Versnelde stemming over omstreden wet wordt Indonesisch parlement niet in dank afgenomen

Controversiële wet Het parlement in Jakarta aanvaardde in hoog tempo een veelomvattende wet die het land uit de coronacrisis moet helpen. Critici zien een flinke verslechtering voor werknemers en milieu.

Leden van Indonesische vakbonden gingen dinsdag in Jakarta de straat op om te demonstreren tegen de nieuwe veelomvattende wet, die regelt dat ontslagvergoedingen omlaag gaan en investeerders makkelijker zaken kunnen doen.
Leden van Indonesische vakbonden gingen dinsdag in Jakarta de straat op om te demonstreren tegen de nieuwe veelomvattende wet, die regelt dat ontslagvergoedingen omlaag gaan en investeerders makkelijker zaken kunnen doen. Foto Muhammad Iqbal/Reuters

Drie dagen lang zouden vakbonden en milieuorganisaties de straat op gaan in hoofdstad Jakarta en andere delen van Indonesië. Dinsdag, woensdag en donderdag zouden in het teken staan van groot protest tegen een controversiële wet. Maar ineens was de landelijke politiek hen te snel af. Het parlement haalde de stemming een paar dagen naar voren, van donderdag naar maandagavond, en ging akkoord – weg spanningsopbouw.

Verspreid over het land gingen dinsdag nog wel stakingen door. In onder andere de steden Jakarta, Makassar en Surabaya gingen groepen de straat op, onder wie fabrieksarbeiders en studenten. Soms zaten ze op straat keurig op anderhalve meter afstand van elkaar, vaker stonden ze op een kluitje. De aangekondigde mensenmassa’s van tienduizenden demonstranten bleven uit. In Jakarta had de politie de grote wegen rond het parlement afgesloten.

Het gaat de demonstranten om een grote verzamelwet, een document van bijna duizend pagina’s, dat regels en bureaucratie moet versimpelen en meer banen moet creëren. Deze ‘omnibuswet’ is één van de belangrijkste projecten in de tweede zittingstermijn van de vorig jaar herkozen president Joko Widodo (59). Zijn grote doel is meer buitenlandse investeerders aan te trekken en zakendoen in Indonesië makkelijker te maken.

Door de coronacrisis en de stilvallende economie kreeg het wetsvoorstel ineens extra urgentie. Meestal kost het jaren om een wet erdoor te krijgen, maar ditmaal maakten de parlementariërs overuren en werkten ze door tijdens het reces. De omnibuswet heeft een enorme omvang: ze vervangt 79 bestaande wetten en meer dan 1.200 wetsartikelen.

Voor het gemak, zeggen tegenstanders, is aan inspraak over de wet niet al te veel aandacht besteed. Alleen vertegenwoordigers uit het zakenleven mochten meedenken. De nationale mensenrechtencommissie (Komnas HAM) stelde vast dat de omnibuswet tegen de grondwet ingaat, omdat die zulke ‘parapluwetten’ niet zou toestaan. Zij riep daarom het parlement op de hele wet naast zich neer te leggen en niet te behandelen.

Wirwar aan regels

Indonesië is berucht om zijn wirwar aan regels en wetten, die geregeld ook nog met elkaar in tegenspraak zijn. Dan biedt corruptie of omkoping vaak een uitweg. Natuurlijk is het op zich een goed idee die bureaucratische rompslomp te verminderen, schreef een groep internationale investeerders maandag op het laatste moment nog in een open brief aan de regering. Maar, waarschuwen ze ook, bestaande regels voor natuur- en milieubescherming moeten daar niet onder lijden. „We maken ons zorgen over de negatieve impact op milieubescherming”, staat volgens persbureau Reuters in hun verklaring.

Lees ook dit stuk over de Indonesische economie: Indonesisch wonder: nog lichte groei

Als voorbeeld noemen ze de bescherming van tropische regenwouden die gevaar loopt. Onder de nieuwe wet is het gemakkelijker om vergunningen voor grote projecten te krijgen. Soms zelfs zijn die vergunningen helemaal niet meer nodig. De overheid kan voortaan haalbaarheidsstudies doen, en studies over de impact op het milieu hoeven aan veel minder regels te voldoen. Verder geeft de overheid voortaan de mijnbouwvergunningen af, in plaats van lokale autoriteiten.

Ook voor werknemers heeft de wet grote gevolgen. „Catastrofaal”, noemt Amnesty International Indonesië de wet, en „in strijd met internationale sociale rechten”. In Indonesië is het, anders dan in buurlanden, vrij lastig om mensen in vaste dienst te ontslaan. Daar komt nu verandering in. Ontslagvergoedingen gaan omlaag en voor de minimumlonen komt een andere manier van berekenen die waarschijnlijk vaak op een verlaging neerkomt. Het maximaal toegestane aantal werkuren gaat omhoog, en het wordt mogelijk om voor een veel langere duur tijdelijke contracten af te geven.

Recessie

Het kabinet voert de coronacrisis op als reden om vaart te maken met de omnibuswet, en president Joko Widodo blijft de wet verdedigen. Maar volgens de vakbonden is het gevolg juist dat Indonesiërs alleen maar verder in de problemen komen.

De Indonesische economie maakt dit jaar waarschijnlijk voor het eerst sinds de grote Aziatische financiële crisis in 1998 een recessie door. De laatste jaren was rond de 5 procent economische groei zo’n beetje de standaard. Nu is de economie aan het krimpen, terwijl het kabinet aan het begin van de coronacrisis nog op lichte groei voor dit jaar hoopte. De miljoen extra banen die deze nieuwe wet moet opleveren, klinken ook nog heel ver weg. Vooralsnog verloren dit jaar juist miljoenen Indonesiërs hun baan.