Profiel

Wat kan Frank de Boer leren van zijn buitenlandse jobs?

Bondscoach Frank de Boer Frank de Boer leidt vandaag zijn eerste training als bondscoach. Hij werd lange tijd gezien als meest veelbelovende Nederlandse trainer, maar in het buitenland oogstte hij weinig succes. Wat ging er mis? „Zijn kracht is misschien ook zijn zwakte.”

Boven: Frank de Boer begroet de fans van Atlanta United vóór het duel met Orlando City SC. Onder: De Boer voor het duel met FC Cincinnati. Foto’s Carmen Mandato en Rich von Biberstein/Getty Images
Boven: Frank de Boer begroet de fans van Atlanta United vóór het duel met Orlando City SC. Onder: De Boer voor het duel met FC Cincinnati. Foto’s Carmen Mandato en Rich von Biberstein/Getty Images

Geboren vakman, groot geworden met de leermeesters Johan Cruijff, Louis van Gaal en Guus Hiddink. Gevormd bij Ajax, de club waar hij de helft van zijn leven werkte, als speler en later als coach. Lang gezien als de meest veelbelovende Nederlandse trainer van zijn generatie. „Als ik naar Frank de Boer kijk, zie ik iemand die het trainerschap van nature in zijn vingers heeft”, zei Marco van Basten eens.

De vier landstitels in vijfenhalf jaar bij Ajax, begin vorig decennium, legden het fundament onder zijn trainersloopbaan. Onverstoorbaar ging hij te werk, terwijl op de achtergrond een bestuurlijke machtsstrijd woedde. De selectie werd door het zuinige beleid van de directie steeds schraler, maar prestatiecoach De Boer bleef leveren, al was het in Europees verband mager.

Hoe langer hij er zat, hoe luider de kritiek op zijn ‘saaie’ en ‘voorspelbare’ speltype. Het eindigde bitter bij Ajax, met de verloren landstitel op de slotdag bij De Graafschap, mei 2016. De Boer zat kapot in de spelersbus, linkerhand voor zijn ogen. Onuitwisbare beelden.

Maar knip die weg en je zag nog altijd een toptrainer in ontwikkeling – jong, ambitieus en gehard. Klaar voor het buitenland. Nu, vier jaar verder, is de realiteit weerbarstiger. Na drie keer zijn contract niet te hebben uitgediend bij buitenlandse clubs, Atlanta United als laatste, keerde hij in augustus beschadigd terug naar Nederland.

Zijn geluk was dat hij op het juiste moment beschikbaar was voor de functie van bondscoach, als opvolger van Ronald Koeman. Maandag, als Oranje bijeenkomt in Zeist, leidt De Boer (50) zijn eerste training. Woensdag zit hij voor het eerst op de bank, bij een oefenwedstrijd tegen Mexico. Missie: het EK volgende zomer, gevolgd door het WK 2022.

Wat zijn de lessen uit zijn buitenlandse periodes? Uit gesprekken met zestien betrokkenen, onder wie voormalig stafleden en spelers, ontstaat het beeld van een coach die soms struikelt over zijn eigen zelfverzekerdheid en principes. Een trainer ook, die moet leren een betere manager te zijn. Meer delegeren, soms flexibeler zijn en de gemoedstoestand rond een ploeg beter aanvoelen – en aansturen.

Frank de Boers avonturen in het buitenland doorgelicht.

Lees ook: De Boer kon Oranje niet weigeren

Internazionale – 84 dagen

Stadio Giuseppe Meazza schudt en trilt, op een zondagavond in Milaan, september 2016. Fans huilen van geluk, medewerkers van de media-afdeling van Internazionale dansen op de tafels van de perstribune. Voor het eerst in jaren is Juventus thuis verslagen. Frank de Boer wordt omhelsd door zijn assistenten, Orlando Trustfull en Michel Kreek. Voor even is hij, de nuchtere Hollander uit Grootebroek, een grote meneer in Milaan.

Un grande complimento per la squadra”, zegt De Boer op de persconferentie in zijn beste Italiaans – hij volgt een taalcursus. Na het duel dineren de staf en selectie in het gezelschap van de nieuwe Chinese eigenaar Zhang Jindong in een toprestaurant in Milaan. Zhang toont zijn waardering, door dure Chinese likeur te laten schenken.

De Boer is een complexe club ingestapt, met een web aan ondoorzichtige belangen en krachten. „Je moet bij Inter politiek geschoold zijn om stevig aan het roer te blijven”, zegt David Endt, als fan bekend met de Italiaanse club, en als voormalig team- en perschef van Ajax een goede bekende van De Boer. Wanneer die hem belt om informatie in te winnen over Inter, zegt Endt: „Prachtige job, maar het is ook een hell of a job.”

De voorbereiding is rommelig, omdat De Boer pas kort voor het seizoen wordt aangesteld als opvolger van de ontslagen Roberto Mancini. Er is nauwelijks tijd om zijn speelwijze, verzorgd voetbal gericht op balbezit en controle, in te passen. Terwijl hij ambitieuze plannen heeft. Hij wil „de hele structuur van de club veranderen”, omdat ze al jaren niks meer hebben gewonnen, zal hij later zeggen.

De Boer als trainer van Internazionale (2016). Foto Filip Singer/EPA

De Boer is „misschien wat naïef geweest”, gelet op de zwaarte van deze klus, en „heeft onderschat hoe complex de situatie bij Inter was”, zegt Endt. Hij komt direct onder enorme druk te staan door tegenvallende resultaten.

De kracht van De Boer is dat hij overtuigd is van zijn voetbalvisie, zegt de Italiaan Michele Santoni, die als video-analist onder De Boer werkte bij Ajax en Inter. Tegelijkertijd is „zijn kracht misschien ook zijn zwakte”, denkt hij. „Hij was zo zelfverzekerd over zijn aanpak bij Ajax. Misschien had hij dat bij Inter iets minder moeten zijn en zich meer moeten aanpassen.”

Met een verdeelde spelersgroep vol vedetten en een grillige clubleiding die bovendien over zijn schouders meekijkt, is Inter een bijna onmogelijke job voor De Boer. Op een dag worden zijn trainingen ineens opgenomen, om de eigenaren in China live mee te laten kijken. Als De Boer om opheldering vraagt, wordt hem aangeraden het maar te accepteren, om gedoe te voorkomen.

‘Inter, schaam je je niet?’, kopt La Gazzetta dello Sport, als de club zich thuis blameert in de Europa League tegen het Israëlische Hapoel Be’er Sheva. De overwinning op Juve geeft daarna nog wat lucht. Maar na veertien duels, waarvan hij er zeven verliest, wordt De Boer ontslagen. Een onvermijdelijk einde van een onmogelijk huwelijk. Inter staat dan twaalfde in de Serie A.

„Ik had te maken met een verrotte groep, maar mocht bepaalde spelers er niet uitgooien. Daarin had ik het gaspedaal misschien wat harder moeten indrukken”, zegt De Boer later, terugblikkend in het AD. „Als je een kentering wilt veroorzaken, moet je zulke dingen in het begin voor elkaar krijgen. Misschien wilde ik te veel een allemansvriend zijn.”

Crystal Palace – 77 dagen

Het begint mooi, in de vroeger zomer van 2017, op Ibiza. Met zijn jacht zoekt Steve Parish, voorzitter van Crystal Palace, De Boer op tijdens diens vakantie op het Spaanse eiland. In hem ziet Parish een jonge, vooruitstrevende coach, met wie de traditionele Premier League-club uit Zuid-Londen moet doorgroeien naar een stabiele middenmoter. De Boer ligt goed in Engeland, in zijn eerste jaren bij Ajax polste Liverpool hem al eens, en later Tottenham Hotspur.

De Boer is op dat moment vrij en de plannen van Parish klinken goed. Crystal wil af van het behoudende kick and rush-voetbal waarmee ze ieder jaar ternauwernood in de Premier League blijven. Doel is attractiever voetbal én eerder in het seizoen zeker zijn van lijfsbehoud. Met veel enthousiasme legt De Boer uit wat zijn filosofie is, wat voor spelers daarbij passen, hoe hij wil gaan trainen, met meer intensiteit. Zijn boodschap: dit alles kost even tijd, maar daarna krijg je het soort voetbal dat je graag wilt.

„Hij wil spelen met zijn teams zoals hij vroeger zelf speelde”, vertelt Ryland Morgans, performance director onder De Boer bij Crystal Palace. „Hij wil domineren, via balbezit en van daaruit kansen creëren.” Morgans, die samenwerkte met onder anderen Guus Hiddink en Jürgen Klopp, prijst De Boer. „Hij heeft een fantastisch voetbalbrein, een van de beste van de mensen met wie ik gewerkt heb.”

De Boers voorganger Sam Allardyce hanteerde een directere voetbalstijl, vanuit een strakke organisatie. Morgans: „Daarom was De Boers speelstijl een grote culturele en tactische verandering.” Nu terugkijkend zegt Morgans dat wat De Boer tactisch vroeg van de ploeg „moeilijk was voor sommige spelers” en dat die manier van spelen „misschien geen perfecte fit was”.

Crystal Palace wilde vooruit, wilde spannender voetbal, maar de selectie kon het niet aan, zegt John Salako, voormalig speler en trainer bij Crystal Palace en tegenwoordig tv-analist. „Hij probeerde ideeën te implementeren en een tactisch bewustzijn, die de spelers boven het hoofd gingen. Palace is altijd een pragmatische, dogmatische club geweest.”

Een van de zaken waar de Boer volgens Salako tegenaan liep, was dat de spelers technisch gezien niet het niveau hadden dat hij gewend was. „Mede daardoor verloor hij al snel de controle over de kleedkamer en vervreemdde hij zich van de spelers.”

Fotografen hebben oog voor De Boer in zijn periode bij Crystal Palace (2017). Foto Alex Livesey/Getty Images

De Boer debuteert rampzalig, met een 3-0 thuisnederlaag tegen het gepromoveerde Huddersfield Town. Belangrijk detail: spits en talisman Wilfried Zaha ligt er enkele weken uit door een blessure, waardoor de ploeg nauwelijks meer tot scoren komt.

Wat De Boers positie niet helpt is dat hij de Ier Damien Delaney, een invloedrijke speler die ook close is met voorzitter Parish, uit de selectie zet en bij de jeugd laat trainen. Delaney voelt zich vernederd en zoekt bondgenoten in zijn strijd met De Boer. Illustratief voor de verziekte sfeer is dat uitlekt hoe de coach bij trainingen zijn fluwelen traptechniek zou showen. Het wordt door spelers als arrogant ervaren – terwijl De Boer volgens insiders slechts wil demonstreren dat je alleen verder komt met hard werken en oefenen.

Tegelijkertijd frustreert het De Boer dat niet de spelers worden gehaald die bij zijn filosofie passen. Hij verliest snel steun. Vier competitieduels, vier nederlagen, nul doelpunten – nooit eerder vertoond op het hoogste niveau in Engeland. Al voor zijn laatste duel bij Burnley zou zijn besloten dat hij weg moest. „Worst manager in the history of the Premier League”, bitst José Mourinho het jaar erop, na kritiek van De Boer op hem.

„Je hebt goede managers en goede coaches”, zegt Salako. „Veel topmanagers coachen niet. Ze hebben goede coaches die coachen en zij managen. Ze motiveren, krijgen de spelers aan boord. Ik denk dat Frank alles probeerde te doen, waardoor niets helemaal lukte.”

Atlanta United – 557 dagen

8 mei 2019. Hard gejuich klinkt in de kleedkamer van het Mercedes-Benz Stadium, de imposante thuishaven van Atlanta United. Een paar uur voor het competitieduel in de Noord-Amerikaanse Major League Soccer (MLS) tegen Toronto FC, kijkt de selectie van Atlanta de halve finale van de Champions League tussen Ajax en Tottenham Hotspur.

Als de Braziliaanse aanvaller Lucas Moura van de Spurs in de slotseconden de 2-3 maakt, en Ajax uitschakelt, hoort Atlanta-coach Frank de Boer het uitbundige gejoel. Voor een deel is dat tegen hem gericht als voormalig Ajax-grootheid, schrijft sportsite The Athletic later.

Het was niet „kwaadaardig”, eerder „een pesterijtje”, zegt toenmalig Atlanta-aanvoerder Michael Parkhurst nu desgevraagd. Al zat er bij de Zuid-Amerikaanse spelers, die in belangrijke mate de sfeer bepalen bij Atlanta, wel „een randje aan”. Parkhurst: „Die maakten het persoonlijk tegen hem gericht, en tegen de [Nederlandse] staf. Er klonk een gebrek aan respect in door.”

De Boer begint januari 2019 bij Atlanta, een nieuwe, ambitieuze club, die dan pas twee jaar uitkomt in de MLS en in 2018 verrassend kampioen is geworden. Onder De Boer wil Atlanta verder groeien. Hij moet meer jeugd laten doorstromen en voor dominant en aanvallend voetbal zorgen.

Maar de eerste problemen dienen zich al snel aan. Het idee om het op Johan Cruijff geïnspireerde totaalvoetbal bij Atlanta in te voeren, is in theorie misschien aardig, maar in werkelijkheid lastig. De ploeg is gebouwd rond verschillende Zuid-Amerikaanse sterspelers, zoals de Venezolaanse aanvaller Josef Martinez. Onder De Boers voorganger, de populaire Argentijn Tata Martino, werd een agressieve, zeer aanvallende speelstijl gehanteerd, waarbij deze spelers veel vrijheid kregen.

De Boer wil wedstrijden meer controleren, minder doelpunten incasseren en legt in trainingen daarom óók de nadruk op verdedigende discipline. Dat leidt tot frictie en kritiek van voornamelijk Zuid-Amerikaanse spelers in de media. „Er is veel veranderd, in de manier waarop de club speelt, en we vinden het niet leuk”, zegt de Argentijnse verdediger Leandro González Pirez juli 2019.

„Frank zat in een moeilijke positie vanaf dag één”, zegt Parkhurst nu. „Het wekte bij sommige jongens irritatie dat hij zich op de defensieve tactieken richtte. Zo van: dit is niet wie wij zijn, wat wij doen.” Een culturele schok – al wil De Boer eigenlijk alleen dat de ploeg beter vanuit de organisatie gaat spelen.

Bij Atlanta United bedankt De Boer de fans na afloop van het duel met FC Cincinnati (2020). Foto Rich von Biberstein/Getty Images

In 2019 zitten er acht Zuid-Amerikanen in de selectie, De Boer is in alles het aanspreekpunt omdat hij als enige staflid Spaans spreekt. „Voor Frank was het heel belangrijk dat hij dat groepje aan zijn kant kreeg”, vertelt voormalig Atlanta-speler Kevin Kratz. „We waren van hen afhankelijk, vanwege hun individuele kwaliteiten. Als zij alles voor je over hebben, kom je als coach een heel eind. Maar ik denk dat Frank dat niet helemaal door had. Er was geen klik. Onder hem speelden de meeste spelers onder hun kunnen.”

De temperamentvolle Josef Martinez loopt enkele keren boos weg van trainingen – al gebeurde dat ook onder De Boers voorganger. Kratz, een Duitser, denkt dat het de Zuid-Amerikaanse spelers ontbrak aan individuele begeleiding. „De Boer was niet gedetailleerd genoeg voor hen. Ik heb vroeger tegen de jeugd van Ajax gespeeld. Die jongens kunnen bijna op elke positie spelen omdat ze goed onderricht zijn. Maar de spelers uit Zuid-Amerika zijn niet zo opgeleid.”

De Boer laat zijn bekritiseerde gecontroleerde speelstijl halverwege 2019 deels los en geeft spelers meer vrijheid. Het heeft effect. Twee bescheiden prijzen worden gewonnen – de Campeones Cup en de US Open Cup. Een deceptie is de uitschakeling in de halve finale van het MLS-kampioenschap.

Dat De Boer zich meerdere keren ondiplomatiek uitlaat in de media, ondermijnt zijn positie verder. Atlanta-fans noemt hij kort na zijn komst „een beetje verwend”, en in The Guardian betoogt hij dat een gelijkschakeling van salarissen van mannen en vrouwen in het voetbal „belachelijk” is – een gevoelig punt in de Verenigde Staten. Aanwinst Pity Martinez noemt De Boer „een gevaar” voor het team, nadat die in een duel fouten maakt.

Lees ook: Rustige baan, relatief laag salaris – als bondscoach ‘piek’ je een paar keer per seizoen

In de bubbel in Orlando bij het ‘MLS is Back Tournament’ afgelopen zomer, gaat het mis. Zo wil Pity Martinez, voor 17 miljoen dollar gekocht, vanwege de pandemie terug naar zijn familie in Argentinië. De clubleiding weigert dat, De Boer weifelt maar heeft zijn sleutelspeler wel nodig. Het doet de sfeer en het vertrouwen in de selectie geen goed. De hiërarchie in de kleedkamer is weg, ook door het ontbreken van de invloedrijke maar geblesseerde Josef Martinez, die medespelers soms op hun plek zet.

Clubvoorzitter Darren Eales ziet met eigen ogen bij het ontbijt in het hotel in Orlando dat de situatie onhoudbaar is. De energie is uit de ploeg, de verhoudingen verstoord. Na drie nederlagen op rij, en zonder goals, wordt De Boer bedankt.

Hoewel de Amerikaanse pers hard oordeelt, is er in de VS ook waardering voor zijn werk. De eerste felicitaties na De Boers benoeming tot bondscoach komen niet uit Nederland, maar uit Atlanta. „What a great news, Frank”, schrijft de van oorsprong Britse Eales. „I wish you the very best in your new role, except against England.”