Opinie

Hoe je banen verliest met overheidssteun

Menno Tamminga

Je moet maar durven. FNV Spoor zinspeelt op acties omdat haar leden de reorganisatieplannen van NS massaal afwijzen. Beetje wereldvreemd, toch? NS is een staatsbedrijf. NS en de andere openbaarvervoerbedrijven is compensatie toegezegd (die nog niet is betaald) voor gemiste inkomsten omdat reizigers, mede op last van de overheid, thuis werken.

Wordt dat staken tegen halflege treinen?

Lees ook deze achtergrond over NS en KLM: Bij het hybride staatsbedrijf is de reddende engel de baas

Bonden en werknemers bij NS zijn niet de enige die hun wereld zien kantelen en bang zijn dat ze wegglijden in een smartelijke toekomst. Bij KLM zag je de laatste weken vergelijkbare reflexen. De vakbonden zijn nijdig en op het laatste moment akkoord gegaan met versoberde arbeidsvoorwaarden. Kostenvermindering was een eis van het kabinet voor 3,4 miljard euro overheidssteun.

Nog meer arbeidsonrust: Tata Steel IJmuiden. Bonden en ondernemingsraad liepen vorige week weg uit sociaal overleg. Ook hier speelt banenverlies. Maar menigeen in IJmuiden ziet de crisis ook als kans. Meer zelfstandigheid tegenover eigenaar Tata. Steun van de overheid voor verduurzaming.

KLM, NS en Tata Steel IJmuiden zijn totaal verschillend, maar ze hebben meer gemeen dan onrustig personeel. Ze hebben grote kapitaalgoederen: vliegtuigen, treinen en fabrieken. Ze zijn grote werkgevers, samen zo’n 60.000 werknemers. Goeie pensioenen. Vaste arbeidscontracten. De organisatiegraad van werknemers in vakbonden is hoog. Dat geeft macht.

Er zijn soms transfers. Roel Berghuis, bestuurder van FNV Metaal bij Tata, was dat eerder ook bij NS. Marjan Rintel, sinds 1 oktober bestuursvoorzitter van NS, werkte bij KLM.

En het meest ingrijpende in deze economische crisis: ze moeten het alle drie hebben van overheidsgeld. NS is een staatsbedrijf, KLM is als gevolg van de steun een hybride staatsbedrijf (deels particulier, deels overheid) en Tata IJmuiden werkt met ambtenaren van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat aan plannen voor vergroening van de staalproductie. Plus staatssteun?

Bij KLM en NS staan de bonden met de rug tegen de muur. Het kolossale verlies aan klanten leidt onherroepelijk tot krimp in de vervoerscapaciteit. En dus in banen. Hun vergrijzend werknemersbestand is handig. Pensionering en vrijwillig vertrek reduceren gedwongen ontslagen.

Onderhandelen met je rug tegen de muur is ondankbaar werk. Je kunt niet winnen. Maar je laat de directie en indirect de nieuwe politieke financiers in Den Haag wel zien dat je tot het uiterste wilt gaan. Die moeten niet denken dat je meteen bij het kruisje tekent. Bovendien moeten de afzonderlijke bonden bij KLM en NS elkaar ook in de gaten houden. Ze vertegenwoordigen bij KLM bijvoorbeeld specifieke functies (piloten, grond- en cabinepersoneel) met specifieke eisen. Ze zijn elkaars bondgenoot, maar ook elkaars concurrent.

De onderhandelingen op bedrijfsniveau zijn ook wat de ‘polder’ graag ziet. Dan bepaalt de situatie in een bedrijf(stak) hoeveel beter of slechter de arbeidsvoorwaarden worden. En als dat ontspoort met excessieve eisen? Dan moet iemand in Den Haag maar ingrijpen.

Bij KLM en NS speelt nog een factor, eentje van algemene aard: capitulatie voor de crisis. Het zonnige perspectief van de economische piek van begin dit jaar is weggerukt. Werkloosheid stijgt. Onderhandelingsmacht is omgeslagen in onmacht. De verdoving van de overheidssteun raakt uitgewerkt. Steeds meer werknemers en zelfstandigen voelen de pijn van de crisis. Hoe reageren ze daarop in deze pandemie? Strijdbaar. Of juist murw. Of als proteststemmer op 17 maart 2021? Niemand weet het.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.