.” Aljic is lid van de Islamitische Studentenvereniging Amsterdam en studeert kunstgeschiedenis aan de UvA. Haar vriendinnen buiten die studie ziet ze ook niet in het museum. „Ze gaan bijvoorbeeld wel naar het Tropenmuseum, die hadden laatst een expositie Reis naar Marokko. Veel van mijn Marokkaanse vrienden vonden dat geweldig. Ze namen zelfs hun ouders mee.”

Leeftijdsgenoten zien een bezoekje aan het museum vaak als ‘saai’, denkt student social work Felicia Kapildewsing (19). „Er moet iets te doen zijn, anders komen ze niet.”

Carmène, Sara en Felicia zijn Beeldbrekers, samen met nog veertien andere jongvolwassenen met een biculturele achtergrond helpen ze het Van Gogh Museum om aansluiting te vinden bij een nieuwe generatie museumbezoekers. Dat doen ze door aan te schuiven bij vergaderingen, gevraagd en ongevraagd advies te geven en zelf programma-onderdelen voor het museum te organiseren, zoals de collectiepresentatie Grillige Groei die woensdag 7 oktober opent of de samenwerking met het modemerk Daily Paper.

Kloof

„Als je op de museumvloer kijkt, de beveiligers en winkelmedewerkers: dat zijn allemaal mensen met diverse achtergronden, maar hoe hoger in het museum, hoe witter het wordt”, zegt Aljic.

Onderzoek dat NRC deze zomer deed bevestigt dat Nederlandse musea ‘wit’ zijn: bij de 21 belangrijkste musea bleken van de 231 medewerkers op verantwoordelijke kunstposities er 6 een niet-westerse achtergrond te hebben.

Volgens Aljic vormt die kloof zich van twee kanten: „Het museum weet niet hoe het die multiculturele groep moet bereiken, of probeert het niet hard genoeg. En die groep waar het om gaat, heeft het beeld dat het museum te wit is, een vastgeroeste cultuur, waar ze zich niet welkom voelt.”

Lees ook: Nederlandse kunstmusea: diversiteit is beleid, maar de directeur is altijd wit

De uitdaging voor de Beeldbrekers is dat patroon te doorbreken. „Ik vergelijk het zelf het liefst met invoegen op de snelweg”, zegt Martin van Engel, die als programmamanager ‘Van Gogh verbindt’ het Beeldbrekers-programma opzette. „Anderen moeten ruimte maken zodat je ertussen kan, maar je moet zelf ook je plekje pakken.”

‘Een insta-moment in het museum is belangrijk voor onze generatie’

Beeldbreker Carmène Margarita

Door zijn Surinaams-Nederlandse achtergrond heeft hij zelf „een telefoon vol met nummers van talentvolle biculturele jongeren”. Zij waren de basis voor het Beeldbrekers-collectief, dat vanuit Van Gogh verbindt drie jaar geleden begon als naamloze ‘denktank’ en nu een vast collectief vormt.

Een goede manier om jongeren betrokken te krijgen bij het museum is het levensverhaal van Van Gogh, denken Kapildewsing, Aljic en Margarita. Musea willen vaak wegblijven bij het persoonlijke verhaal, denkt Margarita. „Ze kiezen liever voor droge feiten. Maar het interessante aan Van Gogh is juist zijn persoonlijke reis, zoals zijn strijd met zijn slechte mentale gezondheid. Ik heb zelf ADD, dus ik voel me met dat onderwerp verwant.”

Inspiratie

Voor de expositie Grillige Groei, die ze samen met drie andere Beeldbrekers, een educator en een conservator van het museum maakten, bedachten de Beeldbrekers zelf het thema. „Groei is niet alleen maar goed, het kan ook slecht zijn”, zegt Aljic.

Voor de expositie koos zij twee schilderijtjes, een gezicht op de Seine van Georges Seurat, en de kopie die Van Gogh van dat schilderij maakte. „Tegenwoordig zouden we dat misschien frauderen noemen, maar ik vind het fantastisch om te zien hoe hij inspiratie zocht bij anderen. Ik schilder zelf ook graag, en zoek mijn voorbeelden op Instagram, Google en Pinterest. Ik voelde me daar altijd een beetje schuldig over, maar dat hoeft niet: het is inspiratie, en een manier om mezelf te ontwikkelen. Van Gogh deed het ook.”

Georges Seurat: ‘De Seine bij Courbevoie’, 1883-1884. De keuze van Sara Aljic voor de expositie ‘Grillige groei’.
Beeld Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)
Vincent van Gogh: ‘Oever van de Seine’, mei-juli 1887. Keuze van Sara Aljic voor de expositie ‘Grillige groei’
Beeld Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)
Georges Seurat: ‘De Seine bij Courbevoie’ (1883-1884) en Vincent van Gogh, ‘Oever van de Seine’ (mei-juli 1887). Keuze van Sara Aljic voor de expositie ‘Grillige groei’.
Beeld Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)

Margarita koos voor de expositie een aantal brieven waarin Van Gogh schrijft over zijn mentale problemen: „Hij werd neergezet als een gekke schilder, niet als een persoon met mentale gezondheidsklachten die ondersteuning en sympathie verdiende. Ik wil dat stigma doorbreken.” Haar favoriete schilderij van Van Gogh hangt overigens een paar meter verderop: De Slaapkamer, met de blauwe muren. „Hij stuurde het op aan zijn broer, misschien wel om te laten weten: het gaat goed met me, ik heb mijn kamer opgeruimd. Wij vinden een schone kamer vanzelfsprekend, maar als je een depressie hebt is dat helemaal niet zo normaal.”

Modemerk

Een ander project waarbij de Beeldbrekers betrokken waren is de samenwerking met het modemerk Daily Paper. Felicia Kapildewsing gaat als Beeldbreker een aantal rondleidingen geven langs de werken die zijn gebruikt in de eerste en de tweede kledingcollectie. „Ik zie bij mijn vrienden dat het werkt. Als er iets tofs te doen is bij het museum, dan willen ze wel komen. Of ze zien een schilderij op een T-shirt, en denken: ‘Dat is mooi! Dat zou ik wel in het echt willen zien.’ Zo gaat het balletje rollen.”

Beeldbreker Carmène Margarita.
Foto Lars van den Brink
Beeldbreker Felicia Kapildewsing.
Foto Lars van den Brink
Beeldbreker Sara Aljic.
Foto Lars van den Brink
Drie van de zeventien Beeldbrekers: Carmène Margarita, Felicia Kapildewsing en Sara Aljic.
Foto’s Lars van den Brink

Je mocht tijdens de launch van de eerste collectie in tegenstelling tot normaal ook foto’s maken in het museum. „Overal zag je mensen mooi poseren voor de schilderijen”, zegt Margarita. „Zo’n insta-moment is wel belangrijk voor onze generatie. Ik hoorde mensen zeggen: ‘Ik had echt niet gedacht dat zo iets cools uit het museum zou komen’.”

Lees ook: Hoe Instagram het museum verandert

Maar er zijn nog een hoop drempels op de weg naar een inclusief museum, ziet Aljic. Dat ze bijvoorbeeld zelf zou willen werken bij het Van Gogh Museum is niet vanzelfsprekend: „Ik ben moslim, moet mijn dagelijkse gebeden op tijd verrichten. Daar staan de medewerkers allemaal open voor, maar er is helaas geen aparte gebedsruimte. Mede daardoor zijn moslims terughoudender om hier te komen werken.” En dan nog de ticketprijs. „Mijn moeder nam ons vaak mee naar het museum, maar ze moest er lang voor sparen, want we hadden geldproblemen, als vluchtelingen.”

Wanneer is het Beeldbrekersproject geslaagd? Programmamanager Martin van Engel: „Mijn droom is dat alle zeventien van de Beeldbrekers op een of andere manier een vaste aanstelling krijgen bij het museum. Dat ik ze allemaal kan mailen op hun @vangoghmuseum-mailadres. Twee van de Beeldbrekers gaan nu al een paar uur per week aan de slag voor het socialemediateam. Als ze allemaal zo’n rol krijgen dan zijn deze jongeren en hun culturele achtergronden permanent ingebed in het museum.”

De presentatie Grillige Groei van de Beeldbrekers is nu te zien in de vaste collectie van het Van Gogh Museum, Amsterdam. Op 23/10 en 30/10 zijn er rondleidingen en workshops rond de nieuwe Daily Paper-collectie. Inl: Vangoghmuseum.nl