EU koopt surveillancedrones voor Wit-Rusland

Litouws contract Terwijl Wit-Russische ordetroepen met keiharde hand protesten tegen president Loekasjenko de kop indrukten, kreeg zijn regime door de EU gefinancierde surveillancedrones.

Foto van betogers in Wit-Rusland gemaakt met een drone (niet de drones die de EU heeft gekocht voor de Wit-Russische overheid.
Foto van betogers in Wit-Rusland gemaakt met een drone (niet de drones die de EU heeft gekocht voor de Wit-Russische overheid. Foto AFP

Aandachtig kijken de Wit-Russische rechercheurs naar hun nieuwste aanwinst: vijftien spiksplinternieuwe surveillancedrones. Op foto’s die de Wit-Russische Staatscommissie voor Forensische Wetenschap half september verspreidde, zweeft een exemplaar op enkele meters voor de neuzen van de agenten. In een begeleidend schrijven toont kolonel Andrej Rasjtsjoepkin, hoofd van de forensische onderzoeksafdeling, zich content. De drones zullen een „aanzienlijke” bijdrage leveren aan het „onderzoeken van plaatsen delict”, en daarmee aan de „versterking van de openbare veiligheid”.

Kolonel Rasjtsjoepkin mag de Europese Unie bedanken. Die betaalde namelijk voor de drones, zo ontdekte nieuwssite EUobserver. De Europese buitenlanddienst, onder leiding van Josep Borrell, ondersteunt met aanzienlijke geldbedragen allerhande projecten om de betrekkingen met buurlanden van de Unie te versterken. Als onderdeel van een van die projecten kochten EU-lidstaten Litouwen en Letland onlangs voor naar schatting 15.000 euro aan drones, om die vervolgens weer aan Wit-Rusland te geven. Op 16 september overhandigde de Litouwse politie persoonlijk de apparaten in Minsk.

Verplichtingen van Litouwen

Op dat moment waren Wit-Russische ordetroepen al ruim een maand bezig om met keiharde hand protesten tegen het regime van president Loekasjenko de kop in te drukken. Betogers werden opgepakt, in elkaar geslagen, gemarteld en verdwenen soms spoorloos. De EU heeft dat optreden scherp veroordeeld en – na lang dralen – sancties ingesteld. De protesten, en het harde optreden van de autoriteiten daartegen, gaan echter nog steeds door en tegenstanders van het regime zeggen te vrezen dat de autoriteiten de nieuwe drones tegen hen zullen inzetten: foto- en video-opnames zouden kunnen worden gebruikt om betogers te identificeren en hen op te sporen.

Litouwen, dat de drones bezorgde, speelde zelf een hoofdrol bij het aanzwengelen van de Europese druk op Minsk en bood onderdak aan tal van Wit-Russische oppositieleiders die hun thuisland moesten ontvluchten. Dat uitgerekend dat land de drones afleverde, temidden van het neerslaan van protesten, was helaas een uitvloeisel van „contractuele” verplichtingen, aldus Litouwen.

De Europese buitenlanddienst stelt in een reactie tegen EUobserver dat de drones vanwege hun „technische specificaties” niet gebruikt kunnen worden voor identificatie van personen. De drones zijn uitgerust met een 48 megapixel-camera en kunnen 4K-video’s schieten op basis van 240 beelden per seconde. Ze hebben een maximaal bereik van zes kilometer en kunnen ruim een half uur vliegen. Ze vallen daarmee onder de huidige Europese regels voor goederen die zowel civiel als militair gebruikt kunnen worden, niet onder een exportverbod.

Niet gerust

Onder de afspraken die met Wit-Rusland zijn gemaakt over de levering, zou persoonsidentificatie ook niet eens niet mogen, zegt de dienst verder. De drones mogen louter worden ingezet bij bijvoorbeeld „grote calamiteiten en natuurrampen”. Toch lijkt ook de buitenlanddienst er niet helemaal gerust op. Die zegt de zaak komende tijd scherp in de gaten te zullen houden. Op basis van „informatie van de Litouwse autoriteiten” zegt de dienst overigens wel dat de apparaten tot nu nog niet zijn ingezet.

Volgens de Staatscommissie voor Forensische Wetenschap zullen de drones worden ingezet voor onderzoek naar „door de mens veroorzaakte en natuurlijke ongevallen, verkeersongevallen en het zoeken naar mensen in het bos”. De nieuwe apparatuur zal niet alleen in de hoofdstad worden gebruikt, maar ook in de steden Vitebsk en Grodno, aldus de commissie. Daar werd afgelopen maanden ook grootschalig gedemonstreerd.

Lees ook: Van ‘Verandering’ tot ‘Strijders van het Licht’ - soundtrack van een Wit-Russische protestzomer