De voorstelling ‘Laura H.’ door Toneelgroep Oostpool.

Foto Sanne Peper

Interview

‘Hoe je zelf naar de wereld kijkt, bepaalt hoe je Laura H. ziet’

Interview Nina Spijkers Met haar toneelbewerking van Laura H., het boek van Thomas Rueb over ex-Syriëganger Laura H., wil regisseur Nina Spijkers „een voorstelling maken die de behoefte om haar in een hokje te plaatsen aanklaagt en frustreert.”

„We gaan effe naar het kalifaat.” De opmerking van regie-assistent Emilie Pos zou in iedere andere context misschien aanleiding zijn om de autoriteiten in te lichten, maar hier is het simpelweg een lichtcue voor de technici. In Huis Oostpool in Arnhem werken cast en crew aan de theaterbewerking van Laura H., het bejubelde boek van NRC-redacteur Thomas Rueb over de gelijknamige Syriëganger. Regisseur Nina Spijkers zit er aan het eind van het creatieproces ontspannen bij (de eerste try-outs zijn al achter de rug) en daagt de spelers vooral uit om in het spel nog wat meer de extremen op te zoeken.

Nina Spijkers

Foto Ruud Pos

Spijkers, die vooral bekend staat om haar spannende bewerkingen van klassiek repertoire, werd door Toneelgroep Oostpool gevraagd om de regie van het project op zich te nemen nadat artistiek leider Marcus Azzini na beschuldigingen van grensoverschrijdend gedrag tot nader order zijn taken neerlegde. „Ik heb eerst het script opgevraagd, en ik wilde volledige vrijheid in het ontwikkelen van een regieconcept, zodat ik niet andermans voorstelling zou moeten regisseren. Toen ik het script las, was ik hooked. Ik zag de hele voorstelling al verschijnen en had een sterke intuïtie over de aanpak. Ik dacht: zoiets heb ik nog nooit gedaan, en ik hou er erg van om als regisseur uit mijn comfortzone te treden.”

Lees ook: Laura H. doet haar verhaal: ‘Vertrekken was de grootste fout van mijn leven’

Wat sprak je er zo in aan?

„Ik zag een kans om iets dat heel documentair en daarmee vrij rationeel van aard is een gevoel mee te geven, en een bepaalde theatraliteit. Toen ik het boek las en de podcasts luisterde, bleef Laura H. voor mij toch ongrijpbaar in het waarom van haar keuzes. Ik voelde een sterke behoefte om haar helemaal te doorgronden, en ik vroeg me af: waarom eigenlijk? Waarom willen we haar vastpinnen en categoriseren? Geeft ons dat een gevoel van veiligheid? Ik wilde een voorstelling maken die de behoefte om haar in een hokje te plaatsen, aanklaagt en frustreert. Ik wilde een overdaad aan perspectieven laten zien. Ook op Thomas Rueb trouwens: hoe hebben de gesprekken met Laura H. hem beïnvloed? In het stuk moet hij zichzelf steeds herinneren aan de verhoudingen, omdat hij zich in haar verhaal dreigt te verliezen.”

Hoe verwerk je die meerlagigheid in de voorstelling?

„We werken met een veelheid aan speelstijlen. Sommige scènes worden realistisch gespeeld, bijna documentair, terwijl we op andere momenten overdrijving of vervreemding opzoeken. Als Laura haar man Ibrahim bijvoorbeeld verleidt om hem over te halen terug naar Nederland te vluchten, dan speelt ze dat deels naar de camera, alsof ze ook het publiek verleidt om aan haar kant te staan. Sowieso benadrukken de aanwezigheid van de camera op rails en de schermen die het decor vormen het feit dat we naar een projectie van Laura H. kijken: hoe je zelf naar de wereld kijkt, bepaalt hoe je haar ziet. Ik hoor nu tijdens de try-outs dan ook het liefst van het publiek dat ze dachten dat ze grip op het verhaal van Laura H. hadden, maar door de voorstelling weer helemaal in verwarring zijn gebracht.”

Lees ook hoe de vader van Laura H. haar terugkreeg uit het kalifaat

Ik kan me voorstellen dat zo’n aanpak ook valkuilen heeft – doe je wel recht aan het verhaal als je álle perspectieven op Laura H. gelijkwaardig naast elkaar laat bestaan?

„Ik heb niet gezegd dat ze gelijkwaardig naast elkaar bestaan, wij maken natuurlijk ook keuzes. We baseren ons, ook in de scènes die de theatrale overdrijving opzoeken, zo veel mogelijk op bestaande bronnen. En het is heel belangrijk voor dit proces dat iedereen die erbij betrokken is, meedenkt en mee discussieert, zodat het stuk niet alleen maar op mijn beperkte blik gebaseerd is. Wat daarbij enorm helpt, is dat we met twee casts werken, vanwege het risico dat een van de acteurs ziek wordt. Dat is enorm leerzaam, omdat je als regisseur twee verschillende interpretaties en belichamingen van ieder personage aangeboden krijgt, en dat past precies bij de fluïditeit van de waarheid die we in de voorstelling najagen.

„Eigenlijk is voor mij de paradox dat ik denk dat we ons in deze tijden heel duidelijk over zaken als racisme, seksisme en klimaatverandering moeten durven uitspreken, maar we met die stelligheid soms uit het oog verliezen dat er ook andere waarheden zijn. Mijn werk is een poging daar een balans in te vinden.”

Laura H. gaat op 9/10 in première in het Stadstheater van Arnhem. Tournee t/m 24/12. Inl: toneelgroepoostpool.nl