Reportage

De koster in Staphorst is teleurgesteld

Corona en de kerk De honderden kerkgangers tijdens de kerkdiensten zondag in Staphorst leidde tot maatschappelijke en politieke woede. De koster begrijpt er niets van. „Wij hebben alles volgens de regels gedaan.”

Bij de Hersteld Hervormde Gemeente in Staphorst mogen voortaan nog maar maximaal dertig kerkgangers naar binnen, in plaats van zeshonderd.
Bij de Hersteld Hervormde Gemeente in Staphorst mogen voortaan nog maar maximaal dertig kerkgangers naar binnen, in plaats van zeshonderd. Foto Piroschka van de Wouw

De koster is teleurgesteld. „Wij hebben ons verbaasd over wat er allemaal op ons af is gekomen”, zegt Klaas Kisteman van de Hersteld Hervormde Gemeente Staphorst. Zondag sprak half Nederland schande van de grote toeloop aan kerkgangers in de Overijsselse gemeente. „Ik heb mails gekregen van vreemde mensen die mij kanker toewensen.”

En dat terwijl de kerk zich volgens de koster keurig aan de regels heeft gehouden. „Ik kan me de frustratie bij mensen voorstellen dat sport, theater en horeca veel minder mensen mogen toelaten dan kerken. Maar wij hebben alles volgens de regels gedaan.”

Ja, er zaten misschien zeshonderd gelovigen in de kerk, zondag. Maar wel op veilige anderhalve meter afstand van elkaar, zegt Kisteman, in een gebouw dat normaliter ruim tweeduizend bezoekers kan bergen, en bovendien verspreid over kerk en twee bijgebouwen met een live video verbinding. Kisteman: „De mensen zijn via zeven verschillende ingangen naar binnen gekomen. Ze hebben hun handen ontsmet. Er was een team van vijftien mensen die bezoekers hun vaste, gereserveerde plaats hebben gewezen.”

Lees meer over de kritiek op de kerkdiensten in Staphorst zondag

Liederen zijn er ook gezongen. „Dat kan goed want we beschikken over een optimaal ventilatiesysteem.” Besmettingen met corona zijn er zeker in Staphorst. Kisteman: „Maar die besmettingen zijn niet terug te voeren op een kerkdienst. Ik heb dat zelf onderzocht.” In de supermarkt in het dorp ziet hij geregeld mensen die hun winkelwagentje niet ontsmetten. „Dat zijn mensen die niet bij ons naar de kerk gaan.”

Wrang

Het is wrang, vinden ze in Staphorst, dat uitgerekend hun prima verlopen kerkdiensten aanleiding zijn geweest voor de afspraak dat kerken het maximum aantal bezoekers tot dertig gaan reduceren. Even veel als ook in seculiere zalen wordt toegestaan. „We gaan ons beraden”, zegt voorzitter Klaas Dunnink van de kerkvoogdij van de kerk in Staphorst. „Dit nieuws overvalt ons.” Net als de koster is ook hij getroffen door de kracht van de publieke opinie. „Dit is dus wat er gebeurt als het publiek iets vindt, de pers er bovenop springt, en de minister door de knieën gaat.”

De kerk in Staphorst behoort niet tot de Protestantse Kerk. De protestanten houden zich in het algemeen „heel streng” en „zorgvuldig” aan de richtlijnen van overheid en RIVM, zegt een woordvoerder. „Er zijn ook nauwelijks besmettingen terug te voeren op het kerkbezoek.” Het is dan ook „met pijn in het hart, maar overtuigd van het belang van deze dringende adviezen”, dat de organisatie de kerken adviseert de nieuwe richtlijn ter harte te nemen. In een verklaring stelt directeur Jurjen de Groot van de Protestantse Kerk in Nederland: „Het is verschrikkelijk jammer dat de ruimte die er was om kerkdiensten te houden weer wordt beperkt. Het stijgende aantal besmettingen speelt hierin mee, maar helaas ook de beeldvorming die afgelopen dagen rond de kerk is ontstaan.” Ook de rooms-katholieke kerk heeft uitgebreide protocollen om tijdens kerkdiensten het coronavirus buiten de deur te houden. Zo is samenzang verboden. De bezoekersaantallen zijn teruggelopen, wel zijn er ineens veel meer volgers van livestreams van kerkdiensten, en van kerkdiensten op de televisie.

Gesloten abdij

Dat de kerken zich zorgvuldig aan de regels houden, is ook de indruk van Paul van Geest, hoogleraar kerkgeschiedenis aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam en de Tilburg University. Hij noemt als voorbeeld de benedictijner abdij in het Limburgse Vaals, dat al tijdens de eerste coronagolf zijn deuren sloot. Dat belijders van een godsdienst zich niet aan regels van een wereldse overheid zouden hoeven houden, noemt Van Geest is dit geval een misvatting. „De maatregelen hebben niets met de vrijheid van godsdienst te maken. Dit gaat over hygiëne en daar moeten ook gelovigen hun verantwoordelijkheid in nemen. Kerkgangers vormen een potentieel gevaar voor andere mensen met wie ze in de supermarkt of op de korfbalvereniging in contact komen.”

Lees ook ons onderzoek over hoe kerken omgaan met het coronavirus

Waarom de overheid dan aanvankelijk voor kerken een uitzondering heeft gemaakt? „Dat is inderdaad curieus. Ik verklaar het uit de koudwatervrees die ambtenaren vaak hebben als het om religie gaat.”

Intussen heerst maandag verwarring in kloosters en abdijen. Mogen de religieuzen met de huidige maatregel niet langer met meer dan dertig bewoners samenkomen? „Dat zou verschrikkelijk zijn”, zegt zuster Agnes Vos, algemeen overste van de Congregatie van de Zusters van Liefde in het Noord-Brabantse Schijndel. Tijdens de eerste coronagolf lieten tien zusters het leven. Vos: „Wij zingen niet, maar we bidden nu wel met 71 zusters in de kapel. We zitten op stoelen die anderhalve meter uit elkaar staan.” Buitenstaanders komen er al niet meer in en binnen houdt men zich „zorgvuldig” aan de regels, zegt Vos. „Ook tijdens maaltijden in de eetzaal eten we in groepen.”

Moskeeën dicht

In moskeeën wordt niet gezongen zoals in kerken. Dat scheelt wellicht al iets. Maar toch, moskeeën zijn net als kerken potentiële besmettingshaarden, omdat er veel mensen bij elkaar komen. Nadat Femke Halsema, voorzitter van de veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland en burgemeester van Amsterdam, dringend adviseerde niet meer dan dertig mensen tegelijk binnen te laten en aanwezigen een mondkapje te laten dragen, meldden verschillende Amsterdamse moskeeën dat ze voorlopig dicht gaan. Anderen, zoals de Blauwe Moskee, schrapten alleen het vrijdagmiddaggebed. Daar komen traditioneel de meeste mensen op af. Doordeweeks kunnen bezoekers nog wel bidden, met mondkapje en niet meer dan dertig mensen.

In Rotterdam en omstreken blijven de moskeeën vooralsnog open, maar er zijn strikte maatregelen, zegt Mohamed Bouimj, directeur van SPIOR, de koepel van islamitische organisaties in Zuid-Nederland. Hoeveel mensen er naar binnen mogen, hangt af van de grootte van de moskee , zegt hij. „Maar de anderhalve meter afstand wordt bewaard.” Bij vrijwel alle moskeeën staan vrijwilligers voor de deur om toezicht te houden, zegt hij. „Bij grotere moskeeën loopt iemand mee om de plaats te wijzen.”

Moskee de Middenweg in Rotterdam gaat terug naar dertig man, zegt Jacob van der Blom. Voor zijn moskee is dat relatief makkelijk, want hij werkt met een toegangsapp. Mensen die willen komen bidden, moeten zich aanmelden. „Die stel je gewoon in op maximaal dertig, en vol is vol.” Wel wordt de vrijdagmiddagpreek in twee sessies gehouden, zodat totaal zestig mensen welkom zijn. „We hebben een jong publiek”, zegt Van der Blom. “Dat is ons voordeel. Moskeeën waar veel ouderen komen moeten nóg voorzichtiger zijn dan wij.”

Het klopt, zegt Mohamed Bouimj van SPIOR, dat er in de regio Rijnmond verschillende besmettingshaarden waren terug te voeren naar bijeenkomsten binnen de islamitische gemeenschap. De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb sprak de moslims er specifiek op aan. „Maar dat”, zegt Bouimj, „ging om trouwfeesten en familiebijeenkomsten. Bij mijn weten zijn moskeeën geen besmettingshaard geweest.”

Eigen bidkleed mee

Lees meer over besmette moskeebezoekers in Den Haag: ‘Onzin dat onze moskee verzegeld was’

Dat gebeurde wel tijdens de eerste coronagolf in Den Haag. Toen raakte bezoekers van enkele Haagse moskeeën besmet tijdens moskeebezoek in de ramadan, er overleed zelfs een moskeeganger. Verschillende moskeeën sloten daarop hun deuren, waaronder de Surinaamse Al Madinah Moskee. Die moskee is sinds eind augustus weer open, maar hanteert zeer strenge maatregelen, zegt een woordvoerder. Iedereen moet eigen bidkleed mee brengen, een mondkapje dragen, schone sokken aantrekken, een tas meenemen om de schoenen in op te bergen die worden uitgetrokken tijdens het gebed. De moskee laat slechts twintig mensen tegelijk binnen, de imam mee gerekend. Maar de schrik zit er nog goed in: „Het aantal mensen is nog niet boven de vijftien uitgekomen”. Voor zover bekend gaan er vooralsnog geen Haagse moskeeën dicht.